Gönüllü bilim yayıncılarından ortak 'intihal' bildirisi

Nitelikli ve doğru bilimsel bilgiyi internet kullanıcılarına gönüllü ve ücretsiz olarak ulaştıran bilimsel yayın platformları, ticari kaygı güden internet sitelerinin kendi içeriklerini izinsiz ya da referanssız bir şekilde paylaşmasına karşılık ortak bir bildiri yayınladı.
bilimsoL
Pazartesi, 30 Ocak 2017 12:15

İntihal, bir fikir ürününün, o ürünün üreticisinin rızası olmaksızın ya da üreticiye atıfta bulunulmaksızın başka kişilerce kullanılmasına verilen isim. Aslında internet üzerinden intihal uzun süredir çok yaygın bir şekilde başvurulan bir sahtekârlık. Bunun en yakın ve bilinen örneklerinden biri, ekşi sözlük bünyesinde hayata geçirilen Ekşi Şeyler isimli sayfada, sözlük yazarlarının “entry”lerinin onların izni olmaksızın paylaşılmasına teşebbüs edilmesi sonucu gerçekleşmişti. Sözlük yazarları, sözlüğün yöneticisi “kanzuk” rumuzlu Başak Purut’a yoğun bir tepki gösterdikten sonra Ekşi Şeyler’de paylaşılacak entry’lerin yazarların iznine tabi olması şartı getirilmişti.

Yaşanan son olay ise Açık Bilim yazarlarından Tevfik Uyar’ın, Açık Bilim’de yazdığı yazılardan birinin izinsiz ve atıfsız bir şekilde Onedio isimli sitede paylaşıldığını rastlantı eseri öğrenmesiyle patlak verdi. Twitter üzerinden Onedio CEO’su Kaan Kayabalı’na bu intihalle ilgili tepkisini gösteren Uyar, Kayabalı’ndan en hafif tabirle “uygunsuz” bir üslupla karşılık alınca bu tepkisini sürdürdü. Olaydan haberdar olan diğer Açık Bilim yazarları ve bilim yayıncılığı yapan diğer platformlar da bu tepkiye destek vererek bir bildiri hazırladı.

Destekçileri arasında bilimsoL’un da bulunduğu bildiride, yayıncıların yaptığı tüm çalışmaların gönüllülük esasına dayanarak gerçekleştirildiğine ve en büyük motivasyonun halka bilimsel bilgiyi ücretsiz, karşılıksız bir şekilde ulaştırmak olduğuna vurgu yapılırken bu platformların okurları ve kullanıcılarından da rastladıkları intihal vakalarını bu platformlara bildirmeleri istendi. intihaledurde.com adresinde yayınlanan bildirinin altında bulunan imza formu sayesinde bu bildiriye destek verilebileceği belirtildi.

Bildirinin tam metni şu şekilde:

“Türkiye’de aktif çalışma yürüten bilim yayıncıları, içerik üreticileri ve yazarları olarak; oldukça zorlu şartlar altında yoğun tempo ve emeklerle ürettiğimiz içeriklerimizin, bu davranışı ‘iş modeli’ haline getirme düzeyine kadar götüren bazı kişi, kurum ve kuruluşlarca izinsiz ve/veya kaynak göstermeksizin ve tamamen ticari amaçlarla kullanması kabul edilemezdir. Bu bildirimiz, söz konusu bilim yayıncıları ve yazarları olarak bu gidişata bir dur demek, bunu sürdürenlere toplu bir ihtarda bulunmak ve intihal yapan birey ve oluşumlara karşı ortak hareket bildirisi ve çağrısı yapmak amacıyla yayınlanmaktadır.

Bizler, Türkiye’nin zorlu iklimi ve şartları altında özgün içerikler üretmeye çalışan veya ülkemize kazandırılmasının faydalı olduğunu düşündüğümüz bilimsel içerikleri Türkçeye çeviren bilim emekçileri, gönüllüleri, çalışanları ve üreticileriyiz.

