Ana içeriğe atla

Home

soL Haber'de reklam yok, sadece haber var. Bunu birlikte sürdürüyoruz. Abone olarak desteğinizi gösterin.

Yükleniyor...
Engin Solakoğlu

Engin Solakoğlu

Üçlü toplantının faydalı mesajı

Enerji konusundaki uzlaşma ise tam bir “çirkin gerçekçilik” örneği. Öyle bir terim yok mu? Olsun bundan sonra! ... Bana sorarsanız bildirinin uygulanacağından hiç kuşku duyamayacağımız tek maddesi bu.

Yayın Tarihi: 23.11.2026 , 00:00

Çin Halk Cumhuriyeti’nin Şenzen kentinde düzenlenen Asya Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi marjında yapılan üçlü toplantıda Çin, Rusya ve ABD liderleri bir araya geldi. Toplantının yapılacağı kesinleştiğinde uluslararası kamuoyunda bayağı heyecan yaşandı. 

İkinci Yalta toplanıyordu, “üç büyükler” dünyayı nüfuz alanlarına böleceklerdi. İran ABD’ye, Tayvan Çin’e, Ukrayna Rusya’ya verilecekti. Her nedense bizde de bir kesimin fasulye gibi nimetten saydığı yarım akıllı Rus milliyetçisi Aleksandr Dugin’in iddiaları yeniden gündeme geldi, haritalar paylaşıldı vs..

Benzetme anaokulu seviyesinde bir konuyu anlatmanın pedagojik yöntemlerinden biri olarak sayılsa da gerçekte Şenzen ile Yalta arasındaki ortak tek nokta katılanların sayısıydı.

Toplantının bu kadar abartılı yorumlarla ele alınmasının altında yatan sebeplerden biri bence Avrupa yarımadasının “sırtımızdan bir iş çeviriyorlar” histerisiydi. Nasıl olurdu da böylesine önemli bir toplantıya Avrupalı liderler veya AB çağrılmazdı? Oysa Asya-Pasifik bölgesinin dünyanın ekonomik odağı haline geldiği en az otuz yıldır biliniyor. Avrupa’nın ekonomik ve ticari alanın yanında jeopolitik ağırlığı da azalıyor. Dünya halklarını üç-dört yüzyıl kadar sömürdükten sonra gezegen hiyerarşisinde giderek daha  arka sıralara itilmenin öfkesi bu. Öyle bir öfke ki, zaman zaman saçmalama seviyesine varıyor. Fransa’da ve dünyada emekçilerin en çok umut bağladığı lider konumuna gelen “ilerici” Jean-Luc Mélenchon dahi “Fransa’nın Pasifik’de dünya kadar toprağı var. Neden biz orada değiliz?” sorusunu sorabiliyor örneğin. Toprağımız dediği, başta Yeni Kaledonya olmak üzere irili ufaklı adalardan oluşan sömürge toprakları...

İçinde yaşadığımız ülkenin gereğinden fazla kıdemli siyasetçilerden biri de “Neden biz orada değiliz?” diye sızlandı ama onu yorumlamak jeopolitikten ziyade nöroloji ve geriatrinin konusu...

Yersiz Yalta benzetmeleri bir yana, üçlü toplantı elbette önemsiz değil. Sonuçta ulusal güç ölçütlerini dikkate alırsak, Şenzen’de dünyanın üç büyük gücünün liderleri bir araya gelmiş oldu. Üç liderin, öncesinde milyarlarca vuruşluk tahmin ve yorum yapılan toplantısı, bir futbol maçı kadar dahi sürmedi ve 80 dakikada bitti. Tercüme payını da eklerseniz “topun oyunda kaldığı zaman” 45 dakikayı geçmemiş diyebiliriz.

Buradan, yayınlanan ortak bildiriyi 45 dakikada halledip çıkmışlar gibi bir sonuç çıkmasın. Bu tarz metinler haftalarca önceden teknik seviyede yürütülen görüşmelerle hazırlanır ve liderlerin önüne kabaca yüzde 95’inin üzerinde uzlaşılmış olarak gelir.

