Ana içeriğe atla

Home

soL Haber'de reklam yok, sadece haber var. Bunu birlikte sürdürüyoruz. Abone olarak desteğinizi gösterin.

Yükleniyor...

GÖRÜŞ | Antalya COP31 Zirvesi: İklim diplomasisinde tarihi kırılma ve çöküşün perde arkası

Antalya'daki bu diplomatik tıkanıklık, yalnızca bir toplantının başarısızlığı değil, çok taraflı iklim diplomasisinin işleyişine dair ciddi bir güven bunalımı anlamına geliyor. Zirveyi çöküşe sürükleyen süreç, dört temel kırılma noktası etrafında şekillendi: fosil yakıtlar ve karbon yakalama teknolojileri üzerindeki çatışma, iklim finansmanındaki çıkmaz, iklim biliminin takvimine yönelik müdahaleler ve ilk kez denenen eş başkanlık modelinin yarattığı yönetim krizi.

Prof. Dr. Murat Türkeş*

Yayın Tarihi: 23.11.2026 , 00:00

İnsanlığın iklim değişikliği ve krizine karşı verdiği en büyük diplomatik mücadele olan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (BMİDÇS) Taraflar Konferansı, tarihinin en uzun ve en sancılı oturumuna sahne oldu. Türkiye'nin ev sahipliğinde Antalya'da düzenlenen 31. Taraflar Konferansı (COP31), yaklaşık 200 ülkeden gelen delegelerin küresel sıcaklık artışını Paris Anlaşması'nın kritik eşiği olan 1,5°C ile sınırlandırma hedefi etrafında toplanmasıyla başladı. Ancak iki haftayı aşan gerilimli müzakereler, Cuma günkü resmi bitiş takvimini aşarak Pazar gününe sarktı ve küresel iklim diplomasisinde yıllardır görülmeyen büyük bir başarısızlıkla, anlaşma sağlanamadan sona erdi.

İki haftalık maraton ve umutların tükendiği an

Bilim dünyasının gezegenin ısınma eşiklerini aşmasının artık kaçınılmaz olduğuna dair uyarılarının gölgesinde başlayan zirve, küresel ısınmanın birincil kaynağı olan fosil yakıtlar konusunda aşılamayan derin görüş ayrılıkları nedeniyle kilitlendi. Zirvenin en dikkat çeken figürlerinden biri fosil yakıtlara yönelik sert eleştirileriyle öne çıkan Panama Çevre Bakanı olurken, genel atmosfer uzlaşmadan çok uzak kaldı. Zirve boyunca süren uykusuz geceler ve son dakika manevraları, sonuç bildirgesi niteliğindeki "kapsayıcı karar" (cover decision) metninin reddedilmesiyle sonuçlandı.

Antalya'daki bu diplomatik tıkanıklık, yalnızca bir toplantının başarısızlığı değil, çok taraflı iklim diplomasisinin işleyişine dair ciddi bir güven bunalımı anlamına geliyor. Zirveyi çöküşe sürükleyen süreç, dört temel kırılma noktası etrafında şekillendi: fosil yakıtlar ve karbon yakalama teknolojileri üzerindeki çatışma, iklim finansmanındaki çıkmaz, iklim biliminin takvimine yönelik müdahaleler ve ilk kez denenen eş başkanlık modelinin yarattığı yönetim krizi.

Fosil yakıt çıkmazı, finansman krizi ve bilime yönelik tartışmalar

COP31'in çöküşündeki en belirleyici etken, fosil yakıtlardan uzaklaşma iradesinin zayıflaması ve yeni teknolojilerin bir "yeşil aklama" (greenwashing) aracı olarak kullanıldığı endişesiydi. Avrupa Birliği ve müttefikleri, fosil yakıt endüstrisine taviz verdiğini savundukları sonuç metnini desteklemeyi reddetti. Metinde fosil yakıtlardan geçişin hızlandırılmasına dair tek bir doğrudan ifade dahi yer almaması, üç yıl önce Dubai'de COP28'de varılan tarihi uzlaşının bile gerisine düşüldüğü anlamına geliyordu. Bardağı taşıran son damla ise, COP31 başkanlığının sunduğu nihai metinde Karbon Yakalama ve Depolama (CCS) teknolojilerinin 2035 yılına kadar "milyar ton" ölçeğine çıkarılması çağrısı oldu. İrlanda İklim Bakanı Darragh O'Brien'ın "Fosil yakıtları aklayan bir COP'u kabul etmeyeceğiz" sözleriyle özetlediği bu tepki, petrol, gaz ve kömürden çıkış zorunluluğunun teknolojik vaatlerle gölgelenmesine karşı net bir duruştu.

