Günümüz popüler kültüründe video oyunları, artık sinema ve dizilerle aynı düzeyde, dünyanın en etkili eğlence ürünlerinden biri hâline geldi. Milyonlarca insan bu oyunların evrenlerinde saatlerce zaman geçirir; şehirleri dolaşır, kararlar alır, görevleri tekrarlarken farkına varmadan bu oyunların temsil ettiği mekânlara dair imgeleri ve “ortak kanıyı” içselleştiriyor.

Son dönemde çeşitli araştırmalar, video oyunlarındaki ideolojik taraflılığı yapısal bir olgu olarak ele alıyor. Öncelikle, kültürel militarizasyon ve savaş oyunları literatürü, shooter oyunlarının1 ulusal güvenlik çerçevelerini normalleştirme eğiliminde olduğunu; şiddeti bir gösteri olarak meşrulaştırdığını ve oyuncunun duygudaşlığını egemen jeopolitik tahayyülle uyumlu bir pozisyona yönlendirdiğini vurguluyor. FPS’lere (birinci şahıs nişancı oyunları) ilişkin bir diğer analiz ise bu tür oyunların, piyasa kültürü içinde savaşı bir tüketim nesnesine dönüştüren ve belirli jeopolitik konumlanışlar inşa eden araçlar hâline geldiğini gösteriyor.

Dijital oyunlardaki politik söylemler üzerine yapılan son dönem incelemeler, buna paralel biçimde, video oyunlarının metaforlar, kurallar ve ilerleme sistemleri aracılığıyla gerçekliği belirli bir çerçevede sunan iletişim araçları olarak nasıl işlediğini; tekrar ve aşinalık yoluyla politik okumaların dayatılmasına nasıl katkı sağladığını ele alıyor. Diğer çalışmalar ise sömürgeci ve emperyal değerlerin tasarım ve temsil süreçlerine nasıl gömüldüğünü; anlatıyı kimin kontrol ettiğini, oyunlarda hangi toprakların erişilebilir “mekânlar” olarak sunulduğunu ve hangi öznelerin dışarıda bırakıldığını tartışıyor.

Bu referans niteliğindeki çalışmalardan hareketle, Küba’nın video oyunları dünyasında ayrı bir yerde durduğu hipotezini ileri sürebiliriz. Ülkemiz yalnızca oyunlarda tanınması kolay mekânlar ya da sıradan bir kültürel referans olarak değil, bir fikir olarak oyunlarda karşımıza çıkmaktadır. Ulus, doğrudan ya da Küba gerçekliğinden açıkça esinlenen kurgusal adalar aracılığıyla; geri kalmışlık, kıtlık, siyasi baskı ve geleceksizlik örneği olarak temsil edilmektedir. Küba’yı bağlam olarak kullanan ve çoğunlukla büyük çokuluslu şirketler tarafından üretilen en popüler video oyunlarının analizi, bu örüntünün farklı tür ve formatlarda tekrarlandığını ve gücünü tam da bu tekrardan aldığını gösteriyor. Her oyun bu anlatıya bir parça ekliyor; birlikte ele alındıklarında ise ülkeyi tanımayanlar için süreklilik arz eden ve kolayca özümsenen bir anlatı üretiliyor.

Bu örtüşme, istisnai bir kültürel ayrıntı değildir. Küba’da bir ‘rejim değişikliği’nin arzu edilir bir ufuk olarak görülmesi fikrinin, ABD siyasetinde ve medyasında giderek daha fazla yer kazanması bağlamında, özel bir önem taşıyor.

Cubadebate Medya Gözlemevi tarafından yapılan bu analizde, Küba’nın farklı yoğunluklarda öyküsel bir rol üstlendiği 45 yabancı video oyunundan oluşan bir örneklemle çalışıldı. Bu roller, belirli görevler ya da haritalarla sınırlı temsillerden, öyküsel çatışmanın ada etrafında kurgulandığı sahnelere kadar uzanıyor.

