Adalet Bakanı Akın Gürlek'in fon vurgununu "suç örgütü" olarak tanımlamasının ardından soruşturma AKP bürokrasisine yoğunlaştı.

Vurgundan kazanç elde edilen yüzlerce kişinin kimler olduğu açıklanmazken, sembolik olarak ve mecbur kalınarak Fatma Betül Sayan Kaya tutuklandı. Peşi sıra SPK, BDDK ve Takasbank yöneticileri de cezaevine gönderildi.

Fon soruşturmada "Kozmik odaya girildiğini" söyleyen AKP'li Şamil Tayyar, kamuoyunun yakından tanıdığı iki kritik ismin daha görevden alınabileceğini öne sürmüştü.

Bu çıkışın ardından oklar, denetimsizliğin aktörleri olarak eleştirilen BDDK Başkanı Şahap Kavcıoğlu ile Borsa İstanbul Yönetim Kurulu Başkanı Erişah Arıcan'a çevrildi.

Nitekim Kavcıoğlu önceki gün görevinden istifa etti. Arıcan ise ilk günden bu yana suskunluğunu koruyor.

Erişah Arıcan adı yandaş isimler dışında henüz soruşturmanın herhangi bir evresinde doğrudan dillendirilmedi ama Arıcan'ın yönettiği kurumlar soruşturmanın tam içine girdi.

Borsa İstanbul'un genel müdürü rüşvet suçlamasıyla tutuklandı. En büyük ortağı Borsa İstanbul olan Takasbank'ın genel müdürü, vurgunculardan rüşvet aldığı gerekçesiyle tutuklandı. Yönetiminde bulunduğu Varlık Fonu'na ait Türkiye Sigorta'nın genel müdürü rüşvet karşılığı kamunun parasını vurgunculara teslim ettiği için tutuklandı.

Bu yüzden Arıcan'ın hikayesi tek bir kişinin hikayesi değil. Albayrak'ın e-postalarından Saray'ın Varlık Fonu'na, oradan borsanın yönetim katına uzanan bir hikaye. 

Bu hikayeyi baştan, adım adım anlatıyoruz.

Gücün kaynağı: Marmara Üniversitesi

Erişah Arıcan'ın özel hayatına dair kamuya açık bilgi az.

Akademik hayatı tek bir okulda geçti. 1988'de Marmara Üniversitesi İktisat-Maliye Kürsüsü'nde araştırma görevlisi oldu. 1990'da Bankacılık ve Sigortacılık Enstitüsü'ne geçti.

1991'de doktorasını tamamladı. Tezinin konusu "Merkez Bankası ve Parasal Büyüklüklerin Denetimi"ydi. 1999'da iktisat politikası alanında doçent, 2005'te profesör oldu. Çalışma alanları merkez bankacılığı, para politikası, bankacılık ve finansal piyasalar.

Okulun yönetiminde de basamakları tek tek çıktı. 1998-2006 arasında Bankacılık ve Sigortacılık Enstitüsü'nde müdür yardımcısıydı. 2006-2015 arasında Bankacılık ve Sigortacılık Yüksekokulu'nun müdürüydü. Ağustos 2015'te Enstitü'nün başına geçti.

Bu enstitüyü akılda tutmak gerekiyor. Arıcan'ın asıl gücü buradan geldi. Burada tez yazan öğrencilerinden bazıları yıllar sonra devletin en kritik ekonomi koltuklarına oturdu. İlki de Erdoğan'ın damadıydı.

Öğrencisi için tezini yazan bir hoca...

Arıcan'ın adı kamuoyunda 2016'nın sonunda duyuldu. Sebep, Berat Albayrak'ın sızan e-postalarıydı. Albayrak o sırada Enerji Bakanı'ydı. E-postaları Aralık 2016'da WikiLeaks yayımladı.

Yazışmaların bir kısmı Albayrak'ın Marmara Üniversitesi'ndeki doktora teziyle ilgiliydi. Tezin danışmanı Arıcan'dı. Ama e-postalar danışmanlıktan fazlasını anlatıyordu.

2 Haziran 2010 tarihli bir e-postada Arıcan tez taslağını Albayrak'a gönderiyor, tezi kendisinin tamamlayacağını yazıyordu. Başka bir mesajda, öğrencisine verdikleri "yapılacaklar listesi"ndeki işlerin çoğunu bitirdiklerini anlatıyor, yenilenebilir enerji bölümünün kaldığını, ekonometrik modele başlanacağını bildiriyordu. Mesajların altındaki "Prof. Erişah ve asistanları" yazıyordu.

Bir başka e-postada tez izleme toplantısı için 12 slaytlık sunumun hazırlandığı yazıyor, tezin jüri sayısı kadar çoğaltılması isteniyordu. Arıcan model taraması yaptığını ve eksikleri tamamlamaya devam edeceğini yazıyordu.

