Sokakları ve seçim sandıklarını saran bir dalganın ortasındayız. Hareketin kıtaları aşarak kazandığı yaygınlık bir rastlantı mıdır, yoksa bir dönemin kapanması, yenisinin açılmasının işareti midir?

Bir zamanlar solda mutlak bir özgüvenle bir devrim çağında yaşadığımız dile getirilirdi…

Marksizmin üç kaynağı olarak bilinen Klasik Alman Felsefesi, İngiliz ekonomi politiği ve Fransız sosyalizmi o devrim çağının işaret tabelalarıydı. Felsefe demişsek, Alman düşünürlerce sistematize edilen koskoca bir aydınlanma devriminden söz ediyoruz. Bahsi geçen İngiliz bilim insanları ayaklarını sanayi devrimine basıyorlardı. Fransızların ütopyası devrimde ete kemiğe bürünmüştü. 18. yüzyılın sonlarıdır.

Sonra bu üç kaynak işçi sınıfı adına sahiplenildi ve aşıldı. Artık işçi sınıfı aydınlanması başlamıştı; sosyalist topluma giden yolu ise işçi sınıfı devrimi açacaktı. 1848'de Komünist Parti Manifestosu'nun anlamı budur.

Devrim çağı, aşağı yukarı iki yüzyıl sonra korkunç bir yığınakla tıkandı. Emperyalist kapitalizm en son 1960'larda dünyanın iki ucundan sıkıştırıldı. Ve karşı atağa kalktı. Şili 1973, Türkiye 1980 darbeleri yeni bir çağın kurucu momentleridir. ABD, Büyük Britanya ve Federal Almanya, yani sistemin üç merkez ülkesi neo-liberal huruç harekâtını ilan ettiler. On yıl içinde Sovyetler Birliği kuşatmaya teslim oldu…

Aydınlanmanın yerini her yerde gericilik aldı. İnsanın yeryüzünde kaderini kendi ellerine alabileceği iddiası topa tutuluyordu. Eşitliği, adaleti arayan “büyük anlatılar” alay konusu edildi; hepsi çöpe atılmalıydı. Elbette o doğrultudaki bütün uygulamalarla, arayışlarla birlikte...

Sanayi devrimiyle başlamıştık ya; şimdi “sanayi sonrası” topluma geçmiştik iddiaya göre. Yeni dönemde işçi sınıfına ve haklarına yer yoktu. Devrim yersiz bir zorlama, bir zorbalık sayıldı… İki yüz yıllık devrim çağı kırk yılda yerle bir edildi.

Devrimin içinde yenilgiler az olmamıştı; karşıdevrime de nice direniş gösterildi.

Şimdi, yani Fransa'da iki ay önce liselilerin Paris'in banliyölerinde yaktıkları kıvılcımlardan çıkan böyle bir direniş midir? Karanlığın ortasında bir direniş daha mı; yoksa yeni bir çağın müjdesi mi veriliyor meydanlarda?

***

Alınyazısına inansaydık, yanıtın üstündeki perdeyi açmaktan ibaret olurdu işimiz. Oysa “zaten” verilmiş bir yanıtı yok bu soruların. Tarihin ne yönde akacağını mücadele belirler. Tarih sınıflar mücadelesinin ta kendisi değil midir?

Çıkarları yeni bir devrim çağından yana olan emekçiler olarak, “bekleyip görmeyeceğiz”; mücadele edeceğiz. Belki kazanacak, belki de kaybedeceğiz…

Dolayısıyla sorgulanması gereken güncel siyasette emekçilerin elindeki olanaklar, avantajlar ve karşımızdaki kısıtlar olmalıdır. Olanakları büyütmek, kısıtları aşmanın çaresini bulmak için sesli düşünmeliyiz.

***

Kırk yıl boyunca devrimin kazanımlarını “savunmaya” çalıştık. Kazanımlarımıza katlanamayan ve devrim çağı tablosunu değiştirmek için harekete geçen ise gericilikti, sermayeydi, emperyalizmdi. “Bizim taraftakiler” yerine göre bağımsız devletlerine, laikliğe, cumhuriyetlerine, sosyal güvenlik sistemlerine, emeklilik yaşına tutunmaya uğraştılar, uğraştık. Oysa eskiden mevcut tabloyu değiştirmek isteyen bizdik!

Sol liberaller bu konumlanışın üstünde az tepinmediler. İşçi sınıfında, sosyalizmde ısrar edenler eskimişti, 20. yüzyılda kalmıştık, değişimi algılamıyorduk; komünistler muhafazakârlıkla suçlandı vs. vs. Bu aralar seslerinin kesilmesi önemlidir. 2026 güz yükselişi yeni Syrizalara, Podemoslara yaramıyor. Genel olarak kimlik siyaseti güden, kendilerine radikal demokrasi etiketi yakıştıran, işçi sınıfının yerine “toplumsal hareketleri” geçirmeye kalkan “yeni sol” hareketler, neo-liberal karşıdevrimin kurduğu zemine yerleşmişlerdi. Sağıyla soluyla liberalizm, devrimin kapatılması gereken, hatta kapanmış bir parantez olduğunda anlaşma halindeydi. Yakın geçmişteki direnişlerin pek çoğunun sol liberalizmi beslediği gerçeği, 2026 güzü itibarıyla geride kalacağa benziyor. Kimlik siyaseti yerine halk hareketi, neo-liberal varsayımlar yerine kamucu talepler öne çıkıyor, hareketlenen toplum kesimleri işçi sınıfını çağırıyor, genel grev hatırlanıyor. Karşıdevrim düzeni, içerdiği liberal sol ile birlikte çatırdıyor.

