Mesut Odman
Çekik gözlü kardeşler
Yayın Tarihi: 20.11.2026 , 00:00 Güncelleme Tarihi: 20.11.2026 , 00:02
soL'a güvenin, algoritmaya müdahale edin. Tek tıkla soL Haber'i Google'da tercih edilen kaynağınız olarak belirleyin.
Bizim Fatih Yaşlı’nın yazıları öğretici olmakla kalmaz, kimi zaman da böyle “çağrışımcı” olur. Bu sözcüğü şimdi uydurdum. Çağrışımlara, hem de ardı arkası kesilmeyen çokluk ve çeşitlilikte çağrışımlara kapı aralayan anlamında…
İlk cümledeki “kimi zaman” sözcükleri yerine “sık sık” yazarak devam ediyorum.
İki gün önceki Yalta Konferansı ya da, kendisinin de kabul ettiği gibi, görünüşü dışında bu yakıştırmaya hiç de uygun düşmeyen güncel Yalta Konferansı yazısı da böyleydi. En azından benim için… Çocukluk mu demeli, ilk gençlik mi, ta o günlere giden çağrışımlarıyla, ama asıl vurgularıyla değil, içindeki bir ayrıntıya ilişkin olanıyla... Ayrıntı dediğim, asıl konuyu anlatmak bakımından destekleyici görünmekle birlikte, olmasa da, sözü edilmese de olur, anlamında…
Bu arada, bilmece türüne daha uygun düşecek bir anlatımı tadında bırakmak gerektiğini mırıldanan, daha doğrusu homurdanan, okurların varlığından kuşku duymadığıma göre onları dikkate almamak olmaz.
Fatih’in yazısının bende yarattığı çağrışımlardan söz edecektim. Bunun için altmışlı yılların ortasına gitmem, daha doğrusu, ABD emperyalizminin Uzak Asya’da yapıp ettiklerini birkaç satırla hatırlatmam gerekiyor.
Yaklaşık yarım milyon askeriyle Vietnam’a saldıran ve çeşitli uluslararası örgütlenmelere girişen ABD, aynı zamanda, bir “üçüncü dünya”nın yaratılmasına öncülük edenlerden Endonezya’nın önderi durumundaki Sukarno’yu devirmiş, onun yerine kendi adamı Suharto’nun başında olduğu bir diktatörlüğü geçirmişti. Çin ve Sovyet partilerinden sonra üye sayısı bakımından dünyanın üçüncü büyük komünist partisi durumunda bulunan Endonezya Komünist Partisi’nin bir milyon üyesinin sokaklarda, dağlarda, bellerde katledildiği bir katliam sürüp gidiyordu. Biz de Anadolu’nun yeşilliğiyle ünlenmiş, güzelim bir kentinde yaşayan ve ülkenin kalburüstü liselerinden birinin öğrencisi gençler olarak olup biteni izliyorduk. Kendi özgür seçimimize göre değil elbette. Emperyalist dünyanın ve kendi ülkemizin egemenlerinin uygun bulduğu kadarıyla.
Biz dediğimi sınırlandırmalıyım: Ben ve İsmail Hakkı. Kim bu denilecek olursa, bizim sınıfın mümessili. O zamanlar bir “sınıf mümessili” olurdu. Benim hatırladığım, önceleri, öğrenciler tarafından seçilirdi. Sonraları, ülkedeki demokrasi geliştikçe, seçimi sınıf öğretmeni yapar, okul müdürü de onaylar olmuştu. Aslında bu sınıf mümessilliğinin çok da önemi yoktu. Her dersten önce yoklama kâğıdını hazır etmek, öğretmen derse girinceye kadar aşırı gürültü patırtı çıkmaması için çaba göstermek dışında, demek istiyorum.
Bizim sınıf İsmail Hakkı’yı seçmişti. Belleğimde yanlış kalmadıysa, bir yoksul aile çocuğuydu, epeyce de serseri ruhlu. İyi bir öğrenci olmadığı da eklenmeli. Peki, neden seçmiştik öyleyse? Onun özelliklerinin bakanlık ve okul yönetiminin kurallarına karşı çıkmakta işe yarayabileceğini, en azından bir cesaret kaynağı olabileceğini düşünmüştük herhalde.
Tam bir ders yılı boyunca İsmail Hakkı ile iyi ilişkilerim oldu. Bununla ilgili akılcı bir açıklama bulamamışımdır o günlerden beri. Tersinin geçerli olması için birtakım nedenler bulunabiliyordu oysa. Söz gelimi, ben sınıf birincisiydim, o sonuncusu ya da en sondakilerden biri. Ben solcuydum, o ise herhangi bir örgütsel bağlantısı olup olmadığı bilinmemekle birlikte, sağ eğilimli. Ben insanların iyi davranılmayı hak ettiklerini düşünen ve öyle davranmaya çalışan biri, o ise yürüyüşü bile paldır küldür, her an kavga çıkarmaya hazır görünen bir kabadayı.
