21. yüzyıl Çin yüzyılı olacak falan denir ama ülkenin, onca kalkınma iddialarına karşın, ciddi yoksulluk yaşayan bölgelerinin olduğu bir sır değil. “Kontrollü kapitalizm”den, ülkenin büyük bir kısmı yararlanamıyor anlaşılan o ki. Bu gerçek önceki gün yaşanan bir facia nedeniyle ülkede büyük bir tartışma konusu oldu. Ningxia, Çin’in kuzeyinde bulunan bir bölge. Yarısı çöl. Burada Hui topluluğu yaşıyor. Sonradan müslüman olmuş topluluklar bunlar. Yaşadıkları yerler tarihi İpek Yolu’nun geçtiği güzergah olduğu için müslümanlaşmışlardır denir. İşte burada bulunan Şiji adlı kasabada Bedia adını taşıyan camiide, ölmüş bir dini liderin anması sırasında çıkan izdihamda çok sayıda kişi öldü. En az on dört kişi deniyor ki, altısı çocuk.

İzdihamın nedeni, tören sırasında gelenekel bir hamur işi olan çöreğin cemaat dağıtılması. Çörekten almak isteyen yüzlerce kişi cami avlusunda birbirini ezdiler. Korkunç bir trajedi bu. Çin’de tüm internet sitelerinde facşa nedeniyle Çin’in ülkedeki ekomomik politikaları eleştirilmeye başlandı. Şu meşhur Twitter’in, Çin’deki benzeri olan Sina Weiba adlı sosyal paylaşım sitesinde “Çin’de fakirlik insanları öldürüyor” temalı yorumlar yapılıyor. Bir kullanıcı Şiji kurbanları için “bir parça çörek yüzünden öldüler” demiş örneğin. Faciada tabii ki olacakları kestiremeyen ama önlem almaları da gereken camii sorumlularının da payı var. Bu yüzden bölgenin Komünist Parti yetkileri bu yönde de soruşturma açarak, “geliş güzel yapıldığı belli olan” organizasyonun sorumluları hakkında dava açmış durumda. Her dini törenin de rastgele yapılmaması konusunda yeni uygulamaların da yürülüğe sokulması an meselesi.

Bölge, müslüman ama, etnik/dini çatışmaların sıkça yaşandığı Sincian bölgesine çok uzak. Dolayısıyla oradaki etnik çatışmalardan etkilendiği için sorunlar yaşanıyor değil. Genellikle sessiz, ancak çok yoksul bir bölge burası. Çin’in özellikle tarım politikasında kır insanını dikkate almayan tutumu sorunlara yol açıyor. Uzmanların dikkat çektiği konu bu. Özellikle, dediğim gibi, yarısı çölden oluşan Ningxia’ya ya özel bir uygulama yapılması gerektiğine vurgu yapılıyor. Üretimin olmadığı, sanayiinin esamesinin okunmadığı bölgede insanlar gerçekten çok yoksul. Bu duruma müdahale edilmezse bölge müslümanlarına karşı Çin merkezi yönetiminin “özel” bir baskı politikası uyguladığı iddiaları gündeme gelebilir. zaten, Tibet’le, Sincian’la başı dertte olan ülke için bu da yepyeni bir kriz demek olur.

Müslümanların insan tavırlarındaki aşırılığa çare olarak sunduğu “sabır”, “yetinme” gibi tutumların, açlık karşısında bir kıymeti harbiyesinin olmadığı da görülüyor. Yani bu kavramlar “karın doyurmuyor”. gerçekten doyurmuş olsaydı, unlu mamüllerin çok amaçok pahalı olduğu bölgenin Şiji adlı küçük yerleşim biriminde, üstelik bir ibadethanede insanlar birbirini ezmezdi.

Açlık bu. Maneviyatla değil, gerçekten “ekmekle” bastırılabilecek bir insani durum bu.

Bir anlaşılabilse.