Örneklemin kökenine göre dağılımı, bu video oyunlarının üretiminde başı çekenin ABD olduğunu gösteriyor: 6 Avrupa ve 8 Japon prodüksiyonu oyuna karşılık ABD merkezli şirketler ya da Kuzey Amerika’da yerleşik stüdyolar (Avrupalı firmaların yaratıcı şubeleri dâhil) tarafından geliştirilen 31 oyun bulunuyor.

Küba’nın yalnızca varlığının ötesine geçen çalışma, anlatısal kullanımda tekrarlanan örüntüleri de saptıyor: Küba, bir “egzotik” tatil ve turizm destinasyonu olarak; Ekim Krizi’yle ilişkilendirilen ve nükleer savaş senaryolarına bağlanan distopik bir tetikleyici olarak; imparatorluklar ve korsanlık arasında çekişilen tarihsel-sömürge bir mekân olarak ve en çok da dış müdahaleyle sonuçlanan casusluk, terörizm ve siyasi krizlerin sahnelendiği savaşçı bir tiyatro alanı olarak kurgulanıyor.

Bu tekrar, Küba’nın ticari video oyunlarındaki temsilinin nötr bir referans olarak işlemediğini; aksine, tekrar yoluyla görsel ve anlatısal bir ‘sağduyu’ya dönüşme eğilimi gösteren istikrarlı bir ideolojik repertuar ürettiğini düşündürüyor.

Oyunların Küba ile ilgili anlatıya göre sınıflandırılması

1) Savaş/Aksiyon Oyunları: Küba, uluslararası casusluk komplolarının sahnesi olan, politik değişim için umutsuzca bekleyen ve çözümü Amerikan müdahalesiyle bulan bir ülke olarak tasvir edilir. Ayrıca terörist örgütlenmelerin beşiği olarak betimlenmekte ya da çok az sayıda örnekte olduğu gibi ulusal kurtuluş davalarına ilham kaynağı olarak gösterilmektedir.

2) Tarihsel Oyunlar: 15 ile 18. yüzyıllar arasındaki dönem anlatılır. Küba, İspanya’nın bir kolonisi ve Britanya Krallığı’nın ilgi alanı olarak; Karayipler’de bir ticaret merkezi ve bu nedenle korsanlar ile bucaneroların2 ısrarlı yağma faaliyetlerinin hedefi olarak tasvir edilmektedir.

3) Distopik Oyunlar: Küba’nın, çoğunlukla Soğuk Savaş bağlamında füze krizi tarafından tetiklenen, küresel ölçekte nükleer felaketlerin ya da silahlı çatışmaların merkezinde yer aldığı alternatif gerçekliklerin temsili olarak yer aldığı oyunlardır.

4) Eğlence ve Spor Oyunları: Küba, özellikle Asyalı oyuncular için ticari ve turistik ilgi merkezi olarak rekabetçi sporların yapılabildiği ya da “doğal bir egzotizm”le çevrili adanın keşfedildiği bir ülke olarak sunulmaktadır.

Sosyalizmin başarısızlığını oynamak

Bazı örneklere bakalım: Far Cry 6, Ubisoft tarafından üretilmiş ve 2021 yılında piyasaya sürülmüş, yüksek bütçeli (endüstride “AAA”3 olarak adlandırılan) ticari bir video oyunudur. Oyuncuyu açık bir coğrafyada konumlandıran; hareket etmeyi, çatışmayı, askerî karakolları ele geçirmeyi, altyapıyı sabote etmeyi ve otoriter bir iktidarı devirmek için ittifaklar kurmayı merkeze alan, oldukça bilinen bir birinci şahıs aksiyon serisinin parçasıdır.

Basitçe ifade etmek gerekirse: Oyuncunun onlarca saat boyunca bir hükümete karşı silahlı bir ayaklanmayı deneyimlemesi için tasarlanmış bir “devrim fantezisi”dir.

