Buraya geleli iki haftayı geçti. Daha çok tarihçiler olmak üzere birçok insanla tanıştım. Bir kısmı beni evlerine davet etti, Gürcü mantısı 'hinkal' ve ev yapımı şaraplar ikram ettiler. Mantıya bizim Ardahan'da da hinkal diyoruz. Bendeniz şarap uzmanı değilim ama Gürcü şaraplarını severim. Özellikle Hvançkara markasını şarap sevenlere tavsiye ederim. Fakat burada öğrendiğime göre Hvançkara bir köyün adı ve bu şarap sadece orada yetişen üzümden yapılıyormuş. Tabii bir köyden o kadar çok şarap çıkmayacağına göre piyasadaki Hvançkara şaraplarının çoğu gerçek Hvançkara değilmiş. Gerçek Hvançkara az miktarda ve çok pahalı olurmuş. Ama olsun, gerçeği olmasa bile Hvançkara pek nefis.

Taksiye biniyorum, Gürcüce Özgürlük Meydanı'na diyorum. Taksici başını sallıyor, önerdiğim parayı kabul ediyor. Arabaya bindikten sonra şöför bana Gürcüce birşeyler söylüyor, anlamıyorum, Rusça konuşmasını isteyince şöyle diyor: Özgürlük nerede? Hani özgürlük?

Doğrusu sohbete başlamak için çok iyi bir sebep. Fırsatı kaçırmıyorum nitekim. Biraz sonra ona da klasik sorumu soruyorum: Sovyet zamaında ne iş yapardınız? Yanıt benim için ilk kez şaşırtıcı oluyor: yine şöfördüm diyor. Böylece ilk kez Sovyet zamanında da otobüs sürücülüğü ve taksicilik yapmış olan birisiyle karşılaşıyorum. Hemen ikinci klasik sorumu patlatıyorum: O zaman mı daha iyi yaşıyordunuz şimdi mi? Yanıt bu kez beni şaşırtmıyor: 'O zaman daha iyi kazanıyordum ve daha iyi yaşıyorduk' diyor. 'İki gün taksicilik yapsam 100 ruble kazanıyordum ki o paraya 50 kilo et alınıyordu. Şimdi etin kilosu 10 lari ve elli kilo eti ben ancak bir ayda kazanabilirim.' Gürcüler hakkında daha eleştirel bir yaklaşımı var. Hangi milletten olduğunu soruyorum, Ermeni olduğunu öğreniyorum. Burada Ermeniler ve Azeriler kural olarak üç dilde rahat konuşuyorlar: Kendi dilleri, Gürcüce ve Rusça.

Bizim Ermeni taksici devam ediyor: 'Komünizm bir şey bırakmadı diyorlar, komünizmin bıraktıklarını on beş yılda sata sata bitiremediler. Kendileri ne yaptı? Tiflis'e metroyu daha 1960'larda Sovyet iktidarı açtı. Metro için şehrin nüfusunun en az bir milyon olması gerekiyordu, bir milyonu bulmak için rakamlarla oynadılar, köyleri möyleri dahil ettiler. Sovyet devrinde bütün Kafkaslarda en iyi Gürcüler yaşıyordu. Rusya'dan insanlar Rus malı elbiseleri almak için buraya gelip Universam mağazasının önünde kuyruğa giriyorlardı. Orada yoktu burada vardı' diyor. Bu arada Özgürlük Meydanı'nın eski adının Erivan meydanı olduğunu daha sonra Beriya meydanı, sonra Lenin meydanı ve en son Özgürlük meydanı adı verildiğini söylüyor. Bense Stalin dönemi Gürcistan KP liderlerinden Akakiy Mgeladze'nin burada bulduğum Stalin hakkındaki kitabında Tiflis metrosu konusunda yazdıklarını hatırlıyorum. Mgeladze Tiflis metrosunun sadece şehircilik ve ulaşım gerekleriyle değil daha çok askeri aşıdan ilerideki yararı düşünülerek yapıldığını yazmış. Tabii askeri açıdan tehdit olarak o zaman NATO üyesi olarak Türkiye görülüyormuş.

Metroya biniyorum. Subay olduğunu sandığım askeri üniformalı birini görüyorum. Göğsünde Latin harfleriyle sol tarafta soyadı, sağ tarafında ise 'Georgian Army' yazısı okunuyor. Tabii bütün subaylar böyle mi bilemiyorum. Ama düşünmeden edemiyorum: Acaba özgürlük dedikleri göğsünde 'Georgian Army' yazısını taşımak mı?