2027 yılı bütçe teklifi Meclis’e geldi. Teklifte en çok büyüyen büyük kalem savunma yani savaş harcamaları. Bütçenin tamamı bir yılda yüzde 44 büyüyor. Savunma ise yüzde 84 büyüyor. Eğitime, sosyal yardımlara, işsizlere ayrılan kaynak enflasyona zor yetişirken, savunma için ayrılan pay enflasyonu katlıyor.

Bu bütçe, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Temmuz ayında Ankara’daki NATO zirvesinde verdiği sözden sonra hazırlanan ilk bütçe. Erdoğan o zirvede savunma harcamalarını hızla artıracaklarını söylemişti. 2027 bütçesi bu sözün ilk taksiti gibi duruyor.

Bir yılda 1 trilyon lira artış

Geçen yıl 2026 bütçesi açıklanırken savunmaya 1 trilyon 202 milyar lira ayrıldığı ilan edilmişti. Bu yıl açıklanan rakam 2 trilyon 206 milyar lira. Yani savunmaya ayrılan para bir yılda 1 trilyon 4 milyar lira arttı. Artış oranı yüzde 83,5.

Milli Savunma Bakanlığı’nın kendi bütçesine bakınca da aynı tablo çıkıyor. Bakanlığa 2026 için 823 milyar lira ayrılmıştı. 2027 için 1 trilyon 533 milyar lira ayrılıyor. Artış yüzde 86.

Bütçenin toplamı ise 18 trilyon 929 milyar liradan 27 trilyon 276 milyar liraya çıkıyor. Bu da yüzde 44'lük bir artış demek. Yani savunma, bütçenin genelinden neredeyse iki kat hızlı büyüyor.

2026 bütçesinde devletin harcadığı her 100 liranın yaklaşık 6 lirası savunmaya gidiyordu. 2027'de her 100 liranın 8 lirası savunmaya gidecek.

2027'de savunmaya her gün yaklaşık 6 milyar lira harcanacak.

Okula, işsize enflasyon kadar

Bu artışın ne anlama geldiğini görmek için enflasyona bakmak gerekiyor. 

Hükümetin Orta Vadeli Programı’na göre 2026 yılı yüzde 28,4 enflasyonla kapanacak. 2027 yılının sonundaysa enflasyonun yüzde 21'e düşeceği tahmin ediliyor. Bu tahminlerin uzun yıllardır tutmadığının altını çizelim. Yine de bu iyimser beklentiler baz alındığında iktidarın, enflasyonun Aralık 2026'dan Aralık 2027'ye yüzde 25 artacağını öngördüğü ortaya çıkıyor. İki yılın ortalama fiyat farkını gösteren bu sayıyı esas alarak devam edelim.

Yani fiyatlar bir yılda ortalama yüzde 25 artacak. Bir kalemin bütçesi bundan az artıyorsa o kalem gerçekte küçülüyor demektir.

Milli Eğitim Bakanlığı’nın bütçesi 1 trilyon 944 milyar liradan 2 trilyon 459 milyar liraya çıkıyor. Artış yüzde 26,5. Bu, okulların bağlı olduğu bakanlığın bütçesi gerçekte sadece yüzde 1,5 artacak demek oluyor.

Kademelere inince tablo netleşiyor. İlkokul ve ortaokulları kapsayan temel eğitim programına ayrılan para yüzde 25 artıyor. Liseleri kapsayan ortaöğretim programına ayrılan para ise yüzde 23 artıyor. Biri yerinde sayıyor, diğeri enflasyonun gerisinde kalıyor.

İşsizlerle ilgili harcamaların toplandığı istihdam programındaysa artış yalnızca yüzde 9. Bu programa ayrılan para 401 milyar liradan 436 milyar liraya çıkıyor. Enflasyon düşüldüğünde bu program gerçekte yaklaşık yüzde 16 küçülüyor.

Savunmada ise durum tam tersi. Enflasyon düşüldükten sonra bile savunma bütçesi yüzde 40'ın üzerinde büyüyor.

Bir karşılaştırma daha yapalım. Savunmadaki yalnızca bir yıllık artış, yani 1 trilyon 4 milyar lira, bütçedeki “yoksullukla mücadele ve sosyal yardımlaşma” programının tamamından büyük. O programa 2027 için 833 milyar lira ayrılıyor.

Para silaha gidiyor

Peki savunmaya eklenen bu para nereye gidiyor?

Milli Savunma Bakanlığı’nın personel giderleri 396 milyar liradan yaklaşık 502 milyar liraya çıkıyor. Artış yüzde 26,7. Bu oran enflasyonun çok az üstünde.