Bizleri çeşitli isimlerde duyabilirsiniz. Kimi zaman Evrim Ağacı oluruz, kimi zaman Açık Bilim olarak karşınıza çıkarız; kimi zaman Kozmik Anafor’dur adımız, kimi zaman Bilimfili, Bilimsol, Rasyonalist ve buraya sığdıramadığımız daha niceleri… Kısacası bizler her gün gerek sosyal medya üzerinde, gerekse internet sitelerimiz, yayınlarımız, kitaplarımız, paylaşımlarımız aracılığıyla gördüğünüz, okuduğunuz, desteklediğiniz bilim yayıncıları ve yazarlarıyız.

Hepimiz farklı arka planlardan, farklı deneyimlerden, farklı uzmanlıklardan gelmekteyiz; ancak her birimizin ortak bir amacı var: Türkiye’ye ve Türkçeye modern bilimi elimizden geldiğince güvenilir, kapsamlı, anlaşılır biçimde taşıyabilmek.Mümkünse, bunu tamamen özgün içeriklerle yapmak; değilse, bunu açıkça kaynağını gösterdiğimiz çeviriler veya derlemeler yoluyla yapmak… Bir diğer ortak özelliğimiz, bu çabadan herhangi bir maddi kazancımız olmamasına rağmen, günlerimizin önemli bölümünü bu uğurda harcıyor olmamız. Kimimiz iş yerlerinde, kimimiz laboratuvarlarında, kimimiz üniversite sıralarında, kimimiz evlerinde saatlerini Türkiye’de modern bilime dair ufak tefek de olsun bir parça taşıyabilmek için, yorulmak bilmeksizin çalışıyor. Hatta birçoğumuz kendi ceplerimizden yaptığımız harcamalarla bu siteleri, oluşumları, platformları ayakta tutuyor.

Hepimizin hataları, eksikleri, yanlışları olmuştur, olacaktır da… Ancak hiçbirimiz, bir diğerinin emeğine göz dikmedik, bir başkasının emeğini çalmadık, intihal (bilgi ve içerik hırsızlığı) üzerine bir iş modeli kurmadık. İçeriklerimize başkalarından olduğu gibi ‘kopyala yapıştır’ yöntemiyle alınma parçalar eklemedik, sonrasında bunu kendi içeriğimizmiş gibi yayınlamadık, öncelikle insanî değerlerimiz tarafından, sonrasında ise Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nca korunan emeklerine hakaret etmedik. Bir başka kaynaktan içerik aldıysak ya önce sahibinden izin aldık ya da çok açık bir şekilde alıntılarımıza kaynak ekledik. Bir diğer deyişle, birbirimizin emeğine zarar vermemek adına elimizden geleni ardımıza koymadık.

Ne yazık ki, yıllarımızın emekleriyle geldiğimiz şu noktada, ülkemizdeki bazı ‘gazetelerin’, ‘haber kaynaklarının’ ve ‘medya oluşumlarının’ bu içeriklerimizi ve emeklerimizi çalıyor olduğunu görmek son derece rahatsız edicidir. Hatta sadece yanlışlıkla birkaç içerik çalmayı geçtik; bazı kurum ve kuruluşlarının iş modelleri başkalarından alınan içeriklerin bazen hafif miktarda düzenleme, kimi zamansa doğrudan kopyalama şeklinde paylaşmak üzerine kurmuş olmaları, bilim ve insanlık etiği bakımından iç ürperticidir.

Bizler, bilim oluşumları olarak bu gidişata bir DUR deme vaktinin geldiğini düşünüyoruz. Aşağıda, bu bildiriye imzacı olan oluşumlarla birlikte tek yumruk ve tek vücut olarak bir araya geldiğimizi kamuoyuna ilan ederiz. Bundan sonra intihal yoluyla içeriklerimizi aşıran, paylaşan, gerekli referansları vermeden dağıtan, emek hırsızlığı yapan her türlü kişi, kurum ve kuruluş ile her türlü mücadele içerisinde olacağımızı kamuoyuna bildiririz.

