Lobna Allami… Onu Haziran Direnişi’nin daha ilk günlerinde Taksim meydanındaki fotoğrafıyla anımsıyoruz. Polis saldırısı sonucu kafasına gaz fişeği isabet eden Lobna’nın yere öylece yığılmış halini anımsamayan yoktur.

Eğer bir suçsa, sadece bir oturma eylemine katılmaktı Lobna’nın suçu. Bir anda gerçekleşen polis saldırısı sonucu gaz fişeği kafatasını parçalamış, kemikler beynine batmıştı. Altı yurttaşın yaşamını yitirdiği, bir yurttaşın dalağını, 10 yurttaşın gözünü kaybettiği, 11 bin 823 yurttaşın yaralandığı Haziran Direnişi’nde kafa travmasına uğrayan 91 yurttaştan biriydi Lobna.

Polisler destan yazmıştı Başbakan Erdoğan’a göre.

İşte bu destanın sonuçlarından biriydi Lobna. Öyle bir destan ki komada geçirdiği 25 günün ardından aylarca yoğun bakımda kaldı. İlk uyandığında sağ tarafının felçli olduğunu fark etti. Üç kere beyin ameliyatı geçirdi.

Hakkında yazılanlardan anadili düzeyinde Arapça ve Türkçe, ileri derecede İngilizce, az düzeyde de Almanca bildiğini anlıyoruz. Yine hakkında yazılanlardan anlayabildiğimiz kadarıyla, Lobna’ya konulan teşhis “afazi”. Çokdilli Lobna için beyin hasarı sonucu oluşan dil bozukluğu durumu söz konusu şimdi.

Farklı beyin bölgelerinin farklı dil işlevlerini yerine getirmesi temeline dayanarak bu sendrom, belirtilerine göre sınıflandırılıyor. Buna göre de afaziler özellikle konuşma becerisi göz önüne alınarak “tutuk afazi” ve “akıcı afazi” olarak betimleniyor. Global afazi, Broca afazisi ve transkortikal motor afazi gibi türleri olan tutuk afazilerde hem sesbilim hem de sözdizim sorunları yoğun olarak görülürken, akıcı afaziler çok az duraklayarak normale yakın bir söyleyişe ve genellikle korunmuş bir sözdizim yapısına sahipler. Akıcı afazinin Wernicke afazisi, transkortikal duyusal afazi ve iletim tipi afazi gibi türleri var. İşte Lobna’ya konulan teşhis bunlardan biri olan iletim tipi afazi. Bu afazi tipinde lezyon, Wernicke bölgesini Broca bölgesine bağlayan arkuat fasikülüste yer alıyor.

Lobna gibi çokdilli olma durumu, afaziyi nasıl etkiliyor? Diller birbirinden farklı farklı mı, yoksa bir bütün olarak tümüyle mi etkileniyor? Alanyazınında kimi durumlarda her iki dilin de eşit olarak etkilendiğini, kimi durumlarda ise sadece tek bir dilin etkilendiğini gösteren bulgular mevcut. Ayrışık afazi denilen durum ise oldukça ilginç: Bu durumda, beyindeki farklı dillerde birbirinden farklı afazi türleri görülüyor.

Birbirinden farklı tüm bu vakalar, çokdillilik durumunda her dilin sadece sol yarıkürede yer alıp almadığı, tekdillilere göre sağ yarıkürenin çokdillilerde daha fazla işin içinde olup olmadığı gibi sorularla ilgili. Bu ve buna benzer pek çok soru, son yıllarda beyin görüntüleme tekniklerinin kullanıldığı çalışmalarda yanıtlanmaya çalışılıyor. Çalışmalar, dil yetkinlik düzeyinin ve dil edinim yaşının, iki dil için aynı nöral devrelerin kullanılıp kullanılmamasında belirleyici olduğunu gösteriyor.

Afazi konusunda çalışmalarıyla tanınan İlknur Maviş, bu sendromu kitabının adında çok iyi tanımlıyor: “Sözün bittiği yer”. Ama ben sözün bittiği yer demeyeceğim. Söylenmesi gereken çok şey var daha. Haziran Direnişi’yle aslında tam da tersi olmadı mı? Toplum, kendisini büyük oranda sarmış afazi sendromundan kurtuldu. Hayır, Alev Alatlı’nın iddia ettiği "toplumsal afazi" ya da "celbedilmiş afazi" durumundan söz etmiyorum. Toplumun uzun bir süredir eşitsizliğe, baskılara, sermaye egemenliğine, İslamcı faşizme karşı söz söyleme yetisini yeniden kazandığını söylüyorum. Aslında sözün bittiği yerde değil, tam tersine sözün başladığı yerdeyiz!