Yeni yılın çok konuşulan ilk haberlerin birisi Milli Piyango’nun büyük ikramiyesi olur genellikle. Bu yıl da bu gelenek bozulmadı ve geçen yılın son günlerinde başlayan gündem birkaç kişi hariç hüsranla sonuçlandı.

Olasılık açıdan bakıldığında Milli Piyangodan büyük ikramiyeyi kazanma olasılığı 700.000’de 1. Bu iyi yine aynı olasılık Sayısal Loto’da yaklaşık 14 milyonda, On Numara’da 2.5 milyonda 1! Birileri kalkmış ABD vatandaşları için hesaplamış: Elektrik çarpması sonucunda ölme olasılığı ise 5000’de 1, uçak kazasında ölme olasılığı 20.000’de 1, selde ölme olasılığı 30.000’de 1, yıldırım düşmesi sonucunda ölme olasılığı 83.930’da 1 imiş. Buna göre, yağmurlu bir havada bir kolon sayısal loto oynayıp eve yürürken, büyük ikramiyenin çıkmasını umup, ancak o sırada yıldırım düşmesinden endişe etmiyorsanız bu mantıksız bir davranış olur, çünkü o sırada bir yıldırım düşme olasılığı Sayısal Loto’da 6 tutturma olasılığının 166 katıdır. Yani 166 kez daha mümkün! (*)

Elbette bu bir kumar maddi kazanç umuduyla şansa dayalı bir oyun. Her ne kadar din bilgini (ne demekse) Süleyman Ateş piyangoyu kumar saymasa da: "İnsanlar Milli Piyango bileti alır, ondan sonra ya unutur ya da bileti saklar. Bu insanın vaktini almaz. Sadece bilet almaktan ibarettir. Fakat öteki Loto ve Toto bunlar insanın vaktini alan şeylerdir. Bunlar haramdır. Fakat Milli Piyango haram değil ama çok güzel bir şey de değildir. Mekruhtur anca..."

Aslında Ateş, vakit alma sorunu ile birlikte emek faktörünü değerlendirme ölçütü alsa da, Lenin farklı düşünmektedir: “Hemen piyangonun ne olduğunu anlatayım. Örneğin benim 50 ruble değerinde bir ineğim var. Bu ineği piyango ile satmak istiyorum ve o nedenle herkese 1 ruble değerinde bilet almayı öneriyorum. 1 ruble ile inek sahibi olma olanağı var! Herkes ineği satın almak istiyor ve rubleler yağmaya başlıyor. 100 ruble toplandığında, piyangoyu çekiyorum: piyangoyu kazanan, ineği bir rubleye almış oluyor, diğerleri hava alıyor. İnek insanlara “ucuza” mı geldi? Hayır, çok pahalıya geldi, çünkü değerinin iki katı para ödendi, çünkü iki kişi (piyangoyu düzenleyen ve ineği kazanan) hiçbir şey yapmadan kazanç sağladılar, hem de paralarını kaybeden 99 insanın sırtından” (Lenin, Kır Yoksullarına, İnter Yay., 1993).

Belli ki, piyango o yıllarda da ciddi bir sorunmuş ki Lenin bunları yazmış. Ancak sorun hala büyük boyutlarda örneğin, İtalya’da Matematikçi Paolo Canova ve Fizikçi Diego Rizzutto geçen yıl gençlere istatistikler ve hesaplamalarla, kumarla ilgili bilimsel veriler sunmak için okullarda seminerler vermeye başladılar bile.

Söz kumar olunca Girolamo Cardano’dan söz etmemek olmaz: tarihin en büyük matematikçilerinden biri olan Cardano, babasından kalan parayı kumarda yitirdikten sonra 1560 yılında 15 sayfalık “şans oyunları” isimli bir kitapçık yazar. Ölümünden sonra 1663 yılında yayınlanan bu eserde yıllar sonra biçimlendirilecek olan olasılık kuramının temellerini atmıştır. Son bir not: kitapçığın bir bölümü de kumar hilelerine ayrılmıştı.

* Kumarda kaybeden nerede kazanır, Açık Bilim, Mart 2012