Ana içeriğe atla

Home

soL Haber'de reklam yok, sadece haber var. Bunu birlikte sürdürüyoruz. Abone olarak desteğinizi gösterin.

Yükleniyor...
Rıfat Okçabol

Rıfat Okçabol

Türkiye Bilimler Akademisi (I)!

Şu andaki asli üyelerin yüzde 90’dan fazlası, 2012’den sonra atanmış ve AKP’nin değişik görevlerde kullandığı akademisyenlerden oluşmaktadır. Bu gidişle TÜBA’ya "AKPBA" denmesi işten bile değildir.

Yayın Tarihi: 20.11.2026 , 00:00 Güncelleme Tarihi: 20.11.2026 , 00:04

Günümüzde bilimsel topluluğu ifade eden "akademi" sözcüğü, ilk kez Platon’un, MÖ 387’de Atina’da kurduğu felsefe okulunun adı olarak kullanılmıştır. Günümüzün bilim anlayışıyla kurulan ilk bilim akademileri ise 1662’de İngiltere’de kurulan Royal Society, 1603’te İtalya’da Accademia dei Lincei, 1652’de Alman Leopoldina Ulusal Bilimler Akademisi, 1666’da Fransa’da kurulan Academie des Sciences’dir. Ardından 1700’de Berlin, 1724’de de St. Petersburg akademileri kurulmuştur.

Osmanlı'da 1851’de açılan Encümen-i Dâniş (Bilim Kurulu), atılı anlamda akademi niteliğindeki ilk kuruluştur ve kısa sürede kapatılmıştır. 1861’de açılan ve bilimsel dergi niteliğinde Mecmua-i Fünûn’u yayımlamaya başlayan Cemiyet-i İlmiye-i Osmaniye de 1867’de kapanmıştır. 1909 yılında Tarih-i Osmanî Encümeni kurulmuş ve 1910’da Tarih-i Osmanî Encümeni Mecmuası’nı yayımlamaya başlamıştır. Bu encümen 1931’de kapatılıp Türk Tarih Kurumu oluşturulmuştur.

Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA), 2 Eylül 1993 tarih ve 497 sayılı KHK ile Başbakanlığa bağlı özerk bir kurum olarak kurulmuştur. TÜBA’da asli üyeler, asli üye olmaya aday asosye üyeler ve şeref üyeleri vardır. TÜBA’nın ilk 10 asli üyesi, o zamanlar siyasallaşmamış olan TÜBİTAK’ın önerisi üzerine Başbakan tarafından bir defaya mahsus olmak üzere atanmışlardır. Bu 10 üyenin, KHK’de belirtilen ölçütlere göre seçtiği 10 yeni üye ile "Akademi Genel Kurulu" oluşturulmuştur. Daha sonraki üyeler Akademi Genel Kurulu tarafından seçilmiştir. TÜBA başkanı asli üyeler arasından Akademi Genel Kurulu tarafından seçilip Başbakan ve Cumhurbaşkanı’nın imzaları ile atanmıştır. TÜBA’nın Akademi Konseyi, Akademi Genel Kurulu’nun asli üyeler arasından seçtiği 10 üye ile akademi başkanından oluşmaktadır.  

AKP, 2011’den itibaren TÜBA mevzuatında şu değişiklikleri yapmıştır: 

  • AKP, 3 Haziran 2011 tarih ve 635 sayılı KHK ile özerk kurumlar olan TÜBİTAK ile TÜBA'yı, Başbakanlık yerine Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'na bağlanarak bu kurumların siyasallaşması kolaylaştırmıştır. 
  • 22 Ağustos 2011 tarih ve 651 sayılı KHK ile asli üye sayısı 300’e çıkarılmış ve bu üyelerin, üçte birinin TÜBİTAK, üçte birinin YÖK ve üçte birinin de asli üyeler tarafından seçilmesi yöntemi getirilmiştir. 
  • 11 Ekim 2011 tarih ve 662 sayılı KHK ile Başbakan, Akademi Genel Kurulu’nun belirlediği üç adaydan birini TÜBA başkanı olarak atamaya başlamıştır.

TÜBA mevzuatında yapılan bu değişiklik üzerine 89 asli üyenin çoğu, örneğin

  • Prof. Dr. Ali Alpar, “Hükümet bir bilim adamının liyakatini atama yoluyla takdir edemez”,
  • Prof. Dr. Celal Şengör, “TÜBA vefat etmiş durumda. Artık Bilimler Akademisi’nden söz etmek mümkün değildir”,
  • Prof. Dr. Naci Görür, “‘Benim bilim adamım’ diye bir şey olmaz, genel müdür gibi bilim adamı atanmaz”

diyerek TÜBA üyeliğinden istifa etmişlerdir. Ardından da istifa edenlerin bir kısmı 25 Kasım 2011’de İstanbul’da "Bilim Akademisi" adlı yeni bir dernek kurmuşlardır.