Far Cry 6’da mekân, diktatör Antón Castillo tarafından yönetilen, Karayipler’deki kurgusal ada; Yara’dır. Oyun doğrudan Küba adını anmasa da kültürel ve siyasal karşılık bilinçli ve görünürdür. Mekânsal kurgu son derece tanıdık bir ikonografik repertuarı yeniden üretir: Havana’dan esinlenen kolonyal mimari, eski Amerikan arabaları, siyasal afişler, “abluka”ya ya da dış baskılara yapılan göndermeler ve “zamanda donmuş bir ülke” estetiği. 

Batı tahayyülündeki Küba, burada araçsal bir biçimde yeniden inşa edilir. Yara, “Küba demeden Küba” işlevi görür; böylece oyun, somut tarihsel tartışmalara girmeden siyasal bir teşhis sunma imkânı elde eder.

Ancak asıl önemli olan yalnızca oyunun ne “anlattığı” değil, bunu nasıl deneyimlettiğidir. Far Cry 6’da ideoloji yalnızca diyaloglar ve temalar aracılığıyla aktarılmaz; doğrudan oynanış deneyiminin içine yerleştirilir. Oyuncu zamanının büyük bölümünü hurda, yakıt, geri dönüştürülmüş parçalar ve atık nesneler toplayarak doğaçlama silahlar üretmekle geçirir. Yoksunluk, anlatısal bir epizot değildir; bir alışkanlık, bir döngü, bir rutindir. Bu mantık 40, 50 ya da 60 saat boyunca tekrarlandığında kalıcı bir çağrışım üretir: O adada yaşamak, sürekli eksiklikle özdeşleşir ve bu ihtiyaç hâli, açıkça söylenmese de, yürürlükteki siyasal düzenle ilişkilendirilir.

Bu işleyiş özellikle etkilidir; çünkü video oyunu, sinema ya da televizyondan farklı olarak aktif katılım gerektirir. Kıtlık “izlenmez”; onunla etkileşime girilir. Oynamak; tekrar, öğrenme ve ödül mekanizmalarını içerir.

Oyunun ilerleme sistemi sürekli doğaçlamayı —artıklardan yapılmış silahlar, el yapımı düzenekler, acil çözümler— ödüllendirdiğinde, güvencesizlik o yere özgü yapısal bir koşul olarak normalleşir; karmaşık ya da olumsal tarihsel etkenlerin sonucu olarak değil. Yoksunluğun bir “ülke kimliği”ne dönüştürülmesi, oyuncunun zihninde siyasal bir imgeyi sabitlemenin en güçlü mekanizmalarından biridir.

Buna paralel olarak oyun, oldukça belirgin bir nedensellik kurgusu inşa eder. Dış baskı ya da abluka unsuruna değinilse de bu, anlatı içinde belirleyici bir neden olarak işlemez. Sorunun kaynağı ısrarla adanın siyasal sistemine yerleştirilir. Pekiştirilen mesaj şudur: Çürüme, jeopolitik bir çatışmadan, uzun süreli bir ekonomik savaştan ya da özgül bir tarihsel bağlamdan değil; bizzat modelin kendisinden kaynaklanır. Dolayısıyla oyunun yapısının önerdiği “çözüm” de nettir: silahlı ayaklanma ve devlet aygıtının yıkımı.

Ayrıca oyun, dış müdahale fikrini de meşrulaştırır. Anlatı içinde CIA ile bağlantılı bir karakter yer alır ve destekleyici bir figür olarak konumlandırılır. Bu, ideolojik açıdan önemsiz bir ayrıntı değildir. Müdahale ya da ABD kaynaklı “yardım”, gayriresmî ya da muğlak bir biçimde sunulsa da, “özgürleşme” yolunun kabul edilebilir bir parçası olarak normalleştirilir. Böylece oyun yalnızca Küba hükümetini sorun olarak çerçevelemekle kalmaz; onun düşüşünün dışarıdan teşvik edilebileceği —hatta edilmesi gerektiği— fikrini de olağanlaştırır.

Bu nedenlerle Far Cry 6, etkileşimli ideolojinin örnek bir vakası olarak işlev görür: Küba’yı yalnızca klişeler üzerinden “sunmakla” kalmayan, bu klişeleri oyun mekaniği aracılığıyla işlevsel ve “yaşanır” kılan bir temsil üretir.