Kısacası e-postalara göre tezin ağır işini öğrenci değil, hoca ve asistanları yapıyordu. Öğrenci ise ileride bakan olacak bir damattı.

Bu tez Albayrak'ın başını daha önce de ağrıtmıştı. Tezde nükleer santrali eleştiren bölümler olduğu ortaya çıkmıştı. Bu bölümler Meclis'te okununca Enerji Bakanı Albayrak zor durumda kalmıştı.

Herkesi tek tek fişlemiş: 'Solcu, Gezici, rejim karşıtı'

Aynı e-postalardan bir skandal daha çıktı. 19 Nisan 2016 tarihli bir e-postada Arıcan, Albayrak'a "Sayın Bakanım" diye sesleniyor. Ekte "Marmara Üniversitesi Dekan ve Müdürler Listesi" başlıklı bir liste var.

Listede 29 profesörün adı geçiyor. Arıcan bu isimlerin yanına tek tek not düşmüş. Notlarda "solcu, gezici, aktivist, ülkücü, iktidar karşıtı tehlikeli, rejim karşıtı, hükümet politikalarını eleştiriyor" gibi nitelemeler var. Kendine yakın gördüklerini ise "sağcı, bizden" diye işaretlemiş.

Notlar kişisel ayrıntılara kadar iniyor. Bir profesörün kızının Gezi Direnişi'ne katıldığı yazılıyor. Bir başkasının emekli Orgeneral Çetin Doğan'la yakınlığına dikkat çekiliyor.

Tarihlere bakmak gerekiyor. Arıcan bu e-postayı, Borsa İstanbul yönetim kuruluna seçilmesinden 18 gün sonra gönderdi. O günlerde üniversitelerde Barış İçin Akademisyenler'e yönelik soruşturmalar sürüyordu. Marmara'da da imzacı akademisyenler hakkında soruşturma açılmıştı.

Damat bakan oldu, hoca borsanın başına geçti

Arıcan 1 Nisan 2016'da Borsa İstanbul yönetim kuruluna seçildi. Albayrak'ın e-postaları ortaya çıkınca bu koltuk "tez hediyesi" diye eleştirildi.

Asıl hamle iki yıl sonra geldi. Temmuz 2018'de Albayrak Hazine ve Maliye Bakanı oldu. 12 Eylül 2018'de Erdoğan, Türkiye Varlık Fonu'nun yönetimini yeniden kurdu. Fonun başına kendisi geçti. Başkanvekili Albayrak oldu. Yönetim kurulu üyelerinden biri de Erişah Arıcan'dı.

15 gün sonra, 27 Eylül 2018'de, Arıcan Borsa İstanbul'un yönetim kurulu başkanı seçildi. 

Varlık Fonu ne, Borsa'yla bağı ne?

Bu iki koltuğun neden önemli olduğunu anlamak için Varlık Fonu'na bakmak gerekiyor.

Türkiye Varlık Fonu 2016'da kuruldu. Kamunun en değerli şirketleri buraya devredildi. Ziraat Bankası, Halkbank, THY, BOTAŞ ve TPAO bunlardan birkaçı. Fonun yönetim kurulu başkanı Cumhurbaşkanı. Fon kurulduğu günden beri Sayıştay denetiminin dışında tutuldu.

Borsa İstanbul da bu fonun malı. 2017'de Hazine'nin elindeki yüzde 73,6'lık pay Varlık Fonu'na devredildi. Sonra ABD'li Nasdaq'ın yüzde 7'lik payı da alındı. Bugün Borsa İstanbul'un yüzde 80,6'sı Varlık Fonu'nun.

Zincir burada bitmiyor. Hisse alım satımlarının parasını ve kağıdını taşıyan kurum Takasbank. Takasbank'ın en büyük ortağı Borsa İstanbul. Yönetim kurulunun dokuz üyesinden dördünü de Borsa belirliyor.

İlk kriz: Hakan Atilla

Arıcan'ın başkanlığındaki borsanın ilk büyük kararı bir atama oldu.

21 Ekim 2019'da Borsa İstanbul yönetim kurulu toplandı. Genel müdürlüğe Mehmet Hakan Atilla'yı seçti. Atilla, Halkbank genel müdür yardımcısıyken ABD'de tutuklanmıştı. İran yaptırımlarını delmekten 32 ay hapis cezası almış, 28 ay yatıp Temmuz 2019'da dönmüştü. Albayrak onu havalimanında karşılamıştı. Borsa'daki atamayı da sosyal medyadan yine Albayrak duyurdu.

Borsa'nın Avrupalı ortağı Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) itiraz etti. Bankanın sözcüsü kendilerine danışılmadığını ve atamayı desteklemediklerini açıkladı. EBRD, Borsa'daki yüzde 10'luk payını satmaya karar verdi. Bu payları Varlık Fonu satın aldı. Daha sonra aynı yüzde 10 Katar Yatırım Otoritesi'ne satıldı.

