Sömürünün hüküm sürmediği, karşıt sınıfsal çıkarlara bölünmemiş bir toplumda demokrasi nasıl işler?

Sömürülen sınıfın, yani işçi sınıfının tercihlerinin siyasi sistemin işleyişinde etkili olduğu yanılsamasını yaratan, ama aslında her biri sömürünün devamına hizmet eden bin bir çeşit partiye ihtiyaç yoktur. Böyle bir toplumda yurttaşlar dayanışma içinde, omuz omuza vererek toplumun ortak çıkarları için yol arama, toplumun ortak iradesine öncülük eden tek bir partide güçlerini birleştirme ayrıcalığına sahip olur. Böyle bir toplumda emekçiler siyasetin dışına itilmez; tam tersine, ülkenin onuru, bağımsızlığı, refahı, mutluluğu için her bir bireyin katkısı teşvik edilir. Siyaset, emekçiler için dönüştürücü gücü olan gerçek bir silaha dönüşür.

Peki tek bir partinin bulunduğu Küba’da seçimler var mıdır ve nasıl gerçekleşir?

Küba’da seçimler var, ancak Küba’da demokrasi denildiğinde ilk akla gelen seçimler olmaz. Bu, seçimlerin önemsiz olduğu anlamına gelmez. Seçimler önemlidir ve büyük ciddiyetle gerçekleştirilir. Ancak seçimler demokrasinin yegâne aracı değildir; güçlü bir toplumsal ve siyasal örgütlülüğün, katılımcı bir demokrasinin nihai kertesidir.

Küba’da da hemen her ülkede olduğu gibi yerel ve genel seçimler yapılır.

İki buçuk yılda bir yapılan ilçe meclisi seçimleri, yerel seçimleri; beş yılda bir yapılan il meclisi ve ulusal meclis seçimleri ise genel seçimleri ifade eder.

Seçimleri kitle örgütleri organize eder

Birinci basamakta yer alan ilçe belediye meclis üyeleri Devrimi Savunma Komiteleri (DSK) adı verilen kitle örgütleri aracılığıyla seçilir. Mahalle düzeyinde örgütlenen ve Küba’daki yetişkin nüfusun büyük çoğunluğunu kapsayan DSK’lar tüm adaya yayılmıştır. Birkaç DSK yaklaşık 500 kişiyi bir araya getirecek şekilde birleşir ve bir seçim bölgesini oluşturur. Bu seçim bölgelerinde yurttaşlar seçim toplantılarında bir araya gelir ve temsilcilerini belirler. Adayların en az beş yıldır o seçim bölgesinde oturma zorunluluğu vardır. Ölçek itibariyle herkesin birbirini tanıdığı, adayların dürüstlük ve yetkinlik bakımından yeterliliklerinin değerlendirilebildiği bu doğrudan seçimlerde belirlenen temsilciler, ilçe meclislerini oluşturur.

İl meclisleri ve ulusal meclis seçimlerinde ise adaylık sürecini, önde gelen kitle örgütlerinin temsilcilerinden oluşan seçim komisyonları yürütür. Seçim komisyonları DSK’ların, Küba Kadın Federasyonu’nun, Küba Üniversite Öğrencileri Federasyonu’nun, Küba Lise Öğrencileri Federasyonu’nun ve Ulusal Küçük Çiftçiler Birliği’nin temsilcilerinden oluşur ve bu komisyonlara Küba Merkez İşçi Sendikası’nın temsilcisi başkanlık eder. Özetle, seçim sürecinin yürütücüsü kitle örgütleridir.

Seçme yaşı 16’dır; ilçe ve il meclislerine seçilme yaşı 16, Ulusal Meclis’e seçilme yaşı 18’dir.

Yasal şartları yerine getiren tüm yurttaşların seçme ve seçilme hakkı vardır; buna silahlı kuvvetler mensupları da dahildir.

Adaylık için para harcanmaz

Adaylar kendilerini öven seçim kampanyaları yürütemez; diğer adaylara yönelik ayrımcı, karalayıcı, saldırgan söylemlerde bulunamaz. Adayların özgeçmişlerini ve fotoğraflarını içeren standart içerikli tanıtım notları kamuya açık yerlere asılır; adaylar bu materyallerin dışında malzeme bastırıp tanıtım yapamaz.

Seçimlerle ilgili bütün masraflar devlet tarafından karşılanır; hiçbir aday cebinden tek kuruş harcama yapmaz.

Siyaset para karşılığında yapılmaz

Buna karşılık, vekiller hiçbir düzeyde maaş almaz; halihazırda hangi mesleği icra ediyorsa o mesleği icra etmeye ve oradan maaş almaya devam eder. Küba’da vekillik tam zamanlı bir uğraş değildir; vekilin emek süreçlerinden kopmaması esastır. Vekiller, temsil görevlerini profesyonel bir meslek gibi değil, özveriye dayalı gönüllü bir faaliyet olarak, toplumsal sorumluluk duygusuyla yerine getirir.