Ancak siyaset sahnesi boş.

Dolu sokakların, coşkulu meydanların toplumu “sola çektiği” doğrudur. Ama ideolojik politik bir kristalleşme yaşanmadığında dalgalardan geriye yorgunluk kalır.

İşçi sınıfının sağlıklı bir önderlik ve örgütlülükle buluşmasına, liberal solun engel oluşturmayacak olması geleceğe yönelik olarak pek az şey söylemektedir. Boşluk ille dolar. “Biz” dolduramazsak yükselişi ağır bir çöküşün izlemesi siyasetin acı yasasıdır.

Karşıdevrimin egemenleri siyaset kurumu ile emekçi kitleler arasına kalıcı bir duvar örmeyi tasarlamışlardı. Kalıcı olamasa da ördüler. Eksikleri ise, gerici, şoven, militarist, en yaygını yabancı düşmanı, faşizmle akraba ama kitleleri hareketlendirip sürükleyen partilerle kapatmayı denediler.

Şimdi başka bir yerdeyiz... Önce emekçi çocukları ve emekçiler siyaseti sokağa taşıdılar, düzen kurumları boşa düştü. Sonra sıra “gerici kitle partisi” fantezisine geldi. Fransa'da anketlerin birincisi ırkçı parti sokağın karşısına müesses nizam adına çıkıyor. Brezilya'daki faşist dengi seçim akşamı soluğu ABD'de aldı. Bunlar yalnızca iki örnek...

Şimdilik çöken sağdır. Ancak bizim ihtiyacımız ve görevimiz erken uyarıda bulunmaktır.

Eldeki seçim sonuçlarından süzülen çözüm vaatleri ise inandırıcılıktan uzak. Farklı ülkelerde sokağın rüzgârıyla yelkeni dolanlar içinde sosyal-demokrasinin ötesine geçen yok. İsrail'deki iyimser resmin arka yüzünde ülkenin Arap nüfusunun ve sosyalist hareketinin “soykırımcı olmayan bir Siyonizmi” desteklemek zorunda kalmaları var. İşin kötüsü, bu tercihin alternatifinin gerçekten de soykırım ve savaş olması! Sırbistan'da esas olarak egemenlerin keyfiliğini yeniden “kurala bağlamayı” öngören bir teknokrasi iktidarı kurulacağa benziyor…

Bu sınırlar aşılmazsa direnişte sonra güneş açamayacaktır. Öte yandan direnişin kendisi toplumun bütününü sırtlanıp sola taşımaktadır. Sola doğru kat edilen yola, gerisine düşülemeyecek kimi düğümler atılması hiç de imkânsız değildir.

Kolay anlaşılsın diye örnek vereyim: 1917 Rusya'sında Şubat Devrimi'nin dayanaklarından olan barış talebi o kadar büyümüş ve ülke bu anlamda o kadar sola gitmişti ki, “savaşa devam” demek olan bir geri düşüş olanaksızdı. Rusya'nın tarihsel şansı bunu gören ve ne yaptığını bilen bir öncü partinin varlığı oldu. Bolşevikler Rusya'da toplumun barış “düğümünün” ileri sıçramak için olanak olabileceğini kavrayan biricik partiydi.

***

Yalnız “ne yaptığını bilmek” bir gelecek kurgusuna dayanmak durumundadır.

Karşıdevrim yıllarında, liberal soytarıları muhafazakârlık gevelemeleriyle baş başa bırakıp geçmişin değerlerine sarılmak azımsanmayacak bir işti. Ancak geçmişte edinilmiş kazanımlar, olsa olsa bir hayal dünyasında yaşamadığımızı, emekten, aydınlıktan yana bir yaşamın gerçekçiliğini destekler. “Yaptık, yine yaparız” demek mümkündür…

Buraya kadarı güzel… Ama yeni bir atılım için fazlası gerekir.

Mesele komünistler olarak “zor beğenir” olmamız değil. Mesele şu ki, çeşitli ülkelerde bugünün “sol sosyal-demokratları” sermayenin sınırsız tahakkümüne karşı geçmişten taşıdıkları “sınır çekme” tavrıyla atılım yapamazlar. Yozlaşmanın bir kaynağı emperyalizmse, emperyalist anlaşmalardan çekilmeyi öngörmeden kimse evinin önünü bile temizleyemez. Okulları soyan, bütün kamu kaynaklarına göz koymuş sermaye sınıfıdır ve bu sınıfın her şeyine el koymaktan başka yol yoktur…

Bizde benzeri bir sokak devinimi şimdilik yok. Ama Türkiye'nin dünya ikliminden uzak kalması da mümkün değildir ve mantık aynıdır: Halkımızdan kopartılanları geri almak için Cumhuriyetin rehabilite edilmesinden öte bir sosyalist cumhuriyete ihtiyacımız var.