Ana içeriğe atla

Home

soL Haber'de reklam yok, sadece haber var. Bunu birlikte sürdürüyoruz. Abone olarak desteğinizi gösterin.

Yükleniyor...
Erhan Nalçacı

Erhan Nalçacı

ABD ve Çin’de ne oluyor?

Her iki ülkede yaşananlar aslında daha önce vurguladığımız kapitalizmin üretici güçleri artık geliştiremediği ve bununla ilişkili bir derin bir bunalım içinde olduğunu kanıtlar nitelikte.

Yayın Tarihi: 21.11.2026 , 00:00

Trump, Şi ve Putin’in üçlü görüşmesi çok dikkat çekti, olumlu bir şeyler olacakmış gibi bir hava yansıtıldı

Öte yandan geçtiğimiz haftalarda ABD ve Çin’de önemli olaylar oldu. Daha doğrusu uzun bir süredir ilerleyen süreçlerin neden olduğu olaylarla karşılaştık. Bu iki rakip ülkede yaşananlara bakmak dünyanın neye hazırlandığı konusunda üçlü toplantıya göre daha fazla bilgi verecektir.

ABD’de dijital iletişimde çöküntü

ABD’de son bir hafta içinde dijital iletişim sisteminde yaşanan arızalar yüzünden gündelik hayatta büyük aksamalar ve tedirginlikler oldu. Önce on binlerce uçuş iptal edildi veya ertelendi, insanlar havaalanlarında mahsur kaldı. Sonra başlıca bankalara çevrimiçi erişme sıkıntısı yaşandı, insanlar paralarını çekemediler. Ayrıca ulusal güvenlikle ilgili bir sistemde bir çöküntü yaşandı.

Geçen iki haftadır Avrupa’da yaşanan siber saldırı iddialarının halkı savaşa hazırlamakla ilgili olabileceğini yazmıştık. Ancak ABD’de yetkililer bir siber saldırının söz konusu olmadığını, bakım eksikliği nedeniyle yaşanan arızalar olduğunu söylediler. 

Dolayısıyla ABD’de neden sistemlerin yenilenmediğini sormamız gerekiyor. Örneğin, ABD’de hava kontrol trafiğini yöneten sistemlerin çok eskidiği ve yenilenme için en az 50 milyar dolarlık bir bütçe ayrılması gerektiği söyleniyor. Ancak ayrılamıyor!

Trump 2 yıl kadar önce yönetime geldiğinde 36,2 trilyon dolar olan ABD’nin ulusal borcunun bu ay 40,6 triyona vardığı bildiriliyor. Bu rakam, 2026’da ABD’nin yıllık olarak 1 trilyon doları aşan bir faiz ödemesi yapması anlamına geliyor. Bir yandan miktarın büyüklüğü sermayenin nasıl rantiye duruma yerleştiğini gösteriyor, öte yandan ABD’nin borcunu döndüremez bir evreye girme olasılığını hissettiriyor.

Düzen istatistikçilerinin ABD’nin 10 sene sonra borcu şu kadar olacak demelerini komik ve bilim dışı buluyoruz. Çünkü toplumsal olaylar, örneğin yıllar ve toplam borç arasındaki ilişki doğrusal gitmez. Her zaman kısır döngülerle doludur yol ve kötüleşmeler birbirini tetikleyerek tuzaklar kurarlar. Ayrıca bu tahminler emekçilerin örgütlü iradesini ve müdahalelerini yok sayar.

Örneğin, İran savaşı esnasında donanma hareketleri, harcanan silahlar, İsrail ve Ukrayna’ya yapılan yardımlar, borcun çok daha fazla artmasına yol açmış, bu ise baraj onarımı, elektrik şebekeleri, internet hatları, uçuş güvenliği vb. halkı ilgilendiren birçok kritik başlığa bütçede para bırakmamıştır. Patlayan sistemler ise halkın güven duygusunu azaltırken, yapılması gereken masrafları daha da artırmış, borcun döndürülmesi biraz daha zor hale gelmiştir.

ABD bu haliyle emekçi sınıflar bu çürümeye son verene kadar kadar seke seke bir uçurumdan düşecek izlenimi veriyor.

Çin’de üst düzey yetkililerde yolsuzluk iddiası

Kasım başında Çin Komünist Partisi (ÇKP) Merkez Komitesinin Genel Kuruluna yolsuzlukla mücadele kararı damgasını vurdu. Şimdi bu zaten hep yapılıyor diyeceksiniz, ama yolsuzluk suçlaması ile ihraç edilenler Merkez Komitesinin ve ordunun en üst yetkililerini içeriyor.

