Ana içeriğe atla

Home

soL Haber'de reklam yok, sadece haber var. Bunu birlikte sürdürüyoruz. Abone olarak desteğinizi gösterin.

Yükleniyor...
Atilla Özsever

Atilla Özsever

'Özgür basın' için halkın desteği şart!

24 Ekim’de gazetecilerin 10 ildeki eylemlerine halkın kitlesel desteği, dikkat çekiciydi. Çekya’da da 350 bin kişi, 15 Kasım’da basın özgürlüğünü korumak için büyük bir gösteri düzenledi. TELE 1 ve Halk TV’nin ardından Sözcü TV’ye de kayyım atanması karşısında halkın örgütlü bir biçimde kendi “haber alma hakkı”na sahip çıkması büyük önem taşıyor… 

Yayın Tarihi: 22.11.2026 , 00:00 Güncelleme Tarihi: 22.11.2026 , 00:01

AKP iktidarının medya üzerindeki baskı ve kuşatması, büyük hızıyla sürüyor. Gerçekleri dile getiren gazeteciler soruşturmaya ve tutuklamalara tabi tutulurken bir avuç olan bağımsız yayın organlarına da el konuluyor. 

Son bir yıllık zaman dilimi içinde ülkenin en çok izlenen üç haber kanalına kayyım atandı. Ekim 2025’te TELE 1’e, Ekim 2026’da Halk TV’ye ve son olarak da 17 Kasım 2026’da Sözcü TV’ye kayyım atanarak bağımsız gazetecilik faaliyeti engellendi. Geçen 21 aylık dönemde de farklı gerekçelerle kayyım ataması yapılan kanal sayısı 11’i buldu.

Siyasal iktidar, en ufak bir muhalif yayına tahammül gösteremediğini ortaya koyuyor. Peki basın özgürlüğünün hemen hemen yok edildiği bu baskıcı, faşizan gidişe karşı gazeteciler, basın örgütleri ve nihayetinde “haber alma hakkı”nın öznesi olan halkın ne yapması gerekir?

Çünkü basın özgürlüğü, sadece gazeteciler için gerekli değildir, özellikle toplum için de çok önemli bir nefes borusudur.

Çekya’da büyük miting

Öncelikle basın özgürlüğü mücadelesinde Avrupa ve Amerika’daki gelişmelerden söz edelim. 

Çekya'nın başkenti Prag'da 350 bin kişi, basın özgürlüğünü kısıtlamaya yönelik yasa tasarısına karşı 15 Kasım 2026’da büyük bir gösteri düzenledi. Gazeteciler ve basın örgütleri, yeni düzenlemenin medya bağımsızlığını tehdit ettiği görüşünü savundular.

Gösteri, Çekya tarihinin en büyük protestolarından biri oldu. Eylemde "Medyayı teslim etmeyeceğiz", "Medyadan elinizi çekin" şeklindeki pankartlar taşındı. Gösteriye katılanlar, hükümete yasa tasarısını geri çekme çağrısında bulundu.

Gösterilerde, hükümetin kamu televizyonu ve radyosunun finansman sistemini değiştirerek kendi kontrolüne tabi olması girişimine karşı çıkılıyor. Mevcut sistemde iki kuruluşun gelirleri, belli bir ölçüde yurttaşların ödediği zorunlu yayın katkı paylarından sağlanıyor.

Hükümetin önerisi, bu katkı paylarının kaldırılarak kamu yayıncılarına doğrudan devlet bütçesinden kaynak aktarılmasını öngörüyor. Düzenlemeye karşı çıkan gazeteciler ve basın örgütleri ise, kamu yayıncılarının doğrudan devlet bütçesine bağımlı hale gelmesinin hükümetin haber merkezleri üzerindeki etkisinin artırabileceği endişesini taşıyorlar.

Ekim ayı sonunda yasa teklifinin ilk görüşmesinin ardından ülke genelinde protestolar başlamıştı. Çek Televizyonu ve Çek Radyosu çalışanları da greve gitmiş, 21 kentte de gösteriler düzenlenmişti. Yasa tasarısının parlamentodaki görüşmeleri henüz tamamlanmadı.

Avrupa’daki diğer tepkiler 

Avrupa'da Macaristan, Polonya, Slovakya, Yunanistan ve İtalya gibi ülkelerde de kamu medyasının iktidar kontrolüne alınması, devlet reklamlarının yanlı dağıtılması ve gazetecilerin “casus yazılımlarıyla” izlenmesi karşısında ulusal düzeyinde sert tepkiler gösterildi.

Televizyon ekranlarının karartılması ve gazetelerin boş ön sayfalarla çıkması, sansür tehlikesini halka doğrudan gösterdi. İtalya ve Yunanistan'da ise, kamu yayıncıları üzerindeki editoryal baskılara karşı gazeteci sendikaları greve gitti.

Slovakya'da kamu yayıncısı RTVS'nin hükümet kontrolüne geçirilmesini öngören yasaya ve gazetecilere yönelik şiddete karşı binlerce vatandaş meydanlarda protesto gösterileri düzenledi. Macaristan’da lisansı iptal edilen radyonun internet üzerinden yayın sağlayabilmesine yurttaşların katkısı dikkat çekiciydi.

Ayrıca Fransa ve Almanya’da gösterileri takip eden gazetecilere yönelik polis şiddetine karşı hem sendikalar, hem de sivil toplum örgütleri kitlesel basın açıklamaları ve yürüyüşlerle tepki gösterdi.