Siyasal açıdan bakıldığında oyun, oyuncuyu çok sayıda tarihsel belirlenime ve çelişkilere sahip bir ülkeyi anlamaya davet etmez. Onu, önceden tasarlanmış bir sonuca yönlendiren bir deneyimin içinden geçirir: Bu toplumsal ve siyasal modelin kaçınılmaz olarak kıtlık ve durgunluk ürettiği ve tek çıkış yolunun onun yıkılması olduğu sonucuna.

'Tarafsız' dekorun ideolojisi

Video oyunlarındaki tüm siyasal temsiller, devrimler ya da çatışmalar üzerine kurulu açık anlatılar biçimini almaz. Aksine, en etkili örneklerden bazıları tam ters yönde işler. Çatışmayı, tarihi ve siyaseti mümkün olduğunca silmeye; mekânları basit birer görsel sahneye indirgemeye çalışır.

Bu bağlamda GRID Legends ve Overwatch 2 oyunları öne çıkar. Küresel ölçekte geniş bir dolaşıma sahip olan bu iki oyun, Havana’yı bir dekor olarak kullanır; ancak kenti tüm toplumsal karmaşıklığından arındırılmış hâlde sunar. Ortada halk yoktur, gündelik hayat yoktur. Şehir yalnızca görsel bir yüzey olarak, adeta bir açık hava müzesi gibi var olur.

GRID Legends, Codemasters tarafından geliştirilen ve Electronic Arts tarafından 2022’de yayımlanan bir otomobil yarışı oyunudur. Sokak pistlerini ve gösterişli yarışları yeniden üreten, oldukça popüler bir türe aittir.

Bu tür oyunlarda şehirler birer yarış pisti olarak kullanılır, otomobillerin yüksek hızla içinden geçtiği arka planlar olarak işlev görür. Havana örneğinde oyun, sömürge döneminden kalma sokaklardan, renkli cephelerden ve Amerikan menşeli klasik otomobillerle çevrili caddelerden geçen bir şehir içi parkur sunar.

Overwatch 2 ise Blizzard tarafından geliştirilen ve yine 2022’de yayımlanan, çok oyunculu bir aksiyon oyunudur. Bu oyun bir hero shooter’dır4: Oyuncular, özel yeteneklere sahip karakterleri kontrol ederek, dünyanın farklı şehirlerinden esinlenilmiş haritalarda çatışırlar. Bu haritalardan birinin adı Havana’dır.

Burada Havana, çatışma için tasarlanmış stilize ve renkli bir fondan ibarettir. Haritada boş sokaklar, satıcısı olmayan pazarlar, kıyı tahkimatları ve abartılı bir tropikal estetik yer alır. Gerçek ülkeye, tarihine ya da halkına dair herhangi bir gönderme yoktur. Harita Küba hakkında bir şey “anlatmaz”; onu yalnızca tanınabilir bir atmosfer olarak kullanır.

Her iki durumda da ideolojik işlem inceliklidir ve etkilidir. Açık bir siyasal anlatıdan kaçınıldığı için bu oyunlar tarafsızmış gibi görünür. Oysa bu ‘tarafsızlık’ yanıltıcıdır.
Havana, 1950’li yıllara ait bir imge içinde dondurulmuş şekilde sunulur. Şehrin neden böyle olduğu açıklanmaz; tarihsel, ekonomik ya da siyasal hiçbir bağlam sunulmaz. Durgunluk tartışmaya açılmaz; sadece kabul edilir.

Bu estetik depolitizasyon stratejisi, son derece belirli bir ideolojik işlev üstlenir. Nedensel referansların tümü ortadan kaldırıldığında, kentin geri kalmışlığı doğallaştırılır. Küba; abluka, uluslararası gerilimler ya da somut tarihsel kararlar nedeniyle duraksamış bir ülke olarak değil, yalnızca zamanın dışında kalmış bir mekân olarak sunulur. Bu imgenin farklı oyunlarda, türlerde ve platformlarda tekrar tekrar üretilmesi, özellikle adayı hiç ziyaret etmemiş ve video oyunlarının Küba’ya dair başlıca, hatta tek görsel kaynak olduğu genç kitleler açısından, onu bir tür imgesel ortak kanıya dönüştürür.