Cumhurbaşkanlığı sistemine geçilince, TÜBA mevzuatıyla oynanmaya devam edilmiştir.

  • 2 Temmuz 2018 tarih ve 703 sayılı KHK’nin 97. maddesi ile 497 sayılı KHK yürürlükten kaldırılmıştır. 
  • 15 Temmuz 2018 tarih ve 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CK) ile TÜBA yeniden yapılandırılmıştır. Bu CK’nin 570. maddesine göre asli üyelerin seçilmesi 651 sayılı KHK’deki gibidir. Bu CK’ye göre, “asli üye sayısı, Türkiye’de çalışan profesör unvanlı bilim adamlarının yüzde ikisini geçemez. Asosye üye sayısı ise, asli üye sayısı için belirlenen üst sınırın yarısını geçemez. Şeref üyeliği sayısı herhangi bir sınırlamaya tabi değildir. 67 yaşını dolduran asli üye şeref üyesi olur.”
  • 13 Kasım 2021 tarih ve 86 sayılı CK’ye göre de asli üyeler seçimi, YÖK ya da TÜBİTAK tarafından Akademi Başkanlığına gerekçeli teklif yazısıyla önerilen adayların Akademi Konseyince kabulü ve Genel Kurulun ilgili bilim alanıyla bağlantılı üyelerinin onaylamasıyla gerçekleştirilmektedir. Bu CK’ye göre TÜBA’nın görevleri şöyledir:
    a) Bilimsel konularda ve bilimsel önceliklerin saptanması amacıyla incelemelerde bulunmak ve danışmanlık yapmak.
    b) Toplumda bilimsel yaklaşım ve düşüncenin yayılmasını sağlamak, genç bilim insanlarını teşvik etmek.
    c) Cumhurbaşkanına Türk bilim insanları ve araştırıcılarının toplumsal statüleri, yaşam düzeyleri, gelirleri ve bilimsel faaliyetlerin gereği olan özel kolaylık ve ayrıcalıklara ilişkin mevzuat değişiklikleri önermek.

Bu arada Anayasa Mahkemesi (AYM), 7 Aralık 2023 tarihli ve E: 2021/125, K: 2023/213 Sayılı Kararı ile 497 sayılı KHK’nin YÜRÜRLÜKTEN KALDIRILMASININ İPTALİNE karar vermiştir.

Web sayfasına göre TÜBA’nın vizyonu, “Bilim politikalarında yönlendirici, bilim insanı olmayı, bilimsel çalışma ve başarıları teşvik edici, erişilebilir saygın ve etkin bir ulusal bilimler akademisi olmak”tır. Misyonu ise, “Ülkemizin bilimsel ve topyekün kalkınması için bilimin öneminin takdir ve kabulünü geliştirme amacı doğrultusunda; üstün başarılı bilim insanlarını onurlandırmak ve ödüllendirmek; bilimsel çalışmaları ve bilim insanlığını teşvik etmek, ulusal önceliklerimizi dikkate alarak bilim politikalarının oluşturulmasına yardımcı olmak, bilim temelli danışmanlık hizmeti vermek, toplumda bilimsel yaklaşım ve düşüncenin yayılması için çalışmak”tır.

Şu andaki asli üyelerin yüzde 90’dan fazlası, 2012’den sonra atanmış ve AKP’nin değişik görevlerde kullandığı akademisyenlerden oluşmaktadır. Bu üyeler arasında YÖK başkanlığı ve üyeliği yapmış kişiler, yandaş rektörler, ilahiyatçılar, imam hatip liseliler, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi1 gibi tutuculuklarıyla bilinen üniversitelerde çalışanlar, iktisatçı olsa da bildirisine/makalesine “Rahman ve Rahim olan Allah” sözleriyle/ ifadesiyle başlayanlar ve AKP’den milletvekili adayı olanlar vardır. Bu gidişle TÜBA’ya "AKPBA" denmesi işten bile değildir.

  • 1

    Bu üniversitenin 2026’da yayınladığı ‘Lisansüstü Öğrenci Kongresi: III’ kitabındaki makalelerin bir bölümü şunlardır: İbn Ebû Şeybe’nin El-Musannef’inde Kıyamda Ellerin Durumu: Rivayetler, İhtilaflar ve Fıkh’ı bir değerlendirme; Fî Zılâli’l-Kurr’anda Medeniye’te Hicretin Önemi; İbnü’l-Bâziş’in El-İknâ Adlı Eseri Çerçevesinde Yâsîn Suresi Kıraat ihtilaflarının Semantik Analizi.

Yazarın Son Yazıları