Polonya'da iktidar partisi, hükümeti eleştiren en büyük bağımsız televizyon kanalı TVN'nin lisansını iptal etmeyi hedefleyen yasayı meclisten geçirdi. Bunun üzerine ülke genelinde 120’den fazla şehir ve kasabada on binlerce yurttaş sokağa çıktı ve yasanın iptali için 1,5 milyondan fazla imza toplandı. Oluşan yoğun toplumsal baskı sonucunda Cumhurbaşkanı yasayı veto etmek zorunda kaldı.

ABD'deki mücadele

Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD)  özellikle Beyaz Saray ve Pentagon'un basın akreditasyonlarını kısıtlama, haber kaynaklarını gizli soruşturmalarla takip etme ve kamu fonlarını kesme girişimleri, basın kuruluşlarının tepkisiyle karşılandı. Birçok yaptırım yargı kararlarıyla geri döndü.

Beyaz Saray'ın CNN, MS NOW ve Politico gibi yayın organlarının basın kartlarını iptal etmesi üzerine ilgili kurumlar federal mahkemede dava açtı. Mahkeme, bu tür uygulamaları geçersiz kılan kararlar aldı.

Benzer şekilde, Pentagon'un gazetecilere "izinsiz bilgi talep etmeyeceklerine dair" taahhütname imzalatma şartına karşı The New York Times'ın açtığı dava, anayasaya aykırı bulunarak iptal edildi.

Pentagon'un getirdiği ağır haber kısıtlamaları ve bina içi erişim engelleri karşısında da pek çok büyük medya kuruluşu, sansür şartlarını kabul etmeyerek Pentagon'daki ofislerini terk etme yoluna gitti. 

'Sarı öküz'ü verince 

Tekrar ülkemize dönecek olursak; Ekim 2025’te TELE 1 Genel Yayın Yönetmeni Merdan Yanardağ’ın tutuklanması ve televizyona kayyım atanması, bağımsız ve muhalif yayın organlarına dönük ilk büyük operasyondu.

Bu “çökme operasyonu” sırasında etkili bir tepki gösterilemedi. Ardından da Halk TV ve nihayetinde Sözcü TV’ye de el konulup kayyım atandı. Bir anlamda, hikayede olduğu gibi “sarı öküz” verildiği için gerekli tepkinin olmaması nedeniyle sıra diğer televizyonlara gelmişti.

Kuşkusuz öncelikle kayyım atanması sonucu medya kuruluşlarında çalışan gazetecilerin işsiz kalması, haklarının ödenmemesi büyük bir sorun oluşturuyor. Gazeteciler ve örgütleri, bu konuda gerekli çabayı göstermeye çalışıyorlar.

Halkın sahip çıkması

Konunun diğer önemli tarafı ise, bu tür baskı ve uygulamalara karşı toplumsal bir tepkinin gösterilmesidir. Basın özgürlüğü sorunu, sadece gazetecilerin meselesi değildir. Halkın önce “haber alma hakkı”na sahip çıkması, bilgilenmesi ve daha sonra yaşamı için önemli kararlar alırken tavrını belirlemesi, özünde hayati bir meseledir.

Gazeteci, kamusal bir görev yerine getirmektedir ve bu faaliyeti aynı zamanda demokratik bir ortamın oluşmasına da katkı yapmaktadır. Halk kesimleri de, ancak demokratik süreçlerin varlığında hak ve hukukunu koruyabilir. Gerçeğin dolaşımının engellendiği, iktidarın denetlenmediği, toplumsal sorunların görünmez kılındığı bir ülkede, yaşam hakkının bile güvencede olduğu kuşkuludur.

Bu çerçevede basın özgürlüğü, sadece gazetecilere bırakılacak bir mesele değildir, yurttaşların da kendi hayatlarına sahip çıkma mücadelesidir. Yurttaş olarak olayları uzaktan seyretme yerine yaşamını doğrudan ilgilendirdiği için bizzat örgütlü, sürekli ve kolektif olarak itiraz etmesi, büyük önem taşıyor (Tezcan Durna, BirGün, 25 Ekim 2026). 

24 Ekim eylemi

Basın örgütlerinin çağrısıyla 24 Ekim’de İstanbul, Ankara, İzmir başta olmak üzere Türkiye’nin 10 şehrinde gazetecilerin eylemine halkın ciddi biçimde destek vermesi, katılım göstermesi, 200 yıla yaklaşan basın tarihimizin en kapsamlı eylemlerinden biri olarak değerlendirilebilir. 

Bu eylemlere gazetecilerin yanı sıra sendikaların, meslek odalarının, baroların, siyasi partilerin, demokratik kitle örgütlerinin temsilcilerinin, emeklilerin, öğrencilerin ve çok sayıda yurttaşın da “destekçi” olarak değil sorunun öznesi olarak katılımı büyük önem taşıyordu. 

Basın özgürlüğünün bu şekilde toplumun gündemine yerleşmesi, bu eylemin bir “sıçrama noktası” olarak değerlendirilmesi ve bundan sonraki süreçte halkın örgütlü bir biçimde kendi “haber alma hakkı”na sahip çıkması, son derece değerlidir.

Keza sadece haber yaptıkları için yargılanan gazetecilere adliye önlerinde sahip çıkma, kayyım sonucu kapanan televizyon çalışanlarının yeni oluşturdukları sosyal mecralara ekonomik katkıda bulunma, Avrupa ve dünyadaki mücadele örneklerini dikkate alma, emek ve meslek örgütleriyle, demokratik kuruluşlarla ortak medya platformları oluşturarak çıkış yollarını araştırma, ilk elde akla gelen yöntemler oluyor. Evet, basın özgürlüğü ve demokrasi için mücadeleye devam…

Yazarın Son Yazıları