Albayrak gitti, Arıcan kaldı

Kasım 2020'de Albayrak istifa etti. Onun ekonomi kadrolarından birçok isim de görevden alındı. Arıcan ise düşmedi, yükseldi.

31 Ocak 2021'de Resmi Gazete'de bir Cumhurbaşkanı kararı yayımlandı. Arıcan, Varlık Fonu'nun yönetim kurulu başkanvekili oldu. Bu, Albayrak'ın boşaltığı koltuktu. Yani Arıcan artık fonda Erdoğan'ın yardımcısıydı. Bu görevi bugün de sürüyor.

İki ay içinde başka taşlar da yerinden oynadı.

Hakan Atilla Borsa genel müdürlüğünden istifa etti. Cumhuriyet'in haberine göre ayrılışın arkasında Arıcan'la yaşadığı anlaşmazlık vardı.

Borsa'nın yeni genel müdürü Korkmaz Enes Ergun oldu. Ergun bu görevde beş yıl kaldı. Şimdi rüşvetten tutuklu.

Şahap Kavcıoğlu Merkez Bankası Başkanı oldu. Kavcıoğlu'nun Marmara'daki doktora tezinin danışmanı da Arıcan çıktı.

Arıcan'ın tez danışmanlığı yaptığı isimlerin bir bir kritik koltuklara oturması bir akademik başarı mıydı, yoksa ekonomi yönetiminde yeni bir kadrolaşmanın işareti miydi? 

Her koltukta o var

Arıcan'ın koltukları bunlarla da sınırlı değildi. 2020-2021 arasında kredi derecelendirme kuruluşu JCR Avrasya'nın da yönetim kurulu başkanıydı.

Arıcan'ın ayrılmasından sonraki dönemde JCR'nin Tera'ya yüksek notlar verdiği biliniyor.

İYİP'li Erhan Usta'nın aktardığına göre, JCR'nin kritik isimlerinden Şahika Balbay Demiroğlu, daha sonra Türkiye Sigorta'ya geçti. Bu isim aynı zamanda Borsa İstanbul yönetim kurulu üyesi Cem Demiroğlu'nun eşi.

Depremi de fırsat bildi

Arıcan döneminin bir başka kırılma anı 6 Şubat 2023 depremiydi. Depremin olduğu gün borsa işlemlere açıldı. Üç işlem gününde yüzde 16'dan fazla değer kaybetti. 8 Şubat'ta işlemler durduruldu. Borsa beş iş günü kapatıldı.

Ama yalnızca 8 Şubat'taki işlemler iptal edildi. İlk iki günün kayıpları küçük oyuncuların sırtında kaldı. Oysa 1999 depreminde borsa ilk gün kapatılmıştı.

Kumarhane onun döneminde büyüdü

Arıcan sekiz yıldır borsanın başında. Bu sekiz yıl, borsanın kapılarının halka daha fazla açıldığı yıllar oldu. Enflasyon karşısında birikimini korumaya çalışan milyonlarca insan hisseye ve fonlara yöneldi. Halka arzlar art arda geldi. İktidar da borsayı bir fırsat olarak pazarladı.

Fon vurgununun merkezindeki Tera bu dönemin simgesi. Tera Yatırım'ın hisseleri 2022'deki halka arzdan Nisan 2026'ya kadar yaklaşık yüzde 40 bin değer kazandı. 

Bu yükseliş gizli bir yerde olmadı. Arıcan'ın başkanı olduğu borsada, herkesin gözü önünde yaşandı.

Borsa'nın işi yalnızca alım satım emirlerini eşleştirmek değil. Olağandışı fiyat hareketlerini izlemek, şüpheli işlemleri Sermaye Piyasası Kurulu'na (SPK) bildirmek de onun görevi.

Borsa'nın genel müdürü Korkmaz Enes Ergun, Ekim ortasında Meclis'e geldi, "Borsa İstanbul olarak SPK'ya bildirimlerimizi gerçekleştirdik, bu konuda üstümüze düşeni yaptık" dedi. Bu sözlerden iki hafta sonra da rüşvet suçlamasıyla tutuklandı.

Ergun gözaltıdan bir ay önce, 29 Eylül'de, Erdoğan'ın başkanlığında Saray'da yapılan fon toplantısındaydı. Beş buçuk yıl boyunca da Arıcan'ın başkanlığındaki yönetim kurulunda oturdu. Kurulun en kritik icracısıydı.