Örneğin, soruşturma açılanlar içinde Merkezi Askeri Komite Başkan Yardımcısı ve Genelkurmay Başkanı da bulunuyor. Bunun dışında 33 üst düzey yetkili ihraç edildi. İçlerinde eski Politbüro üyeleri, eski sanayi bakanı ve üst düzey askeri yetkililer de var.

ÇKP kararnamesinde yolsuzlukla mücadelenin sadece üst düzeyde kalmayacağını, “kaplanlar” olarak nitelendirilen üst düzeyin yanı sıra “sinekler” olarak tanımlanan alt kademelere ve yurt dışına kaçanlara dönük de kararlılıkla sürdürüleceği söyleniyor.

Kararda yetkililerin ailelerinin de inceleneceği, başkaları adına alınan hisse senetleri, kripto para, sınır ötesi para transferleri ve lüks tüketimin soruşturma konusu olacağı bildiriliyor.

Ancak Çin’e musallat olan yolsuzluk suçlamaları münferit olayları içermiyor, adeta bir pandemiye benziyor. 2012’deki 18. ÇKP Kongresinden bu yana yolsuzlukla ilgili 8 milyondan fazla soruşturma dosyası açılmış ve 8 milyona yakın kişi cezalandırılmış.
Her pandeminin bir nedeni vardır ve bunu keşfetmek için Çin’in iktisadi yapısına bakmamız gerekiyor.

Çin’in karma ekonomisinde ulusal gelirin %60’ı ve kentlerdeki işçilerin %80’inin istihdamı sermaye tarafından gerçekleştirilmektedir. Çin ölçeğinde bu rakamlar devasa cirolarıyla tekellere ve yüz milyonlarca işçiye denk gelmektedir.

Böyle bir iktisadi yapı doğal olarak büyük bir toplumsal eşitsizlik yaratacaktır. Aşağıda ABD ve Çin’deki milyarderlerin 2024 ve 2026 içinde sayısının ve servetlerinin incelendiği tabloya bakabilirsiniz.


Tablo ABD ve Çin’deki sermaye birikimi konusunda dolaylı bir fikir veriyor. Görüldüğü gibi iki ülkede de milyarder sayıları hızla artmış ve servetleri adeta katlanmıştır. Bu veriler iki ülkede de kimlerin işlerinin yolunda olduğu ve sömürü oranları hakkında ipuçları sunmaktadır.

Böyle bir sermaye birikiminin en azından iki sonucu olacaktır.

İlki, sermayenin bir kısmı doğrudan üretime yönelmez, rüşvet ve komisyonlar için ayrılır. Şirket için devede kulak olan bu rakamlar devlet yetkililerinin maşlarının yanında binlerce parçaya bölünse bile çok iri kalır.

İkincisi, ÇKP söz konusu genel kurulda da uzun bir süredir yaptığı gibi iç tüketimi artırma kararı almış. Ancak sermayenin bu şekilde ölçüsüzce biriktiği yerde lüks tüketim kaçınılmaz olur. Lüks arabalar, markalı gözlükler, saatler, kozmetik ve deri eşyaların satışının katlanarak arttığı bildiriliyor.

Çinli tüketicilere dönük bir araştırmada lüks malları tüketenler gruplara ayrılmış: Kendini lüks eşya ile ödüllendiren “başarılı” erkekler, sınırlı gelire rağmen moda tutkunu kadınlar, daha az harcama yapan ancak lüksü arzulayan yaşlılar vb..

Şimdi böyle baştan çıkarıcı bir toplumsal düzende yolsuzluk olmasın da ne olsun? 

Komünist olmanın sağlam örülmüş kuramsal bir temeli vardır, ancak psikolojiktir de aynı zamanda, eşitlik ve özgürlük mücadelesine olan inanca dayanır.

İşçi sınıfının ise içine düştüğü duruma burada değinmeyeceğiz, okurlar geçen hafta yayınlanan Yiğit Günay’ın önemli derlemesine bakabilirler.

Sonuç

Her iki ülkede yaşananlar aslında daha önce vurguladığımız kapitalizmin üretici güçleri artık geliştiremediği ve bununla ilişkili bir derin bir bunalım içinde olduğunu kanıtlar nitelikte.

Çağımızda sosyalist devrim dalgasının ABD hegemonyasındaki coğrafyada –Türkiye dahil– başlayacağı tezimiz geçerliliğini koruyor. Ancak buna dünyanın geri kalanının da çok beklemeyeceğini ilave etmeliyiz.

Yazarın Son Yazıları