Ana içeriğe atla

Home

soL Haber'de reklam yok, sadece haber var. Bunu birlikte sürdürüyoruz. Abone olarak desteğinizi gösterin.

Yükleniyor...

Kemal Okuyan: İşçileri, insanlığı kâr üzerine kurulu kapitalizm öldürüyor

Komünist Bakış programında HABAŞ katliamı üzerinden Türkiye’deki iş cinayetlerini değerlendiren TKP Genel Sekreteri Kemal Okuyan, meselenin yalnızca tek bir patronun sorumsuzluğuyla açıklanamayacağını vurguladı. Taşeron sistemi, işsizlik baskısı, sendikasızlaştırma ve İsrail ile Ukrayna'ya yapılan sevkiyatlar nedeniyle denetlenmeyen dev tekellere dikkat çeken Okuyan, "Kapitalizm bir mikroptur, cinayet işler. Bu koşullarda bile devletleştirme sorumluluğu sadeleştirir" dedi.

Haber Merkezi

Yayın Tarihi: 17.11.2026 , 00:01

soL TV'de yayınlanan Komünist Bakış programında bu hafta HABAŞ katliamı üzerinden işçi ölümleri, ölümlerin sorumluları ve çözüm masaya yatırıldı.

Patlamada yaşamını yitiren işçilerin yakınlarına ve işçi sınıfına başsağlığı dileyen Türkiye Komünist Partisi (TKP) Genel Sekreteri Kemal Okuyan, fabrikadaki denetim konusuna dikkat çekti.

İş güvenliği uzmanlarının genel olarak aracı kurumlar üzerinden çalıştığını, dolaylı ya da doğrudan çalışan bu kişilerin ödemesini patronun yaptığının altını çizdi. Denetimin özel kurumlar tarafından yapıldığını vurguladı. Ve ekledi:

"Asıl sorumluluğun devlette ve işçi örgütlerinde olması gerekir. Bu örnekte sendika Türk Metal. Bu kadar büyük olaydan sonra bir doğru dürüst açıklama yapmadılar. Devletin elinde ise böyle işyerlerini denetlemek için müfettişler var. Türkiye'de 2,5 milyonun üzerinde işyeri var, 400-500 müfettiş var. Kim kimi denetleyecek?

Bir de işin ekonomik boyutuna değinmek lazım. Bu şirket çok büyük. Demir çelik alanında üçüncü, ihracatta da birinci. Buradaki üretim kesintisini göze alabilecek bir iktidar yok. İhracat yapılan ülkeler arasında da İsrail var. Ukrayna'ya da giderek artan bir ihracatı var şirketin. Bu katliamdan sonra Ukrayna basınında 'tedarik zincirinde kopma olur mu' haberleri bile çıktı.

Özetle bu kadar önemli bir şirketin denetimi zordur, üretimi kesintiye uğrasın istenmez. Bu şirket sistematik bir şekilde üretimini artırmış üstelik.

Neden planlama diyoruz? İşyerinde patlama olan bölgede alanın büyütülmesi için kolon kesildiği iddiası var. Plansız bir hareket var yani.

Bir de Sovyetlerin tasarladığı İskenderun Demir Çelik var. Özelleştirilmeden öncesi, ilk 15 yılda yaşanan 2 kaza var. 2 işçi hayatını kaybetmiş. Çünkü Sovyetler bu işyerini tasarlarken işçilerin yaşam alanları, lojmanları, tesisleri, sağlık merkezleri yapmış; alanlar kazaları azaltmak için geniş tutulmuş, işçiler Sovyetler eğitime gönderilmiş."

Tek suçlu patron mu? Taşeron sistemi, üretim baskısı, işsizlik, denetimsizlik...

Gazeteci İrem Yıldırım patronların cezasızlığına dikkat çekti. "Patronlar niye yargılanmıyor?" diye sordu. Kemal Okuyan, konunun bu kısmının önemli olduğunu ancak buradan hareket edilirse sorunun özünün kaçırılabileceğini söyledi. Okuyan şöyle devam etti:

"Sadece buraya baktığımız zaman bütünü göremeyiz. Çünkü ortada çok karmaşık bir suç var. Ve suçun kendisi sistemin kendisinden kaynaklanıyor. Hangi faktörler var? Mesela üretim baskısı. Üretim baskısı sadece şirketi ilgilendirmiyor. Şirketin bağlantılarını ilgilendiriyor. Şirketin üzerinde teslimat baskısı oluyor.

Türkiye'de ve başka ülkelerde de öyle bir baskı var ki çalışma baskısı, işsizlik baskısı. 'Ölüm riski olan bir yerde çalışmak ister misin' sorusuna birçok kişi evet diyor. Çünkü öbürü açlıktan ölmek. İşsizlik baskısı olan yerde iş güvenliği olmaz. İşçi de çünkü işini kaybetmemek için risk alır.

Güvenlik başka bir maliyet kalemi. Başka ne var? Taşeronluk sistemi.

Taşeronluk sistemi işçiyi daha az koruyor. Güvencesiz çalışmanın parasal boyutu, bir de iş güvenliği ile ilgili boyutu var. Taşeronluk sistemi işçilerin daha fazla ölmesine neden oluyor.