Asıl patlama başka bir kalemde. Bakanlığın “mal ve hizmet alımı” kalemi 363 milyar liradan 937 milyar liraya çıkıyor. Bu kalem bir yılda 2,6 katına çıkıyor. Bu kalem bakanlığın satın aldığı her şeyi kapsıyor. İçinde yakıt da, yemek de var. Ama artışın kaynağını Cevdet Yılmaz kendisi açıkladı. Yılmaz’a göre bakanlık bütçesinde silah, mühimmat, silah sistemleri ve diğer araçların alımına ayrılan ödenekler yüzde 229 artırıldı. Yani bu kalem üç katından fazlasına çıkıyor.

Bakanlığın bütçesi içindeki dengeler de değişiyor. 2026'da bakanlık bütçesinin yaklaşık yüzde 48'i personele, yüzde 44'ü alımlara gidiyordu. 2027'de personelin payı yüzde 33'e düşüyor. Alımların payı ise yüzde 61'e çıkıyor.

Silah parası Meclis'in gözü önünde değil

Bu paranın nasıl harcanacağı da ayrı bir mesele. Bütçe kanununun 10. maddesi bunu düzenliyor. Bu maddeye göre silah, araç ve gereç alımları Savunma Sanayii Destekleme Fonu üzerinden yapılıyor. Kısaca SSDF denen bu fon, bütçenin dışında duran ayrı bir kasa.

Bakanlığa bütçeden ayrılan para bu kasaya aktarılıyor. Sonrasında paranın hangi projeye, hangi şirkete gideceği bütçede kalem kalem yazmıyor. Bu kararları Cumhurbaşkanı’nın başkanlık ettiği Savunma Sanayii İcra Komitesi veriyor. Yani Meclis bütçeyi görüşürken toplam rakamı görüyor. Ama bu paranın ayrıntısını göremiyor.

2027 teklifinde bu maddeye yeni bir yetki de eklenmiş. Artık Milli Savunma Bakanlığı’nın “sivil ve askeri ihtiyaçların birlikte karşılanmasına yönelik uydu projeleri” için ayrılan para da bu fona aktarılabilecek.

Aynı madde Emniyet’e de benzer bir yetki veriyor. Emniyet Genel Müdürlüğü zırhlı araç, uçak, helikopter, insansız hava aracı ve elektronik harp sistemi alımlarının parasını bu fona aktarabiliyor. Sokaklardaki güvenlik kameralarını kapsayan Kent Güvenlik Yönetim Sistemleri ile “istihbarat ve güvenliğe yönelik alımlar” da bu kapsamda.

Silahlanmanın bir ayrıcalığı daha var. Bütçe kanununa göre Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma, Sahil Güvenlik ve Emniyet, alımlar için ayrılan paradan yıl içinde harcayamadıklarını bir sonraki yıla devredebiliyor. Devredilebilecek miktar, bu kalemlere ayrılan toplam paranın yüzde 30'una kadar çıkabiliyor. Okullara ve hastanelere bu kanunda böyle bir kolaylık tanınmıyor.

Bir yıl önceki plan tutmadı

Bütçe teklifleri yalnızca gelecek yılın değil, sonraki iki yılın tahminini de içeriyor. Geçen yılki bütçe teklifinde 2027 için de bir tahmin vardı. O tahminle bugünkü teklifi karşılaştırmak, bir yılda neyin değiştiğini gösteriyor.

Geçen yıl Milli Savunma Bakanlığı için 2027'de 1 trilyon 74 milyar lira öngörülmüştü. Bugün masadaki rakam 1 trilyon 533 milyar lira. Yani bakanlığa planlanandan 459 milyar lira fazla para ayrılıyor. Plan yüzde 43 aşılmış durumda.

Bu sapmanın bir kısmı enflasyondan kaynaklanıyor. Hükümet geçen yıl 2026 sonu için yüzde 16 enflasyon hedeflemişti. Şimdi yüzde 28,4 bekliyor. Fiyatlar beklenenden hızlı arttığı için bütün kalemler planın üstüne çıktı. Ama savunmadaki sapma diğerlerinden çok daha büyük.

Milli Eğitim Bakanlığı için 2027'de 2 trilyon 276 milyar lira öngörülmüştü. Şimdi 2 trilyon 459 milyar lira ayrılıyor. Plan yalnızca yüzde 8 aşılıyor. Sağlık Bakanlığı’nda ise plan yüzde 13,5 aşılıyor. Savunmada bu oran yüzde 43.

Bu artış 2027'de de durmayacak. Teklife göre bakanlığın bütçesi 2028'de 1 trilyon 799 milyar liraya, 2029'da 2 trilyon 66 milyar liraya çıkacak.

