ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının başlamasından bu yana dünya genelinde artan petrol fiyatları birçok Avrupa ülkesi gibi Norveç’i de etkiledi. 

Yükselen akaryakıt fiyatları iktidara yönelik tepkilere ve iç siyasette gerilimlere yol açarken, Norveç genelinde 1 Nisan’dan itibaren etkili olmak üzere, akaryakıt vergilerinde indirime gidildi. Halk pompada savaşın olumsuz etkilerini yaşarken hafta başında Oslo borsası rekor kırdı, Norveç petrol devi Equinor hisseleri tavan yaptı.

Oslo Borsası ve Equinor hisseleri rekor kırdı

30 Mart Pazartesi günü Oslo Menkul Kıymetler Borsası ana endeksi yüzde 2,84'lük bir artışla 2.037,84 puana ulaşarak yeni bir rekor kırdı. Bir önceki rekor, kapanışta 1.998,47 puanla 19 Mart günü kaydedilmişti. Oslo Borsası'nda en çok işlem gören hisselerden bazıları enerji şirketlerine ait olurken, Equinor yüzde 4,61 oranında, Vår Energi yüzde 3,34 oranında, Aker BP yüzde 2,2 oranında, Norsk Hydro yüzde 9,53 oranında, Kongsberg Gruppen ise yüzde 4,68 oranında kazanç elde etti. Daha önceki en yüksek kapanış seviyesi 26 Ağustos 2022 itibarıyla 406,15 NOK olan Equinor hisseleri 420,2 NOK'luk kapanış fiyatıyla yeni bir rekor kırdı ve şirketin piyasa değeri 100 milyar doları aştı.

Uzmanlar Oslo Borsası'nın bu yıl yüzde 20'nin üzerinde bir artışla “dünyanın en iyi borsalarından biri” olduğunu ifade ederken, borsadaki bu yükselişin ABD ve İsrail saldırganlığından kaynaklanan kriz olduğu ve birçok ülke zorluklarla boğuşurken Norveç’in artan petrol fiyatlarından büyük ölçüde faydalandığı açık. Nitekim yüzde 67’si Norveç devletine ait olan çok uluslu petrol şirketi Equinor’un hisseleri yılın başından bu yana yüzde 75'ten fazla değer kazandı.

Ne var ki bu kârlar pompada savaşın olumsuz etkilerini yaşayan ve akaryakıt fiyatlarıyla boğuşan Norveç halkına yaramıyor, petrol krizi iç siyasette popülizme ve fırsatçılığa alan açıyor.

Tartışmalı vergi indirim kararı

Pazartesi sabahı hükümet tarafından yapılan resmi açıklamayla1 birlikte, Norveç genelinde 1 Nisan'dan itibaren benzinin litre başına vergisi 4,41 NOK, motorinin litre başına vergisi ise 2,85 NOK azaltıldı; vergi indirimi 1 Eylül’e kadar geçerli olacak. Bu gelişme, geçtiğimiz Perşembe günü Norveç Parlamentosu Storting'de çoğunluğun akaryakıt fiyatlarını acilen düşürmek amacıyla vergi indirimi kararı almasının ardından geldi.

İktidarın ekonomi yönetiminin uzun süredir tartışma konusu olduğu Norveç’te, son haftalarda öne çıkan en önemli gündemlerden biri yükselen akaryakıt fiyatları olmuş2, İran saldırısının başlamasından bu yana geçen birkaç hafta içinde, konuma ve yakıt türüne bağlı olarak fiyatlarda yaklaşık yüzde 15-25’lik bir artış yaşanmıştı.

Sosyal demokrat İşçi Partisi’nin (Arbeiderpartiet) azınlık hükümeti geçtiğimiz hafta akaryakıt vergilerini düşürmeye karşı oy kullandı, ancak sağ partilerin öncülüğündeki parlamento çoğunluğu tasarının geçmesini sağladı. Sağ Parti'nin (Høyre) vergi indirimi önerisine lehte oy veren Merkez Parti (Senterpartiet), "kırmızı-yeşil partiler" ya da “sol blok” olarak ifade edilen Kızıllar (Rødt) - Sosyalist Sol Parti (Sosialistisk Venstreparti) - İşçi Partisi - Merkez Parti - Yeşiller Partisi (Miljøpartiet De Grønne) ortaklığında yapılan bütçe anlaşmasını bozmuş oldu.

Parlamento çoğunluğunun baskısı üzerine vergi indirim kararını uygulamaya geçiren hükümet ise gelişmelerden memnun değil. Maliye bakanı Jens Stoltenberg, Storting’in akaryakıt fiyatlarını düşürmek için aldığı, karbondioksit vergisi gibi bazı diğer başlıkları da içeren kararların tamamının uygulanabilmesi için birçok teknik konunun açıklığa kavuşturulması gerektiğini, hükümetin geri kalan değişiklikleri en kısa sürede uygulamaya koyacağını ancak “işleri doğru şekilde yapmaları gerektiğini” ifade etti, vergi indirimi sebebiyle oluşacak 6 milyar NOK tutarındaki kayıptan şikayet etti.

Hükümet zorda, fırsatçı muhalefet sahnede

Eylül 2025’teki genel seçimle iktidara geldiğinden bu yana göçmen politikası, ekonomi yönetimi ve dış politika gibi birçok başlıkta özellikle sağ muhalefetin sürekli baskısını yaşayan Jonas Gahr Støre liderliğindeki Arbeiderpartiet hükümeti, hem Høyre ve Fremskrittspartiet gibi sağ ve aşırı sağ partilerden, hem de “ortada duran” eski iktidar ortağı Senterpartiet’ten kamuoyu önünde darbeler alarak zaman içinde Norveç’in uzun yıllardan beri sahip olduğu en zayıf hükümetlerden birine dönüştü.

Maliye bakanlığını Norveç eski başbakanı ve NATO eski genel sekreteri Jens Stoltenberg’in yaptığı Arbeiderpartiet, bir düzen partisi olarak sermaye çıkarlarını savunmaya devam ederken, dünya genelinde yükselen kriz ve belirsizlik ortamını fırsat bilerek sağ popülizm ile oy devşirmeye çalışan halkçı görünümlü muhalefet partilerine karşı gerçek bir kamucu anlayışı yükseltemiyor, Trygve Slagsvold Vedum liderliğindeki sözde “sol blok” ortağı Senterpartiet ve Sylvi Listhaug liderliğindeki yabancı düşmanı Fremskrittspartiet gibi aktörler petrol krizi üzerinden siyasi parsa toplamaya devam ediyor.