Doğu Akdeniz’in iki önemli liman kenti; Selanik ve İzmir. 19. yüzyıldaki dünya sisteminin genişlemesini anlamak için liman kentlerinin bilinmesi kritik önemdedir. Çünkü, liman kentleri, dönemin dünya ekonomisinin önemli birimleriydi; iktisadi önlemlerin yanı sıra toplumsal dönüşümlerin de odak noktasıydılar. Bu kentler aynı zamanda 19. yüzyıl sonrası ulus devletler dünyasını hazırlayan siyasal hareketleri de besleyen kaynaklar olmuşlardı.

Akdeniz’in kızlarına bir selam çakış olan Ege’nin İkizleri, Selanik ve İzmir kitabı bir kardeşlik armonisi. Coğrafyanın birbirine karıştığı, zamanın silikleştiği, Ege’nin derin lacivert sularının hem ayırdığı hem birleştirdiği iki kıyı arasına sözcüklerden köprü kuran iki kardeş kente dair anlatılar. Yaşadıkları savaşlara, salgın hastalıklara, yangınlara, yıkımlara direnen uzun tarihsel geçmişlerine rağmen hâlâ diri, genç ve bir o kadar güzel iki kadim kent. İkiz kardeş kadar benzerlikleri ise şaşırtıcı derecede gerçek.

“Aynı ana babadan dünyaya gelmiş gibiydik…
Ege’nin güneşini örterdik üstümüze…
Dalgalar selam getirir, selam götürürdü birbirimize…”

Giderek usta işi yapıtlara imza atan Semra Yeşil’in ilk kitabı Adatepe’den Bozburun’a Köy Köy Ege-1 başlığını taşıyordu. Kitabın sunuş yazısını da ben kaleme almıştım. Bu çalışmasını Kozak Yaylası’ndan Işıklı’ya Köy Köy Ege-2 isimli seyahat kitabı takip etti. Yazarın üçüncü kitabı Makedonya’dan İzmir’e göçün hüzün dolu öyküsünü içeren Elveda Makedonya’dır. Bu göç hikâyesini takiben 1800’lü yılların ortalarında başlayıp, 1900’lü yılların ilk bölümünde biten birkaç kuşağın yaşamına tanıklık eden İzmir’de Çarpar Yüreğim isimli kitabı raflardaki yerini aldı.

Ege’nin İkizleri, Selanik ve İzmir kitabında tarihsellikleriyle, coğrafi konumlarıyla ikiz kadar birbirine benzeyen iki kent Selanik ve İzmir’i kişileştirerek karşılıklı mektuplar yazdırmış. Bu biçimsellik, mektupların satır aralarında yankılanan sevgi, barış, dostluk, kardeşlik tınılarını; ayrı düşmüş ve kavuşamayacaklarını bilen iki kız kardeşin beni unutma çağrısına dönüştürmüş. Bir dalganın salınımıyla bir o kıyıdan bir bu kıyıdan yazılan mektuplar. Selanik’ten 24, İzmir’den de 23 mektup kitabın ana gövdesini oluşturuyor. Bu mektuplarda iki kente dair tarihi, coğrafi, antropolojik, mimari, arkeolojik bilgiler verilirken kalbi karşı kıyıda kalmış, mübadeleyle örselenmiş, sızısı dinmemiş halkların zamanı aşan hikâyelerine tanıklık ediyorsunuz. Bir anlamda Akdeniz’in kızları olan bu kentlerin limanları, meydanları, eski çarşıları, bedestenleri, heykelleri, anıtları, mekânları, ve doğal güzellikleri kısacası bir kenti kent yapan ne varsa bu mektuplarda anlatılıyor. Ayrıca kendisi de bir gezgin olan yazar Semra Yeşil’in kaleminden iki kardeş kente dair meraklı gezginler için rehber bir kitap.

İki kent arasındaki sayısız benzerliklere örnek olarak okurken ilginç bulduğum benzerlikleri de vurgulamalıyım: İzmir’in Kadifekalesi – Selanik’in Yedi Kulesi; Selanik’in Beyaz Kulesi ile İzmir’in Saat Kulesi; İzmir Hisarönü Meydanı ile Selanik’in Çiçekçiler Semti; Selanik’in Kapani Çarşısı ile İzmir’in Havra Sokağı; İzmir’in Konak – Atatürk Meydanı ile Selanik’in Aristotales Meydanı; Selanik’teki Atatürk Evi ile İzmir Kordon’daki Atatürk Müzesi. 

Her ne kadar yayıncılık sektörü de diğer sektörlerde olduğu gibi iktisadi krizden etkileniyor olsa da bu kitap kısa zamanda ikinci baskıyı yapacaktır. Ancak ben olsam ikinci baskıda kitabın boyutlarını mutlaka 16x24 cm olarak tasarlardım. Ayrıca mutlaka haritalar ve görsel malzeme ile (tabii ki siyah–beyaz) zenginleştirirdim. Böylece Selanik–İzmir benzerliği ve kardeşliği ve iki kadim kentin zenginlikleri daha elle tutulur gözle görülür hale gelebilir.

Semra Yeşil (2026). Ege’nin İkizleri. Selanik / İzmir, Göç, Tarih. Bağ.
Yakın Yayınları, Mayıs. İzmir.