İkinci büyük düğüm ise her zamanki gibi iklim finansmanı oldu. Aşırı hava olaylarının yıkıcı etkileriyle boğuşan gelişmekte olan ülkeler ve yoksul toplumlar, iklim değişikliğine uyum sağlamak için acil finansman talep ederken; dünyanın en büyük ekonomisi olan ABD'nin Paris Antlaşması'ndan çekilme süreciyle masada olmaması ve diğer gelişmiş ülkelerin bütçe kısıtları müzakereleri daha başlamadan kilitledi. AB İklim Şefi Wopke Hoekstra'nın masada yeni para olmadığı yönündeki açıklamaları, gelecek yıl Etiyopya'da düzenlenecek COP32'de uyum finansmanını üç katına çıkarma hedefini de belirsizliğe itti. Marshall Adaları temsilcisi Kathy Jetnil-Kijiner'in "İhtiyaçlarımız çok büyük, maliyetler çok yüksek ama bize neredeyse hiçbir şey sunulmadı" isyanı, küresel kuzey ile güney arasındaki finansman uçurumunun derinliğini gözler önüne serdi.

Zirveyi sarsan üçüncü gelişme, otuz yıllık müzakere tarihinde nadir görülen bir durum olan iklim bilimi takvimi üzerindeki anlaşmazlıktı. Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) bilim insanlarının, dünyanın iklim hedeflerindeki ilerlemesini ölçecek bir sonraki "Küresel Durum Değerlendirmesi"ne (Global Stocktake) yetişmek adına bir sonraki değerlendirme raporunu 2028 yılına kadar tamamlayıp tamamlamayacağı tartışma konusu oldu. Hindistan, Suudi Arabistan ve Kenya'nın bu takvime karşı çıkması üzerine, ilk taslaklarda yer alan raporların zamanında yetiştirilmesine yönelik güçlü siyasi irade Pazar günkü kapanış oturumuna gelindiğinde tamamen sulandırıldı. Bilimsel verilerin küresel politikalara yön verme hızının yavaşlatılması, müzakerelerin sert bir atmosferde dağılmasının ana nedenlerinden biri haline geldi.

Eş başkanlık deneyinin başarısızlığı ve geleceğe dair çıkarımlar

Antalya COP31, içerik tartışmalarının yanı sıra organizasyonel yapısıyla da bir ilk olarak tasarlanmıştı. Bir önceki yıl Brezilya'daki zirvede ev sahipliği konusunda yaşanan sert çekişmelerin ardından, Türkiye zirveye ev sahipliği yapma hakkını kazanırken, Avustralya'ya "müzakereler başkanlığı" görevi verilmişti. Türkiye Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum ile Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen'ın yürüttüğü bu çift başkanlık modeli, iki hafta boyunca uyumlu bir çalışma örneği olarak sunulmaya çalışılsa da sahadaki delegeler için süreç oldukça hantal ve yıpratıcı işledi.

Perşembe günü delegelere sunulan ilk taslak metnin yoğun eleştirilere maruz kalmasının ardından, her iki başkanlığın farklı delegasyonlarla ayrı ayrı yürüttüğü revizyon süreci iki günden fazla sürdü. Cumartesi gecesi sabaha kadar devam eden görüşmeler, iki başlı yönetimin yarattığı eşgüdüm zorlukları nedeniyle krizi çözmeye yetmedi. Gösterişli mekanlar, sofra ve sunumlar, perde arkasındaki diplomatik dağınıklığı gizleyemedi. Endişeli Bilim İnsanları Birliği'nden Rachel Cleetus'un, zirvenin başarısızlığını zengin ülkelere, petrol devletlerine ve Türkiye-Avustralya eş başkanlığının yönetim yetersizliğine bağlayan sert eleştirisi, bu kurumsal deneyin sınıfta kaldığının bir göstergesi oldu.

Sonuç olarak Antalya COP31, küresel iklim mücadelesinde kritik bir uyarı niteliği taşımaktadır. 1,5°C hedefinin fiziksel sınırlarına dayandığımız bir dönemde, fosil yakıtlardan çıkışın ertelenmesi, finansman taahhütlerinin yerine getirilmemesi ve bilimsel takvimlerin siyasi pazarlıklara kurban edilmesi, gezegenin geleceği adına büyük bir zaman kaybı yaratmıştır. Diplomatik mekanizmaların ve zirve yönetim modellerinin köklü bir reformdan geçmesi gerektiği gerçeği, Etiyopya'daki COP32 öncesinde dünyanın önündeki en acil sınav olarak durmaktadır.

* Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetim Kurulu Üyesi

soL YZ Beta, soL’un geliştirdiği ve soL arşiviyle çalışan bir yapay zeka robotudur. Kullanımı, soL abonelerine açıktır.