Sakinleri olmayan, tanınabilir bir bugünü bulunmayan ve açık bir siyasal çatışmadan yoksun kent, böylece bugünü ve geleceği olmayan bir ülkenin sessiz metaforu hâline gelir. Küba, canlı bir toplum ya da kendi tarihinin öznesi olarak değil, yüzeysel eğlence tüketimine açık bir sahne olarak belirir.

Bu, özellikle etkili bir önyargı biçimidir; çünkü söyleme ya da açık bir argümana ihtiyaç duymaz. Aynı kartpostalı tekrar tekrar göstermek yeterlidir: Bir noktadan sonra bu imge temsil olmaktan çıkar, apaçık bir gerçek gibi algılanmaya başlar.

Sembolik şiddet ve içselleştirilen karikatürleştirme

Amerikalı Ore Games tarafından geliştirilen Cuban Fighters, burada betimlediğimiz ideolojik döngü içinde niteliksel bir sıçramayı temsil eder. Çünkü eleştiriyi ya da hicvi anlatı düzleminden etkileşim düzlemine taşır. Küba’yı yalnızca “donmuş” dekorlar ya da yüzeysel stereotipler aracılığıyla temsil etmekle yetinmez; siyaseti kişisel bir dövüşe dönüştürür. Kamusal tartışma, darbelerle, kalıcı hasarla ve boyun eğdirme yoluyla kazanılan zaferle tercüme edilir.

Bu çerçevede, Küba’nın popüler kültürüne ve siyasal alanına ait tanınabilir figürler bir dövüş oyununun karakterleri olarak tasarlanır; hızlı tüketime uygun karikatürler hâlinde bir araya getirilir. Bu işlem önemlidir, çünkü doğrudan sembolik bir şiddet biçimini sabitler. Dövüşün dili, yorumu kaçınılmaz olarak aşağılamaya, cezalandırmaya ve siyasetin bir gösteriye indirgenmesine iter.

Bu nedenle bu örnek, ideolojik düğümü anlamak açısından kilit noktadır. Hegemonik dış temsiller Küba’yı genellikle başarısız ya da zamanın dışında kalmış bir ülke olarak sunar; Cuban Fighters ise zaten yerleşmiş bu çerçeveyi devralır ve onu içsel bir alay malzemesi olarak yeniden paketleyerek kültürel etkisini yoğunlaştırır.

Belgesel bir tarafsızlık ya da gündelik yaşamı yansıtan bir üslup iddiasındaki yapımların aksine, Cuban Fighters kompleks bir toplumsal gerçekliği betimlemeyi ya da düşünsel bir alan açmayı hedeflemez. Açık bir siyasal pozisyon alır ve bunu oyunlaştırılmış bir ürüne dönüştürür.

Böylece Küba kültürü, karakter parodilerine indirgenir; siyasal eleştiri ise etkileşimli bir gösteriye dönüşür. Video oyunu, politik çatışmayı basitleştirir, kişiselleştirir ve ritüel haline getirilmiş, tam da bir eğlence olarak tüketildiği için etkili olan bir saldırı eylemine çevirir.

İdeolojik yakınsama ve medyanın politik işlevi

Bu oyunlara tek tek bakıldığında, ilk izlenim ortak bir "anlatı" olmadığı yönünde olabilir. Ancak yan yana konulduklarında ortaya çıkan etki açıktır: Farklı yollar izleseler de hepsi aynı ülke imgesine doğru yöneltir.

Küba; çürümenin olağan kabul edildiği, zamanın durduğu, bugünün bir sorun olarak kodlandığı ve geleceğin belirdiği anda ya çöküş, ya alay ya da dış müdahale biçimini aldığı bir yer olarak görünür. Kültür endüstrisi sembolleri geri dönüştürür, karmaşık tarihsel süreçleri basitleştirir ve yoğun toplumsal-siyasal deneyimleri birer “sahneye” indirger.

