6 Şubat 2023 depremlerinden sonra iktidar söz verdiği evleri bir türlü tamamlayamadı. İhaleleri alan patronlar köşeyi dönmeye çalışırken, bölgede işçilerin maaşları ödenmedi, iş güvenliği ve halk sağlığı da yok sayıldı. 

Yapılaşmanın alametifarikası TOKİ'ler oldu.

Depremden sadece iki hafta sonra, yurttaşlarımızın hâlâ cansız bedenleri enkaz altında beklerken AKP Maraş Milletvekili Ahmet Özdemir'in eline kağıt alıp yeni yapılacak binaların yer alacağı mahalleleri göstermesi iktidarın önceliklerini hatırlatıyordu.

Yanlış anlaşılmasın. 

Burada öncelik depremzedelere barınacakları konutlar yapmaktan ziyade daha çok yeniden inşa sürecindeki pastanın paylaşılması oldu. Zira arama kurtarma faaliyetleri devam ederken şehirlerin girişlerinde biriken enkaz kaldırma araçları ve ekipmanları, cenazelerin etrafına üşüşen akbabaları anımsatıyordu.

TOKİ'ler teslim edildi ama...

Konutların bir kısmı tamamlandı ve teslim edildi. Ancak önemli bir çoğunluğunda hâlâ yurttaşlar barınamıyor. Zira binalar eksiklerle ve tamamlanmamış ev örnekleriyle dolu. İmalat hataları da cabası.

Yapım sürecinde ortaya çıkan imalat hataları gündem olmuş, tüm çağrılara rağmen denetim ya da denetime dair bir açıklama gelmemişti. 

Henüz çimentosu donmadan devam eden inşaatlarda tek aranan özellik hız oldu. Bu nedenle hızlı yapılan ve üçüncü, dördüncü taşerona verilen inşaatlar kusurlarla doldu. Yağmur sonrası su basan TOKİ binaları sık sık haber yapıldı.

Çare bulamayan depremzedelerden yönerge: TOKİ'lerde dikkat edilecek hususlar kılavuzu

Sorunlar o kadar fazla ki artık depremzedeler de bir TOKİ konutlarında hayatta kalma kılavuzu oluşturmuş durumda. 

soL'a konuşan depremzedeler, TOKİ'lerde sorunların artık hayatın bir parçası olduğunu ve bir liste ile kontrol sağlamaya çalıştıklarını ifade ediyor. 

Bu liste yeni değil. 

Daha ötesi binalardaki, konutlardaki eksikliklerin normalleştirilmesi. Öyle ki TOKİ yönetimi de benzer bir "denetim listesi" sunuyor. O kadar çok konuttan şikayet geliyor ki, çareyi "eksikler listesi" yapmakta bulan TOKİ, yurttaşlara ve "dikkatlice bakın, sorun varsa itiraz edin" diyor. 

Bunu kabul edip evleri dolaşıp listeyi kontrol etseniz de sorunlar bitmiyor. Çünkü eve yerleşmeden, evin içinde yaşamadan ve daireler kullanıma girmeden bazı hataları anlamak mümkün değil.

'Pencereler tam kapanıyor mu, kapı rahat açılıp kapanıyor mu?'

Örnek listelerden birinin küçük bir kısmı şöyle: 

• Çelik kapı rahat açılıp kapanıyor mu?
• Kilit ve anahtarlar sorunsuz çalışıyor mu?
• İç kapılar sürtme yapıyor mu, şişme/eğilme var mı?
• Pencereler tam kapanıyor mu (boşluk kalıyor mu)?
• Cam fitilleri sağlam mı?
• Su alma/sızdırma ihtimali olan boşluk var mı?
• Mutfak dolaplarının kapak ayarları düzgün mü?
• Çekmeceler takılmadan açılıp kapanıyor mu?
• Dolap içi ve kenarlarında çatlak, şişme var mı?
• Doğalgaz borusu ve hortumu hazır mı?
• Klozet sifonu dolup boşalıyor mu?
• Lavabo ve duş giderleri tıkalı mı?
• Lambalar ve anahtarlar çalışıyor mu?
• Elektrik panosu düzgün etiketlenmiş mi?
• Tavanlarda çatlak, kabarma var mı?
• Su vanaları kolay açılıp kapanıyor mu?
• Duvarlarda çatlak, dalga, boya hatası var mı?
• Pencere kenarları ve köşeler silikonlu mu?
• Balkon korkulukları sağlam mı?
• Kapı eşikleri düzgün yerleştirilmiş mi?