O yıllarda kurulan, genel başkanlığını Fakir Baykurt’un yaptığı TÖS (Türkiye Öğretmenler Sendikası) üyesi öğretmenlerin çocuklarından ikisi de bizim sınıftaydı. O arkadaşlar bir gün benimle konuşup bir tür dostça uyarıda bulunmuşlardı. Ben de onlara İsmail Hakkı’nın göründüğünün aksine iyi bir çocuk olduğunu söyleyip kendimi savunmuştum.
İşte o sıralarda, Fatih’in iki gün önceki yazısında değindiği Endonezya olayı patlak vermişti. Bizim sınıf mümessili işi gücü bırakmış, ülkedeki sağ basının derelerce akan kızıl kanın öyküleriyle dolu örneklerini taşıyor, beni korkutmak mı kızdırmak mı istediğini bilemediğim bir yola girmiş görünüyordu. Bir gün, “Oğlum görüyor musun bizim çekik gözlü kardeşlerimizi, zamanı gelince biz de size böyle yapacağız!” deyince, şimdi burada yazarsam ayıp olacak bir dille hiçbir zaman o güce erişemeyeceklerini söylemiştim. Benden hiç beklemediği kabalıkta bir söz işitince şaşırıp duraklamıştı. “Ulan, diyelim ki, öyle bir güce ulaştınız, beni kesme işini de sen mi yapacaksın?” diye sordum. Kısa bir şaşkınlıktan sonra omzuma hafif bir yumruk atıp “Kızma lan, kızma. Olur mu öyle şey? Seninle eğleniyorum. Anlamadın mı?” dedi.
Bu anlattıklarımın üzerinden 60 yılı aşkın bir süre geçmiş. Dolayısıyla yazdıklarımın, özellikle araya serpiştirdiğim diyalogların, bilenlerin güçsüzlüğünden haberli oldukları belleğimin ürünü olduğunu belirtmenin gereği yok.
Bu olayın İsmail Hakkı ile dostluğumuzu yaralaması doğaldı. Öyle de oldu. Yine de tümden bozuşmadık. Bir başka olay ise bozulmaya yüz tutan ilişkimizi onarıcı bir etkiye yol açtı. Ama yolun sonuna gelmiştik. Onu da anlatıp bitireyim.
O zamanlarda liseyi bitirebilmek için her dersten ayrı ayrı girilmesi gereken sınavlar vardı. O sınavlarda ben olağanüstü başarı gösterip bu kez de okul birincisi olmuştum. Bizim sınıf mümessili beni bulup sarılmış ve “Helal olsun be kanka, sınıfın şerefini yükselttin!” demişti. Buradaki “kanka” sözcüğünü kullanmadığından eminim; çünkü o tarihlerde bu sözcük kullanımda değildi. O zaman kullanımda olan benzer anlamdaki sözcük olsa gerektir. Ama, dedim ya, belleğim bu kadarına izin veriyor.
O karşılaşma İsmail Hakkı’yı son görüşüm oldu. Ben Ankara’ya geldim okumaya. Onunsa herhangi bir üniversiteye girebildiğini, hatta o sınavları geçip diploma alabildiğini sanmıyorum. Bir daha ne görüşebildik ne birbirimizden haber alabildik. Böylece aramızdaki bir “iddialaşma” da sonuca bağlanamadan kaldı. Yılın sonuna doğru İsmail Hakkı ile bir tür ilkel sosyalizm propagandasına dönüşen konuşmalarımız olmaya başlamıştı. Benim söylediklerim ona gitgide daha inandırıcı geliyordu. Ama onun şöyle bir takıntısı vardı. “Bizim gibilerin” konuşarak ve yazarak insanları kandırabildiklerini kabul ediyordu. Ama bizde bir içtenlik eksikliği görüyordu. Ona göre biz biraz yükümüzü tutar gibi olduğumuzda emekçilerdi, eşitlikti, şuydu buydu sözlerimizi unutur, mal mülk düşkünü olurduk. O günlerin bizim taraftaki parlak milletvekili ve çok okunan köşe yazarı Çetin Altan bu tipin önde gelen bir örneğiydi. Fakir fukara edebiyatı yapar sonra elinde viski kadehi Boğaz’da düşüp kalkardı. Benim de olacağım buydu. Bense şiddetle karşı çıkar, hayatım boyunca öyle bir tip olmayı düşlemediğimi söylerdim. Sonunda şöyle bir iddiaya girmiştik: Çok ileride bir gün beni elimde viski kadehi ile Boğaz kıyısında her türlü kepazeliği yaparken görürse yüzüme tüküreceğini söylemiş, ben de böyle bir durumda yakalanırsam cezama razı olacağımı açık açık dile getirmiştim. Böylece sulh olmuştuk.
O gün bu gündür İstanbul Boğazı kıyılarında elinde viski kadehi ile keyif çatan beni arayan İsmail Hakkı’yı düşünür, gülerim.