Rio de Janeiro’da halk otobüsleri, kent hayatının ulaşım açısından vazgeçilmezidir. Şehirde metro hattı büyük Avrupa kentlerindekiyle kıyaslanmayacak olsa da uzun hattıyla oldukça kullanışlıdır ancak otobüsle ulaşım, kentteki durakların yoğunluğu, konumu ve ulaşım kültürü nedeniyle metrodan daha önce gelir. Ancak gelin görün ki, otobüsle ulaşım tam bir ıstıraptır. Süspansiyonların sıfır yumuşaklıkta olduğu otobüslerde, ister ayakta, isterse oturarak her tümsek ve çukuru ruhunuzun derinliklerinde hissedersiniz. Ülkede otobüs sürücülerinin bir gün Formula 1 yarışçısı olma hayaliyle büyümesinin ancak Lapa-Leblon hattında direksiyon sallamasının nedeni, genç ölen Airton Senna’dır. İyi bir sürücü olabilirsiniz ancak Senna kadar şansa, tutkuya, yeteneğe ve hali vakti yerinde bir aileye sahip olmanız çok düşük bir ihtimaldir. Bunu en iyi Airton Senna Bulvarı ile Vargas Bulvarı dönemeci üzerindeki Riolular anlar. Otobüs yolculuğu sırasında soyulma ihtimaliniz de vardır. Rio’da en son otobüs soygunu, iki sene önce meydana gelmişti. Speed filminin çakma versiyonu bir kazayla sona erdi. Ancak ne soygun, ne sürücüler ne de otobüsler, Brezilya’da otobüs yolculuğunu tarif edemez. Brezilya’da halk otobüslerini en iyi tarif eden şey, ödeme yaptıktan sonra geçiş yaptığınız turnikelerdir. Geçiş ücretini ödediniz diyelim, o daracık demir yığınında geçerken çektiğiniz ıstırabı Paulo Cuelho bile anlatamaz. Haziran isyanına da işte bu turnikeler, dolaylı olarak neden olmuştur. Evet, turnikelerden geçiş imkansız hale geldiği için ilk önce Sao Paulo’da eylemler başlamış, ardından Riolular sokağa dökülmüştü. Ancak turnikelerden geçememenin nedeni ne sırt çantasının muavin masasına takılması, ne otobüsün hızı ne de tümseklerdi. Halk ulaşım fiyatlarına yapılan zamlar nedeniyle o nadide turnikelerden geçememiş, hatta “Bedava Geçiş Hareketi” (Movimento Passe Livre) altında örgütlenen kentliler isyanların kıvılcımını yakmıştı. Öncesinde çok ama çok gereksiz bir uzuv olarak gördüğüm otobüs turnikeleri, bir isyan hareketiyle böyle ilişki kurmuştu.

Hareket, Haziran isyanı sırasında zamların geri alınmasının ardından ilk defa geçen hafta Sao Paulo’da sokağa çıktı ve bu defa kent ulaşımı politikasına ve yolsuzluklara karşı protesto eylemi gerçekleştirdi. Haziran ayından bu yana farklı biçim ve süreçlerde devam eden eylemlere ulaşım hakkı için ses çıkaran hareketin eylemle devamlılık kazandırması, sembolik olarak anlam taşıyor. Katılım az olsa da medyanın gözü onlardaydı. Bu süreçte isyan için önemli hareketlerin ve odakların yeniden sokağa çıkması halkın süregiden eylemlere katılım sağlaması için önemli. Örneğin Dünya Kupası ve Olimpiyatlar için Halk Komiteleri…

Dünya Kupası ve Olimpiyatlar için Halk Komiteleri de Bedava Geçiş Hareketi gibi, isyan sürecinde oldukça aktif yer aldı. Taraftar gruplarının olmadığı halk isyanına futbol ve spor dokusunu işleyen Halk Komiteleri idi. Rio kökenli olan bu hareket özellikle Fortaleza kentinde yükselen eylemlerin konusunu belirlemesine neden oldu. Halkın yerel yönetimlerden hoşnutsuzluğunun simgesi Castelão Stadyumu’na Konfederayon Kupası’nın açılışı sırasında halk büyük bir kortejle akın etmiş, dışarda polisin şiddetine maruz kalmışlar, stadyumda futbolun ve Brezilya’nın patronlarını, ıslık ve yuhayla protesto etmişlerdi.

Dünya Kupası’na az bir zaman kaldı. İlk etap bilet satışı için 6 milyon başvuru olduğu açıklandı. Bu sayının yaklaşık 6’da 1’ı oranında satış gerçekleşecek. Büyük kentlerde henüz Dünya Kupası havası yok. Halk gergin, köşe bucak polis… Dünya Kupası ancak halkla yönetimler futbol gündemiyle karşı karşıya geldiğinde, biricik gündem olacak. Turnikeler de kent merkezinden ve stadyumlardan uzak yoksullarla dünya kupası önündeki tek engel olmayacak…