Listeler uzayıp gidiyor...

Bazı listelerde de ibret verici "tavsiye" bölümü var: "Teslim tutanağını imzalamadan önce tespit ettiğin tüm eksikleri yazılı olarak tutanağa eklet. Sonradan sözlü talepler kabul edilmiyor."

İçinde yaşamadan sorunlar fark edilmiyor

Hatay’da depremden sonra yapılan konutlarda kalan Serap Hanım, ne kadar kontrol edilirse edilsin bu eksiklerin bir kısmının ancak içinde yaşayınca ortaya çıktığını söylüyor. Neredeyse her hak sahibinin benzer sorunlarla karşılaştığını vurguluyor:

Evi teslim alırken listelerde yazan her şeyi kontrol ettim. Ama taşındıktan sonra fark ettim ki üst kattaki tuvaletten benim tuvaletime pis su damlıyor. Ben ne kadar dikkat edersem edeyim, üst kata biri taşınmadan bunu anlama şansım yok ki.

Serap Süner, bir yakınının inşaat ustası olduğunu, onunla birlikte kontrole gittiklerini; ustanın bilgisiyle birçok eksiği fark ettiklerini anlatıyor. Ancak buna rağmen, binaya taşınıldıktan ve daireler kullanılmaya başlandıktan sonra ortaya çıkan eksiklerle baş başa kaldıklarını ifade ediyor.

Normal şartlarda yasal sorumluluk binayı yapan firmada olmasına rağmen, projenin taşeronun taşeronuna devredilmesi maliyetleri düşürmek için yeni “icatlardan” biri hâline gelmiş durumda. Bu durum, özellikle ince işçilikte depremzedelerin türlü zorluklarla karşılaşmasına yol açıyor.

Serap Hanım, TOKİ’de kalanların artık yetkililerden bir çözüm beklediğini söylüyor. Çünkü yapımcı firma taşeronun taşeronu olsa da esas sorumlu olan gelip eksiklere bakmıyor:

Onlarca kez şikâyet oluşturduk, defalarca aradık. Fayda yok. Kendin yapıyorsun. Havalar soğudukça duvarlar ıslanıyor, nem artıyor, evler akıyor, duvarlar çatlıyor. İnce işçilik sıfır. Evin içine soğuk girmesin diye pencereye battaniye yerleştiriyoruz.

Depremzedeler, esas sorunların yerleştikten sonra başladığını vurguluyor. Örneğin 11 bin lira gelen doğalgaz faturasının hiçbir açıklaması olmadığını belirtiyorlar:

Hani yanlış kullansan, hani sonuna kadar açıp pencereleri açık bıraksan bile bu kadar tutmaz.

Ama kural belli: Önce öde, sonra itiraz et. Aksi hâlde ya haciz geliyor ya da doğalgaz kesiliyor.

Sorunlar bitmiyor. Depremzedeler, sorunlarla yaşamaya alıştırıldıklarını söylüyor. Yetkililerden de bir beklentileri kalmamış durumda. Artık bir şekilde kendi imkânlarıyla çözüm üretmeye çalışıyorlar. Geriye ise “Aman dikkat, girmeden önce şunlara bak” diye dolaşan kılavuzlar kalıyor.

Anladıkları kadarıyla, yapabildikleri ölçüde. Çünkü kendilerinden başka umut edecekleri bir şey kalmadı.