Ankara'da verilen söz

Hikayenin başı Haziran 2025'te Lahey'de toplanan NATO Zirvesi'ne uzanıyor. Zirvede savunma harcamalarını 2035'e kadar milli gelirin yüzde 5'ine çıkarma kararı alındı. Bu yüzde 5'in 3,5 puanı doğrudan ordu ve silah için harcanacak. Kalan 1,5 puan ise altyapı, siber güvenlik ve “dayanıklılık” adı verilen harcamalara gidecek.

NATO’nun Temmuz'da yayımladığı rapora göre Türkiye 2026'da milli gelirinin yüzde 2,85'ini savunmaya harcıyor. Bu yaklaşık 48 milyar dolar ediyor. Türkiye bu harcamayla ittifakta en çok para harcayan sekizinci ülke.

Sonra 7-8 Temmuz 2026'da NATO Zirvesi Ankara’da, Saray'da toplandı. Erdoğan zirvede şunu söyledi: 

"Türkiye olarak 2030 yılından önce savunma harcamalarımızın oranını yüzde 3,5 düzeyine yükseltmek için tedbirlerimizi aldık. Böylece yüzde 5 hedefine, Lahey’de belirlenen 2035 yılından 5 sene önce erişmeyi hedefliyoruz."

Yani Erdoğan, NATO’nun koyduğu hedefe beş yıl erken ulaşma sözü verdi.

Zirvenin sonuç bildirgesinde 50 milyar doların üzerinde yeni silah alımına imza atıldı. Bildirgeye müttefikler arasındaki silah ticaretinin önündeki engellerin kaldırılması da yazıldı. Türkiye bu talebi zirveden önce de dile getiriyordu.

2027 bütçesi bu sözlerin ardından hazırlandı. Yılmaz’ın açıkladığı rakamlara göre 2027'de savunma ve iç güvenliğe toplam 3 trilyon 454 milyar lira ayrılıyor. Hükümet 2027 için milli geliri yaklaşık 111 trilyon lira olarak tahmin ediyor. Buna göre savunma ve iç güvenliğe ayrılan para milli gelirin yaklaşık yüzde 3,1'ine denk geliyor. NATO’nun hesap yöntemi bütçeninkiyle birebir aynı değil ama gidişat açık. Rakam hızla yüzde 3,5'e doğru ilerliyor.

Yüzde 5 ne demek?

Yüzde 5 küçük bir oran gibi görünebilir. Ama bütçeye çevrildiğinde çok büyük bir paraya karşılık geliyor.

Bugünkü milli gelirle hesaplayalım. 111 trilyon liranın yüzde 3,5'i 3 trilyon 885 milyar lira eder. Bu, eğitime ayrılan paranın tamamından fazla. Yüzde 5 ise 5 trilyon 550 milyar lira eder.

Bu 5,5 trilyon lira, eğitime ayrılan 3 trilyon 747 milyar liranın bir buçuk katı. Merkezi bütçeden sağlığa ayrılan 2 trilyon 134 milyar liranın da iki buçuk katından fazla. 2027 bütçesinin yaklaşık beşte biri demek.

Faturayı kim ödeyecek?

Bütçenin geliri giderini karşılamıyor. 2027'de 27 trilyon 276 milyar lira harcanması, 23 trilyon 408 milyar lira gelir elde edilmesi bekleniyor. Aradaki 3 trilyon 868 milyar liralık açık borçlanmayla kapatılacak. Bugün alınan borç, yarın yeniden faiz olarak geri dönecek.

Gelirin nereden geleceğine bakmak da gerekiyor. Bütçe gelirlerinin en büyük kalemi KDV. 2027'de KDV’den 5 trilyon 681 milyar lira toplanması bekleniyor. Bu, savunmaya ayrılan paranın iki buçuk katı. KDV’yi herkes markette, pazarda, faturada aynı oranda ödüyor. Yine çoğunu yurttaşın akaryakıtta, sigarada, telefonda ödediği ÖTV’den 3 trilyon 284 milyar lira bekleniyor. Büyük kısmı ücretlilerin maaşından kesilen gelir vergisinden de 5 trilyon 533 milyar lira toplanacak.

Bütçenin gerekçesinde de tasarruf vurgusu var. Tasarruf tedbirlerine başvurulacağı yazıyor. Ama rakamlar bu tasarrufun nerede yapılacağını gösteriyor. 

Savunmaya ayrılan para bir yılda neredeyse iki katına çıkıyor. Bu artış silah alımına gidiyor. Silah parası Meclis’in denetleyemediği bir fon üzerinden harcanıyor. Eğitim ve sağlık gibi başlıklarsa reel olarak yerinde sayıyor.

Bu tercihin arkasında NATO’ya verilen söz var. Kaynağı da belli. Yurttaşın her gün iğneden ipliğe kalem kalem ödediği vergi.

soL'un dört kez sansürlenen X hesabını takip ederek yaygınlaştırabilirsiniz. 

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.