Cangül Örnek
Komiser Muzaffer
Yayın Tarihi: 20.11.2026 , 00:00 Güncelleme Tarihi: 20.11.2026 , 00:04
soL'a güvenin, algoritmaya müdahale edin. Tek tıkla soL Haber'i Google'da tercih edilen kaynağınız olarak belirleyin.
Bir Başkadır dizisinin ikinci sezonu da tıpkı birinci sezonu gibi pek çok tartışma başlattı. Birinci sezon tartışmalarına geri dönmek isteyenler için, tek tek karakterlerin gerçeklikle ilişkisini sorgulayan yaklaşıma itiraz ederek eserin bir bütün olarak nasıl bir ideoloji kurduğuna odaklanmayı öneren Yiğit Günay’ın Gelenek dergisindeki yazısını önereceğim.1 Yazının başında başka bir yazı tavsiye etmek biraz tuhaf bulunabilir ancak Günay’ın yazısını en başta anmamın, bu metnin muradı açısından özel bir anlamı var. Çünkü Günay’ın haklı eleştirisine rağmen bu yazıda ben, bütüne bakmak yerine Komiser Muzaffer karakteri üzerinde durmak istiyorum. Baştan söyleyeyim; burada estetik bir tahlilden ziyade sinemamızda ve aslında bir popüler kültür ürünü olan ancak belli bir estetik ve içerik düzeyi tutturabilmiş televizyon dizilerinde siyasi faillerin yokluğuna odaklanmayı tercih edeceğim.
Bana kalırsa dizinin ikinci sezonundaki en önemli gelişme, kişiliğini yakından tanımamıza olanak sağlayacak şekilde bir terapi koltuğuna oturtulan Komiser Muzaffer karakterinin hikayeye dahil edilmiş olması.
Böyle bir karakterin çizilmiş olmasının önemi şurada yatıyor: Sinemamızda büyük iktisadi ve siyasi suçların failleri ya hiç yoktur ya da farklı düzeylerde karikatürleştirilerek yer alır. Belki bunun istisnası, bir dönemin toplumsal gerçekçi sinemasındaki ağa karakterleri olabilir. Ancak modern toplumsal ve siyasal yaşamdaki suçların öznelerinin işlenmesi açısından ortada büyük bir boşluk olduğu kuşku götürmez. Keza dönem dizileri gibi popüler kültür ürünlerinde de aynı eksiklik görülür.
Özellikle büyük siyasi suçların ve bu suçların faillerinin politik sinemamızda hakkıyla anlatılmadığını ya da anlatılamadığını söyleyebiliriz. Örneğin, etkisini hâlâ ağır şekilde yaşadığımız halde gerçek anlamda bir 12 Eylül sinemamızın hiç olmadığını söylersek abartmış olmayız. Çünkü o dönemi ve sonrasını konu alan filmlerimiz, özneleri ve nedenleriyle darbeyi anlayabileceğimiz bir perspektif sunmaz, yalnızca sürecin devrimci birey üzerindeki yıkımına odaklanırlar. Failler ise en fazla işkence sahnelerinde görünür ama onlar da asıl sorumlular değil, arka plandaki güçlerin psikopat küçük kuklaları olarak ezilen devrimcinin hikayesi içinde yer bulurlar. Ezileni bile hakkıyla yansıtamayan 12 Eylül filmleri, ezeni neredeyse hiç anlatmaz.
Bu topluma bunca kötülüğü yapanlar kimlerdir? Patronu, siyasetçisi, askeri kimlerdir; nasıl insanlardır, aralarındaki ilişkiler nasıl kurulur? Bir darbe nasıl planlanır, bir siyasi kumpas nasıl örgütlenir, bir siyasi cinayetin ya da işçi katliamının üstü örgütlü olarak nasıl örtülür? Bu soruların yanıtlarını sinemamızda bulamayız.
Bir Başkadır’ın Komiser Muzaffer karakterinde bu sorulara eksiksiz bir yanıt bulduğumuzu öne sürecek kadar ileri gitmeyeceğim. Ancak özellikle son yılları bu ülkenin hak, adalet ve özgürlük isteyen yurttaşları için cehenneme çeviren kimselerin nasıl varlıklar olduğunu; her gün sıradan bir iş gibi başkalarının hayatlarını karartan bu faillerin güçle kurdukları çarpık ilişkiyi nasıl taşıdıklarını anlamaya bir giriş olarak Komiser Muzafferleri izlememiz gerekiyordu.