Ortak bildiride dört konu öne çıktı. Bunları Nükleer Silahların kontrolü, petrol ve doğalgaz piyasasının korunması, uluslarüstü yargı kurumlarına parmak sallanması ve Birleşmiş Milletler reformu başlıkları altında toplayabiliriz

Bildiride nükleer silahların yayılmasının önlenmesi gerektiği ve nükleer bir savaşın galibinin bulunmayacağı belirtilirken, bu konudaki diyaloğun sürdürülmesi ihtiyacı vurgulandı. Dünyanın en fazla nükleer savaş başlığı bulunduran iki ülkesi ABD ile Rusya arasındaki  START anlaşmasının süresinin Şubat ayında dolmasının ardından bu konuda hiçbir sınırlama kalmamıştı. 3 lider böylelikle Çin’in de dahil olacağı yeni bir sınırlama mekanizması üzerinde konuşmaya yönelik bir niyet beyanında bulunmuş oldular.

Nükleer silah kullanımının bir tür kendi kendini imha yöntemi olduğu bilinen bir şey. ABD Başkanı Trump’ın İran’a karşı birkaç kez nükleer silah kullanma tehdidinde bulunduğu, Pentagon’a taktik nitelikli nükleer silah senaryoları çalıştırdığı da öyle.   Rusya’nın ise ulusal güvenlik doktrinini değiştirdiğini, nükleer bir saldırıya nükleer yanıt yerine başa çıkamayacağı bir konvansiyonel saldırı durumunda nükleer silah kullanımına cevaz veren bir yazım getirdiği de bir başka gerçek. Üçüncü ülke Çin Halk Cumhuriyeti’nin konumu ise ABD ve Rusya’ya göre farklı. Pekin’in elinde diğer ikisine kıyasla çok daha az, tahminen 500 civarında nükleer başlık var. Dolayısıyla herhangi bir sınırlandırma anlaşmasına sıcak bakması akla yakın görünmüyor. Bunları alt alta koyduğumuzda ortak bildirideki nükleer silah başlığının somut bir sonuca varma olasılığı çok sınırlı diyebiliriz.

Enerji konusundaki uzlaşma ise tam bir “çirkin gerçekçilik” örneği. Öyle bir terim yok mu? Olsun bundan sonra! Üç ülke petrol ve doğalgaz sektörünün desteklenmesi ve bu ürünlerin arz güvenliğinin sağlanması üzerinde anlaşmışlar. Fosil yakıt (petrol, doğalgaz, kömür) tüketiminin halen yaşadığımız iklim krizinde ağırlıklı rol oynadığını aklı başında kimse reddetmiyor. Geçen hafta yazdığım için uzatmayacağım. Türkiye’de hâlâ uzatmalarla devam eden BM COP31 Konferansı’nın kilitlendiği nokta tam da burası. Üç ülke bu bildiriyle dünya halklarına “oyna, devam şekerim!” demiş oluyorlar.

Meselenin içeriği imzacı ülkeler için de şöyle özetlenebilir. Rusya’ya yönelik ambargolar, Ukrayna’nın NATO planları gereğince bu ülkenin petrol rafinerilerini hedef alması ve ABD’nin İran’a saldırısı sonrasında Hürmüz boğazından geçişlerin aksaması petrol sevkiyatını küresel ölçekte etkilemiş ve fiyatların yükselmesine yol açmıştı. Bu durum Rus ekonomisi üzerinde baskı yarattığı ve ABD’de enflasyonu tetikleyerek Trump yönetiminin ara seçimlerde ağır yenilgiye uğramasına neden olduğu gibi akaryakıt ihtiyacının büyük bölümünü ithalatla karşılayan Çin’i de rahatsız ediyordu. Bana sorarsanız bildirinin uygulanacağından hiç kuşku duyamayacağımız tek maddesi bu.