Türkiye Sigorta: Kamunun parası Tera'ya

Türkiye Sigorta Genel Müdürü Taha Çakmak 14 Ekim'de ifade verdi. Adli kontrolle serbest bırakıldı. Ertesi gün istifa etti. 23 Ekim'de yeniden gözaltına alındı, 24 Ekim'de tutuklandı. Birkaç gün sonra şirketin genel müdür yardımcısı Gürol Sami Özer de tutuklandı.

Çakmak'a yöneltilen iddialar ağır. Birincisi, Türkiye Sigorta'ya ait mevduatlardan Tera fonlarına yüksek tutarlı para aktarıp kazanç sağlamak. İkincisi, bu yatırım karşılığında Tera Grubu'ndan 1 milyon dolar elden para almak.

Türkiye Sigorta'nın yüzde 76,1'i Varlık Fonu'nun. Yani iddiaya göre kamunun sigorta şirketinin parası vurgunun merkezindeki fonlara akıtıldı. Bu şirketin sahibi olan fonun yönetim kurulunda ise Arıcan oturuyor.

Türkiye Sigorta genel müdür yardımcısı Çağrı Akpınar'ın da Arıcan'ın doktora öğrencisi olduğunu hatırlatalım.

Kim hırsız, kim polis?

Takasbank Genel Müdürü Yunus Arıncı da iki defa gözaltına alındı, ikincide tutuklandı. Savcılığın aktardığına göre 500 bin dolar rüşvet aldı.

Arıncı'nın geçmişi ayrıca önemli. Dokuz yıl Devlet Denetleme Kurulu (DDK) Başkanı olarak çalıştı. DDK, Cumhurbaşkanlığı'na bağlı bir denetim kurumu. Varlık Fonu'nu denetlemekle görevli mekanizmalardan biri de o. Arıncı aynı yıllarda Borsa İstanbul yönetim kurulunda da oturdu. 2018'de Arıcan borsanın başına geçtiğinde kurulun üyelerinden biriydi. Haziran 2024'te DDK'dan alınıp Takasbank'ın başına getirildi.

Hikayenin ikinci DDK başkanı Salih Tanrıkulu. Erdoğan 29 Eylül'de fon işlemlerini incelemekle DDK'yı görevlendirdi. Ama Tanrıkulu aynı zamanda Borsa İstanbul yönetim kurulunun başkan vekili ve bağımsız üyesiydi. Denetim komitesinin de başındaydı. Yani Arıcan'ın Borsa'daki yardımcısıydı.

Varlık Fonu'nu denetlemesi gereken kurumun başkanları, Varlık Fonu'nun borsasının yönetiminde oturuyor. Biri bugün tutuklu. Öbürü krizi incelemekle görevli. Denetleyenle denetlenen aynı masada.

'Aaa foncu geldi'

Ekim ayında AKP'li Akif Çağatay Kılıç'ın çocuğu evlendi. Düğünün davetlileri arasında Arıcan da vardı.

Gazeteci Bahar Feyzan'ın aktardığına göre, AKP İstanbul Milletvekili Mustafa Varank, Arıcan'ı "A foncu geldi" diye karşıladı. Sözü Arıcan ve çevresindekiler de duydu. 

Bu küçük sahne büyük bir şeyi gösteriyor. Fon vurgunu AKP'nin içinde bir hesaplaşmaya da dönüşmüş durumda. Arıcan hakkındaki gözaltı söylentisinin "iktidara yakın çevrelerden" gelmesi de bu yüzden anlamlı.

Taşları yerine koyalım

Erişah Arıcan'ın hikayesi, AKP döneminde ekonominin nasıl yönetildiğinin hikayesi.

Bir iktisat hocası, e-postalara göre Erdoğan'ın damadının doktora tezini asistanlarıyla birlikte yazıyor. Altı yıl sonra borsanın yönetim kuruluna giriyor. 18 gün sonra üniversitesindeki meslektaşlarını fişleyip bakana raporluyor.

Damat bakan oluyor. Hoca borsanın başına geçiyor, Varlık Fonu'na giriyor. Damat düşüyor. Hoca düşmüyor, yükseliyor ve fonda Erdoğan'ın yardımcısı oluyor. Tez öğrencisi Kavcıoğlu önce Merkez Bankası'nın, sonra BDDK'nın başına geçiyor. Birçok eski öğrencisi önemli noktalara atanıyor.

Bu sekiz yılda borsa kumarhanesinin kapıları halka daha da açılıyor. Fonlar şişiyor. Tera'nın hisseleri yüzde 40 bin artıyor. Borsanın başındaki isim de sesini çıkarmıyor.

Bugün Borsa'nın, Takasbank'ın ve Türkiye Sigorta'nın genel müdürleri tutuklu.

Bu kurumların hepsi Türkiye Varlık Fonu çatısının altında. O çatının başında Erdoğan oturuyor. Yanında da Arıcan.

soL'un dört kez sansürlenen X hesabını takip ederek yaygınlaştırabilirsiniz. 

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.