Bu kararımızın arkasında bilimsel bilginin yayılmasına engel olmak, yavaşlatmak, bilgi akışını aksatmak gibi amaçlar yoktur. Bizler, kendi içimizde yaptığımız içerik alışverişinden de görülebileceği gibi, başka kişi, kurum ve kuruluşların yazılarımızı barındırmasından ve paylaşmasından hiçbir rahatsızlık duymayan insanlarız. Birçoğumuz, zaten içeriklerini ücretsiz olarak halka arz etmiş oluşumlarız. Tek istediğimiz, doğru zamanda, doğru yerde ve doğru şekilde alıntı yapılan kaynağın bildirilmesi, eğer ki yazılar bir bütün olarak alınıp yayınlanacaksa, içeriklerin orijinal yazarlarına ve kaynaklarına çok açık bir şekilde yönlendirme yapılmasıdır. Bu, sadece insanî haklara saygı duyulduğunu göstermekle kalmayacak, aynı zamanda orijinal metinlerimiz bilimin kendini durmaksızın yenileyen ve geliştiren doğası çerçevesinde yeni veriler ve bulgular ışığında yenilendiğinde, okurların orijinal kaynaklara giderek en güncel bilgilere erişebilmesinin önünü açacaktır.

Bu bilgiler dahilinde, aşağıda imzacı olduğu belirtilen tüm oluşumların okurlarını ve ülkemizdeki tüm bilimseverleri intihal konusunda daha uyanık ve tepkisel olmaya davet ediyor; denk geldikleri internet siteleri, kişiler, kurumlar ve kuruluşların içerik hırsızlığı yaptığı durumlarda bizleri ve intihalcileri uyarması konusunda ricada bulunuyoruz.

Kamuoyuna saygıyla duyururuz.”

İMZACILAR

1. Açık Bilim (acikbilim.com)

2. Bilim Ne Güzel Lan (https://www.facebook.com/BilimNeGuzelLan/)

3. Bilimfili (bilimfili.com)

4. Bilimkurgu Kulübü (bilimkurgukulubu.com)

5. BilimsoL (haber.sol.org.tr/bilim)

6. Evrim Ağacı (evrimagaci.org)

7. Kayıp Rıhtım (kayiprihtim.com)

8. Kozmik Anafor (kozmikanafor.com)

9. Muhabbet Teorisi (muhabbetteorisi.com)

10. Rasyonalist (rasyonalist.org)

11. Teknomani (teknomani.com)

12. Yalansavar (yalansavar.org)

ÜNİVERSİTE BİLİM TOPLULUKLARI

1. Aster – Erciyes Üniversitesi Astronomi Kulübü

2. İstanbul Teknik Ünivesitesi Astronomi Kulübü

3. İstanbul Teknik Üniversitesi Astronomi Topluluğu

4. İstanbul Üniversitesi Amatör Astronomi Kulübü

5. ODTÜ Amatör Astronomi Topluluğu

6. ODTÜ Bilim ve Gelecek Topluluğu

7. ODTÜ Biyoloji ve Genetik Topluluğu

8. ODTÜ Felsefe Topluluğu

9. ODTÜ İstatistik Topluluğu

10. ODTÜ Kimya Topluluğu

11. ODTÜ Matematik Topluluğu

12. ODTÜ Psikoloji Topluluğu

13. ODTÜ Sosyoloji Topluluğu

14. ODTÜ Tarih Topluluğu

15. Yıldız Teknik Üniversitesi Bilim ve Matematik Kulübü

16. Yıldız Teknik Üniversitesi Fizik Kulübü

DESTEK OLAN KURUM ve KURULUŞLAR

1. Bilim ve Gelecek Dergisi