Havana’yı sadece bir yarış pisti veya çatışma alanı olarak kullanan, "tarafsız" görünen oyunlarda bu işleyiş daha da örtüktür. Ortada açık bir siyasal söylem yoktur, kötü karakterler yoktur, açıklamalar yoktur. Kartpostala dönüşmüş bir şehir vardır: güzel, donmuş, karmaşık bir gündelik yaşamdan yoksun.

Odak; Küba deneyimiyle bağlantılı yapımlara kaydığında ise örüntü değişmez: Bugünü olmayan ve çöküş, askerî müdahale ya da alay dışında bir dönüşüm ufku sunulmayan bir ülke temsili öne çıkar. Bu sonuç, geliştiriciler arasında bilinçli bir eşgüdüm gerektirmez. Hegemonik kültürel çerçevelerin yapısal bir etkisi olarak işler.

Karayipler’deki bu adaya ve sosyalizme, küresel kültür piyasasının egemen kavrayışı içinden bakma biçimidir bu. Anlaşılır, satılabilir ve zaten yerleşik önyargılarla uyumlu olduğu için, kendi kendini yeniden üreten bir temsil dili oluşturur.

Bütün bunlara nihai bir faktör daha eklenir: Bu oyunların izleyici kitlesinin hatırı sayılır bir kitlesi gençtir ve Küba hakkında sağlam bir tarihsel birikime sahip değildir. Birçoğu için video oyunu, ilk veya temel imge kaynağı işlevi görür. Bu bağlamda tekrarlama hem eğlendirir hem de eğitir. Küba’ya dair bir fikri açıkça dile getirmeden, temellendirmeden ya da tartışmaya açmadan öğretir; masumiyet maskesini korurken derin ideolojik etkiler üretir. 

Bu nedenle video oyunu, kültürel bir meşrulaştırma mekanizması gibi çalışır. Doğrudan bir dış politika dikte etmez; ancak belirli politikaların makul veya kaçınılmaz görünmesini sağlayan zihinsel iklimi normalleştirir.

Eğer bir ülke sürekli olarak duraklamış, başarısız ve bir çıkış yolu olmayan bir yer olarak temsil edilirse, edildiğinde; yaptırımlar, dış baskı ya da “rejim değişikliği” gibi önlemler kamusal tahayyülde daha kolay gerekçelendirilebilir hâle gelir. Zira bunu yapan kişiler hiçbir rapor okumamış, uluslararası siyaseti takip etmiyor ya da kendini “politik” olarak tanımlamıyor olabilir. 

Kısacası video oyunları bir atmosfer yaratır. Ve atmosferler tekrarlandıkları ve kitlesel olarak paylaşıldıkları durumda bir toplumun dünyayı yorumlama biçimini de şekillendirir.

EK 1

Bu çalışmada, Küba hakkında kullandıkları anlatıya göre birkaç video oyunu türü tespit ettik:

A) Sosyalizmin bir “neşeli başarısızlık” figürü olarak Küba (açık veya yarı açık siyasi alegori)

Temel özellik: Küba veya kurgusal muadili yaşaması mümkün olmayan bir sistem olarak sunulur; bozulmanın nedeni siyasi modele bağlanır.
Nasıl işler: Kıtlık ve çöküş, uzun süreli bir deneyime, hayatta kalma ve doğaçlama rutinine dönüşür.
Etki: “Sosyalizm kıtlıktır/durağanlıktır” denkliğini yerleştirir; çıkış yolu genellikle dış müdahale veya dış destekli iç ayaklanma yoluyla devletin devrilmesidir.
Örnek: Far Cry 6 (“Küba demeden Küba” olan Yara).

