Letonya’da son günlerde peş peşe yaşanan iki olay, ırkçı söylemlerin kamusal alanda ve siyasette giderek daha görünür hâle geldiğine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.

Şarap festivalinde ırkçı şov

İlk olay, Letonya’nın batısındaki Sabile kentinde düzenlenen geleneksel Şarap Festivali sırasında yaşandı. Festivalin geçit töreninde bazı katılımcılar yüzlerini koyu renge boyadı ve Bolt kurye çantaları taşıdı. Sosyal medyada yayılan görüntüler, göçmen kuryelerle ilgili ırkçı unsurlar içerdiği için tepki çekti. Festival organizatörleri, tepkilerin ardından yayımladıkları açıklamada özür dileyerek gösterinin kimseyi incitme amacı taşımadığını belirtti.

Sağ siyasetçiden göçmen karşıtı video

Kısa süre sonra, Leton ulusal kimliğini ve dilini öne çıkaran, göç konusunda sert politikaları savunan sağcı ve milliyetçi Nacionālā apvienība (Ulusal İttifak) partisi üyesi Liāna Langa, yapay zekayla hazırlanmış şiddet içerikli bir video paylaştı. Riga Belediye Meclisi üyesi olan ve yaklaşan parlamento seçimlerinde Riga bölgesinden aday gösterilen Langa’nın paylaştığı videoda, Bolt çantaları taşıyan göçmen kuryelerin kırbaçlandığı ve saldırıya uğradığı sahneler yer alıyordu. Video sosyal medyada geniş tepki ve tartışma yarattı. Langa daha sonra paylaşımı hesabından kaldırdı.

Videoya tepki gösteren isimlerden biri, sosyal demokrat Progresīvie (İlericiler) partisinin eş başkanı ve Letonya Parlamentosu (Saeima) milletvekili Andris Šuvajevs oldu. Yaklaşan parlamento seçimlerinde Riga bölgesinden liste başı aday gösterilen Šuvajevs, Instagram hesabından yaptığı açıklamada videonun ırksal nefreti körükleyebileceğini belirterek paylaşımın Letonya Ceza Kanunu’nun 78. maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Šuvajevs ayrıca Langa’nın gelen tepkilerin ardından özür dilemediğini ve videoyu savunmayı sürdürdüğünü belirtti.

'Sivil toplum'dan protesto eylemi

Bu tartışmaların yaşandığı günlerde, hükümetin sivil toplum kuruluşlarına yönelik adımlarına ve göçmen karşıtı söylemlere karşı Riga’da bir protesto düzenlendi.

29 Temmuz’da Riga’daki Özgürlük Anıtı önünde düzenlenen “Rokas nost no pilsoniskās sabiedrības” (“Sivil toplumdan elinizi çekin”) başlıklı protestoya yaklaşık 200 kişi katıldı. Eylem, Progresīvie ile bağlantılı gençlik örgütü Protests tarafından düzenlendi.

Protestoya giden süreç 10 Temmuz’da, İçişleri Bakanı Jānis Dombrava’nın mülteciler ve kadın hakları konularında çalışan iki sivil toplum kuruluşuyla yapılan iş birliği protokollerini feshetmesiyle başladı. Dombrava, kararını devletin öncelikle kendi vatandaşlarına destek vermesi gerektiği görüşüyle savundu. Birkaç gün sonra Başbakan Andris Kulbergs, devlet tarafından sivil toplum kuruluşlarına sağlanan tüm finansmanın kapsamlı biçimde incelenmesini istedi. Böylece tartışma, iki kuruluşla alınan kararlardan çıkarak bütün sivil toplum sektörünün finansmanı ve hükümetle ilişkisi üzerine yayıldı.

Eylemde ayrıca bazı araştırma projelerinin siyasetçiler tarafından hedef alınmasına ve akademik çalışmaların siyasi baskıya açık hâle gelmesine tepki gösterildi. Organizatörler, sivil toplum kuruluşlarına ve araştırmalara yönelik bu adımların birbirinden bağımsız olmadığını; mülteciler, kadın hakları ve benzeri alanlarda çalışan kuruluşlar ile araştırmacılar üzerindeki artan siyasi baskının parçası olduğunu savundu. Göçmenlere yönelik ırkçı söylemler de protesto edildi.

Letonya nereye gidiyor?

Bu olaylar, Letonya’da göçmen karşıtı ve ırkçı söylemlerin giderek daha fazla öne çıktığı bir siyasi ortamı yansıtıyor. 3 Ekim’de yapılması planlanan parlamento seçimleri yaklaşırken Rus karşıtlığı, güvenlik, ulusal kimlik, dil ve sınırların korunması gibi başlıklar siyasetin merkezinde daha fazla yer tutuyor. Milliyetçi sağın göçmenleri hedef alan söylemleri de bu ortamda daha geniş bir alan buluyor.

Tartışma, Letonya’daki siyasi muhalefetin sınırlarını da ortaya koyuyor. Parlamentoda temsil edilen başlıca merkez sol ve sosyal demokrat parti olan Progresīvie (İlericiler) partisi, milliyetçi ve ırkçı söylemlere karşı çıkıyor. Ancak Nacionālā apvienība (Ulusal İttifak) ile iç politikada ayrışmasına rağmen ülkenin Batı yanlısı dış politika ve güvenlik çizgisini büyük ölçüde paylaşıyor. Bu nedenle parti, ırkçı söylemleri eleştirse de, bu söylemleri besleyen güvenlik merkezli ve milliyetçi siyasi zemine kapsamlı bir alternatif oluşturmakta yetersiz kalıyor.

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.