Bildirinin son başlığında BM reformuna yapılan vurgu ise ancak siyasi bir hiciv denemesi olarak nitelendirilebilir. BM Güvenlik Konseyi’nin veto yetkisine sahip olan ve başta ABD olmak üzere bu yetkiye en çok başvuran üç ülkenin, ortak bildiride örgütün iyi işlemediği ve reforma ihtiyaç duyduğu tespitinde birleşmeleri için başka bir benzetme düşünemiyorum. Çalıştırmadıkları bir kurumun çalışmadığından şikâyet ediyorlar. Özellikle de ABD’nin buradaki rolü çok çarpıcı. ABD yıllardır BM’yi sabote ediyor. Bütçesini tırpanlıyor, diplomatik dokunulmazlığını hiçe sayıyor, kendisinin ve siyonizmin suçlarını örtbas etmek için örgütün kimi ajanslarını terör örgütü bile ilan ediyor. Şenzen’deki masada, ABD liderinin karşısında, SSCB lideri oturuyor olsa ya da Çin Halk Cumhuriyeti’nin temel dünyaya ilkeli bir bakışı bulunsa bu gerçekleri muhataplarına hatırlatmalarını bekleyebilirdik. Neyse, geçelim son noktaya.

Ortak bildiride üç lider Uluslararası Ceza Mahkemesi başta olmak üzere uluslararası mahkemelerin devlet yöneticilerini hedef alarak yetkilerini aşmamaları gerektiği konusunda da birleştiler.

Ortak bildirinin yayınlandığı gün Uluslararası Adalet Divanı'nın (UAD) Myanmar’ın Rohingya (Arakan) Müslümanlarına karşı soykırım uyguladığını karara bağlaması ilginç bir rastlantı teşkil etti. Myanmar’daki soykırımcı rejim Çin’in desteğine sahip olduğu gibi, Rusya ile de ticari ilişkilerini sürdürüyor. ABD ise bu rejime karşı uyguladığı göstermelik yaptırımların çoğunu kaldırdı ve Trump döneminde ticari ilişkileri yeniden tesis ederek ABD enerji şirketlerinin ülkede faaliyet göstermesine izin verdi. 

Venezuela’dan İran’a kadar geniş bir coğrafyada çok sayıda insanlık ve savaş suçuna imza atan ABD’nin, bölgesel uzantısı İsrail’i de kollamak için uluslarüstü mahkemeleri sık sık tehdit ettiği ve bünyesindeki yargıçlara yaptırım uyguladığı biliniyor. Rusya lideri Putin hakkında ise Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin (UCM) tutuklama kararı mevcut.

UCM ve UAD’ye kırk bin eleştiri getirmek mümkün. Bu mahkemelerin işlevini ben biraz futbol maçında hakemlerinkine benzetiyorum. Hatalı kararlar alınıyor. Şikeli maçlar yaşanıyor. Kimi zaman parayı veren düdüğü de çaldırıyor. Doğru. Yine de, hiç kimse maçları hakemsiz oynatalım demiyor. Salt futbol değil, herhangi bir spor karşılaşmasında hakemin olmamasını düşünemezsiniz bile.

Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin yetkisini tanımayan üç ülkenin liderinin bu konuda uzlaşmaları önümüzdeki dönemde  de, hiçbir sınırlamaya tabi olmadan kendileri çalıp kendileri oynama isteğinin açık göstergesi.

Sonuç olarak, Şenzen’de gerçekleşen toplantıda, ekonomik, siyasi ve askeri anlamda dünyanın en güçlü üç ülkesinin liderleri, bir yandan afaki vaatlerde bulunarak, bir yandan da  “aman ayranımız dökülmesin!” mesajı vererek evlerine döndüler.

Verdikleri bir mesaj da, isminin başındaki sıfatlar değişse de piyasa ve sermaye düzeninin hüküm sürdüğü devletlerden emekçi dünya halklarına bir hayır gelmeyeceğiydi.

Sermayenin ve devletlerinin bize hediye vermeye niyetleri yok. Dünyayı değiştirmek ancak halkların örgütlü mücadelesiyle mümkün.

Yazarın Son Yazıları