B) "Nötr bir dekor" olarak Küba (durağanlığı doğallaştıran estetik apolitizasyon)

Temel özellik: Havana; kompleks bir toplumsal hayat veya bağlam barındırmayan, (50'li yıllara ait) donmuş bir kartpostal olarak sunulur.
Nasıl işler: Nedenlerin yokluğu; görsel simgelerin görsel tekrarı; eski arabalar, sömürge mimarisi, renklilik, boşluk.
Etki: Geri kalmışlık "doğal" bir özellik olarak algılanır; Küba, dışşal oyunsal tüketim için bir dekora dönüşür.
Örnekler: GRID Legends (şehir pisti), Overwatch 2 ("Havana" haritası).

C) “Jeopolitik çatışma” olarak Küba (harekât sahası ve ulusal güvenlik)

Temel özellik: Küba; casusluk, terörizm, komünist tehdit ve Soğuk Savaş gibi uluslararası krizlerin bir düğüm noktası olarak sunulur.
Nasıl işler: Oyuncunun, müdahale eden veya tehditleri etkisiz hale getiren dış bir güç olarak hareket ettiği görevler/operasyonlar.
Etki: Küba'nın bir güvenlik sorunu ve meşru bir müdahale alanı olduğu fikrini pekiştirir.
Örnek: Call of Duty: Black Ops (Küba'daki görevler; Fidel'e yönelik suikast girişimi).

D) “Alay nesnesi” ve sembolik şiddet olarak Küba

Temel özellik: Siyaset kişisel kavgaya indirgenir; kamuoyuna mal olmuş figürler “dövülebilir” karikatürlere dönüşür.
Nasıl işler: Hasar/galibiyet arayüzü; klip olarak dolaşıma girmeye hazır, tekrarlanabilir ritüelleşmiş saldırganlık.
Etki: Stereotipi eğlenceye dönüştürerek pekiştirir; dış çerçevelere "doğal onay" sunar.
Örnek: Cuban Fighters.

E) “Egzotizm veya kültürel tüketim ürünü” olarak Küba (turizm, eğlence, tablo gibi atmosfer)

Temel özellik: Küba, egzotik veya tablo gibi bir destinasyon olarak sunulur; kimlik, estetiğe indirgenir.
Nasıl işler: Yüzeysel sembollerin seçimi; ülke bir özne değil, arka fondur.
Etki: Tarihsel bağlamdan koparma ve folklorikleştirme. Toplum olarak değil, bir "kartpostal" olarak Küba.
Örnek: Project Cars 3 (Atelier Double).

F) “Sömürge geçmişi” olarak Küba (günümüzle bağı olmayan tarihsel-çevresel mekân)

Temel özellik: Küba; imparatorluk yerleşkesi, liman veya korsanlık merkezi olarak sunulur (16-18. yüzyıllar).
Nasıl işler: Güçler arasındaki çekişmelerin dramatize edilmesi; çağdaş bir siyasi aktör olarak değil, bir bölge olarak Küba.
Etki: Şimdiki zamanı devre dışı bırakır; Küba, maceraların hizmetindeki "tarafsız" bir tarihsel sahne olarak kalır.
Örnek: Lego Pirates of the Caribbean (Traveller’s Tales, TT Fusion).

G) “Tetikleyici distopya” olarak Küba (Ekim Krizi / imgelemin militarizasyonu)

Temel özellik: Küba; küresel felaketlerin veya nükleer savaşın kıvılcımı olarak sunulur.
Nasıl işler: "Küba eşittir dünya krizi" şeklinde kurulan hızlı çağrışım.
Etki: Yapısal jeopolitik tehlike fikrini sabitler.
Örnek: A-10 CUBA! (Parsoft Interactive tarafından geliştirilen uçuş simülatörü).

EK 2

Çalışılan video oyunları

Yazar: Cubedebate Medya Gözlemevi 
Yayın Tarihi: 27 Ocak 2026
Yayınlandığı yer: Cubadebate
Çeviri: İlhan Şendil

"Küba Gerçeği", 2023 Şubat ayında Türkiye Komünist Partisi'nin (TKP) girişimiyle başlatılan bir yayın.

Küba'da siyaset, ekonomi, yaşam, kültür gibi konularda Kübalı yazarların ürettiği makalelerin çevirilerini yayımlayan Küba Gerçeği'nde çıkan makaleler, artık soL'da paylaşılacak.