Seçen görevden de alır

Vekiller seçmenlerine her altı ayda bir hesap vermekle yükümlüdür. Halka açık toplantılarda sunulan altı aylık raporlar neticesinde herhangi bir vekilin başarısız olduğu kanaatine varılırsa vekil bir sonraki seçim dönemi beklenmeden görevden alınır.

Diğer yandan, hatalı adım attığı veya sorumluluklarını yerine getirmediği düşünülen bir vekil, hesap verme dönemleri dışında da herhangi bir an görevden geri çağrılabilir. Sosyalist demokrasinin temel kurallarından biri olan bu hak, halkın devlet yönetimine katılımının en önemli mekanizmalarından birini teşkil eder. Görevden alınma talebiyle soruşturmanın başlatılması için ilçe meclisi vekillerinde seçmenlerin yüzde 20 ila 30’unun imzası veya aynı meclisten tek bir vekilin şikâyeti yeterlidir.

Parti seçimlerin neresinde?

Ülkenin tek partisi olan Küba Komünist Partisi (KKP), Küba devrimine katılmış siyasi hareketlerin 1965 yılında kendilerini feshederek bir araya gelmesiyle kurulmuştur. Küba’da tek parti demek, ülkedeki ilerici siyasi birikimin tamamının devrime sahip çıkma düşüncesi etrafında birleşmesi demektir. KKP halkın bütünü tarafından meşru ve tarihsel öncü olarak kabul edilir.

Partinin görevi halka siyasi ve ideolojik açıdan önderlik etmektir. KKP seçimlerde aday gösteremez, ortaya çıkan adaylar arasında tercih belirtemez. Parti üyeleri ancak sıradan bir yurttaş olarak, parti kimliklerine dayalı herhangi bir ayrıcalık görmeksizin halk tarafından aday gösterilebilirler.

Yerellikle güçlü bağlar

İl meclisi ve ulusal meclis adaylarının yüzde ellisi belediye meclislerinde görev yapmakta olan vekiller arasından, meclislerin genel kurullarınca belirlenir. Böylece her yerelliğin üst meclislerde etkin şekilde temsil edilmesi, üst meclislerin en ücra yerelliklerle bile bağının kopmaması güvence altına alınır. Geri kalan yüzde elliyi oluşturacak adaylar ise kitle örgütü temsilcileri arasından seçilir; böylece başta işçiler, çiftçiler, kadınlar, öğrenciler olmak üzere toplumun farklı kesimlerinin meclislerde örgütlü şekilde temsil edilmesi sağlanır.

Küba’daki seçimlerde işin kolayına kaçılmaz; en çok oyu aldı diye yüzde 30’larda, 40’larda kalan adaylar vekil olamaz. Her aşamada adaylar tek tek oylanır ve hiçbir aday toplam geçerli oyun yüzde 50’sinden en az bir fazlasını almadan seçilemez. Aday bu oyu alamıyorsa yerine başka aday önerilir. Küba’da, başka ülkelerde olduğu gibi herhangi bir adayın azınlık oyuyla değil cumhurbaşkanı seçilmesi, belediye meclisine girmesi bile mümkün değildir.

Meclis her şeyin üstünde

Küba’da en yüksek iktidar organı Ulusal Meclis’tir. Bakanlar kurulu meclisin üzerinde değildir; meclis, bakanlar kurulu üyelerini görevden alma ve kurulun anayasaya aykırı olabilecek her türlü karar veya kararnamesini iptal etme yetkisine sahiptir. Bakanlar kurulunun tüm oturumlarına Küba Merkez İşçi Sendikası’nın genel sekreterinin de katılma hakkı bulunur. Cumhurbaşkanı da meclis tarafından çoğunluk oyuyla seçilir ve gerekli görüldüğünde meclis tarafından görevden alınır. Cumhurbaşkanının tek başına karar alma yetkisi yoktur; tüm kararlar Devlet Konseyi ile birlikte kolektif olarak alınır.

Emekçilerin örgütlü gücüne dayanan Küba demokrasisi büyük bir özgüvenin de taşıyıcısıdır. Bugün 10 bin kişinin imza toplamasıyla anayasa değişikliği önergesi sunulabilir. Bu bir ülkede anayasa değişikliği için sağlanabilecek en cömert olanaklardan biridir; çünkü Küba’da siyasi sistemin korkacak şeyi yoktur. Emekçilerin sosyalizme sahip çıkacağını bilir. Nitekim Küba toplumu dilekçe yoluyla anayasa değişikliğinde bulunma hakkını en son 2002 yılında ABD’nin provokasyonları karşısında anayasaya sosyalizmin geri döndürülemez olduğu ve kapitalizme asla geri dönülmeyeceği hükmünü eklemek için kullanmış, bunun için seçmenlerin hemen tamamını oluşturan 8,5 milyon Kübalı imza vermiştir.