Çünkü bu karakter, koca bir ülkenin son yıllarda en sık sorduğu “bunlar nasıl insanlar” sorusuna kendi özelinde bir cevap oluşturmamıza yardımcı oluyor. Bundan önce bambaşka bir konuyu ele alan Selman Nacar’ın 2021 tarihli İki Şafak Arasında filminde kötülüğün öznesi olarak patronları izlemiştik. Nacar’ın filmi pek çok açıdan övgüye değer bir yapım. Burada estetik bir değerlendirmeye girmeyi amaçlamadığımı belirtmiştim; o yüzden şunu söylemekle yetineceğim: Türkiye gibi işçi kırımının yaşandığı bir ülkede bir iş cinayetinin üzerinin nasıl örtüldüğünü, tekstil fabrikası sahibi bir aile ve bu ailenin nispeten vicdanlı görünen oğlu üzerinden anlatması başlı başına takdiri hak ediyor. Ancak Nacar, patron ailesinin oğlu Kadir’e yaşadığı vicdani ikilem nedeniyle içinde olduğu bocalama hali üzerinden yaklaşıyordu.
Komiser Muzaffer’de ise ortak sorumuz olan “bunlar nasıl insanlar” arayışının çok daha doğrudan, etik ikilemler yaşamadan karşımıza çıkan bir yanıtını görüyoruz.
Diziyi izlemeyenlere fazla ipucu vermeden Muzaffer karakterini özetlemek gerekirse karşımızda otoriter iktidar aygıtının kendini fazlaca önemseyen, yaptığı işle ilgili hiçbir vicdani muhasebe yapmayan, arkasına aldığı gücü hayatın her alanında sergileyebileceğini sanan, kişisel yaşamında ise merkezine koyduğu bu otorite uğruna kendi ailesinin fertlerini bile birer araca dönüştüren biri var. Haksızlık nedir umursamayan, mağduru dinlemeye bile layık görmeyen bir zalim... Terapi odasında Peri ile, apartmanda Meryem ile yolları kesişen bir hayata rağmen; aslında dertleri onlarla, yani bizlerle hiç örtüşmeyen bir örgütlü gücün, başkalarının kaderi üzerinde söz sahibi kılınan bir uzantısı. Bize “işte böyle insanlar” dedirten bir fail; haklarımıza, özgürlüğümüze ve adalet duygumuza tecavüz edenler arasında ne tür tipler olduğunu gösteren bir portre...
Komiser Muzaffer’i izledikten sonra son yılların politik iklimine yönelik birer eleştiri olarak çekilen iki önemli filmde, Emin Alper’in Kurak Günler’i ile Özcan Alper’in Karanlık Gece yapımlarında karşımıza çıkan tahlil sorununu daha açık görebiliyoruz. AKP Türkiyesi’nin bir kabus gibi yaşamların üzerine çöktüğü, linç ve eril şiddet sarmalının esir aldığı ülkeyi anlatırken oluşan kiri toplumsallaştıran, bu atmosferde nefes alıp veren herkesin vicdanını ya da basit muhakeme yeteneğini yitirip suçun bir parçasına dönüştüğü hikayeler, belirli ölçeklerde gerçeğe temas etseler bile bizim kolektif hakikatimiz bunlardan ibaret değil. Dışarıda kalanın ya nihayetinde karşı çıktığı suça bulaştığı (Kurak Günler’in savcısı) ya da saf ütopyaların peşinde koşmaktan etrafını göremez hale geldiği (Karanlık Gece’nin Anadolu parsının izini süren genci) anlatılar bu toplumu temsil etmiyor.
Bu halk, öyle ya da böyle Komiser Muzafferler karşısında pes etmiyor. Bir Başkadır’ın ikinci sezonunu bu direnişe nefes aldıracak bir çıkış sunmadığı için ve daha pek çok açıdan eleştirebiliriz. Ancak faille bizleri aynı suçun ortağı haline getiren psiko-sosyolojik "linç kültürü" ya da "şiddet kültürü" okumalarından uzak durduğu için bile takdir etmeliyiz. Bir önceki dönemin paradigması olan bu tür yaklaşımlar, Bir Başkadır’ın birinci sezonu gibi geride kalmalı.
Son olarak oyunculuklara değinmek gerekirse... Okuduğum kadarıyla Komiser Muzaffer üzerine yazılanlar, Berkun Oya’nın bu rolü canlandırırken sergilediği başarıyı özel olarak vurguluyor. Ben ise başka bir ismi; okumuş insanımız, psikiyatristimiz Peri’ye hayat veren Defne Kayalar’ı övüp övüp bitirememek istiyorum. En ufak bir tedirginliğini, kafasına takılan bir soruyu, soğukkanlılığını koruma çabasını çoğunlukla hiç konuşmadan, ifadesiz kalmaya çalışan yüzüyle bu denli ustalıkla yansıtmasaydı bu sezon kesinlikle çok eksik kalırdı.
- 1
Yiğit Günay, “‘Bir Başkadır’ tartışmalarına dair bir eleştiri”, https://haber.sol.org.tr/gelenek/bir-baskadir-tartismalarina-dair-bir-elestiri-21433