Sendikasızlaştırma, sendikaların gücünün azalması ya da karakterinin bozulması da tehdit. Halbuki sendikanın denetlemesi lazım işyerlerini. Çalışırken yaşamını kaybetmekle ilgili asıl kalem ne yazık ki iş hastalıkları doğrudan. Dünyada milyonlarca meslek hastalığından ölen var, ki bazı hastalıkların hukuken meslekle bağlantısı kabul edilmiyor.

Kapitalizm kâr üzerine kuruludur, insan ve toplum geri plandadır. Kâr üzerine kurulu bir sistematikte işçi güvenliği geriye düşüyor. Teknolojik gelişmeler ve işçi sınıfının, sendikaların mücadelesiyle koşulları iyileştirmek zorunda kaldılar. Şimdi bir bozulma söz konusu. Meseleyi sadece bir işyerinin patronunun sorumsuzluğuyla, kâr hırsıyla açıklama şansımız yok.

Kapitalizm kendi sonuçlarını kaçınılmazlık olarak sunuyor. 'Kaza' kodlaması böyle bir şey. İnsanlık tarihinde ileride de 'kaza' sınıfına sokabileceğimiz şeyler olacak ama şuna bakmamız gerekiyor: 'Bunları önlemek için yapılması gerekenler yapıldı mı yapılmadı mı?'

HABAŞ'ın, patronun sorumluluğu önemsiz değil ama bununla yetinildiğinde konuyu magazinleştiririz. Bu tür konuların magazinleşmesi özün kaçırılmasına neden oluyor. Çünkü böyle bir sürü şirket var. Daha doğrusu sistem böyle işliyor.

Kamunun denetlemesi gereken bir şirket. Böyle '37 tane iş güvenliği uzmanı var' diyerek çıkamazlar işin içerisinden. Türkiye'nin ihracatında çok büyük bir yer tutan bir şirketten söz ediyoruz. Bunun siyasi anlamı da var. Ne diyoruz, İsrail'e çalışan, çalışmaya devam eden bir gemi var ortada. O gemi daha önce HABAŞ'ın ürünlerini taşımış. Bu kadar önemli bir şirketten söz ediyoruz. Bir şirket önemliyse niye denetlemezsiniz? Denetlemezsiniz çünkü o şirketin önemi sadece ve sadece üretim kapasitesiyle, kârlılığıyla ölçülüyor. Ortada bir kamu denetimi söz konusu değil. İşçiler de etkisiz eleman olarak görülüyor. Türkiye'de bu durum kanıksanmış."

'Kapitalizm bir mikroptur, cinayet işler'

Okuyan, "Dünyada işçi sınıfının koşulları daha iyiye mi gitti, kötüye mi?" sorusuna ise şu yanıtı verdi:

"İnsan hayatını, işçi hayatını çok etkileyen sektörlerde tabii ki bir iyileşme var. Dünyadaki rakamlara baktığımız zaman hâlâ çok yüksek. Niye oluyor bu? Gelişmiş kapitalist ülkeler riski az gelişmiş ülkelere transfer ediyorlar. Madencilik sektöründe mesela İngiltere, Amerika Birleşik Devletleri gibi ülkelerde ölüm radikal bir şekilde düşmüş durumda. Ama o şirketlerin bağlantılı olduğu, daha az gelişmiş ülkelerdeki yerlerde ölüm oranları hâlâ çok yüksek.

Çok tehlikeli sektörlerden bir tanesi gemi söküm. Ben izleyicilerimize öneriyorum. Bangladeş, Hindistan gibi ülkelerdeki gemi söküm tesislerine ilişkin bazı belgeseller var. Onları izlesinler. Oradaki barbarlığın 19. yüzyıldaki barbarlıktan fazlası var. Dolayısıyla bir tür risk transferi ya da cinayet transferinden söz etmemiz gerekiyor. Ama toplamda tabii ki bir iyileşme var.

Ortalama insan ömrü artıyor. Belli dönemlerde maden işçilerinin ortalama ömrü 20'yi geçemiyordu. Ama şunu unutmayalım, çalışma yaşamıyla ilgili hastalıkların oranında artış var. Yani kapitalizm daha az öldürüyor olabilir, süründürmesi arttı. Bir de yaşamak var, yaşamak var... Öyle çalışma koşulları var ki, belki insanlar ölmüyorlar ama niye yaşadıklarını bilmiyorlar.

İnsanlık, işçi sınıfı aslında ayağa kalkarak, mücadele ederek bu cinayetleri durdurmaya ya da azaltmaya başladı. Ama ne zaman ki işçi sınıfının örgütsüzlüğü yeniden bir sorun haline gelmeye başladı, bu olaylarda artış söz konusu oluyor. Kapitalizm bir mikroptur, cinayet işler. İşçileri, insanlığı kapitalizm öldürüyor. Kâr üzerine kurulu bir sistemin herhangi bir şekilde faydalı bir sonuç vermesi imkansız. Trafikte de, çevrede de, salgın hastalıklarda da böyle, her konuda böyle."

Devletleştirme çözüm mü? 'Özel sektöre göre denetim daha fazla'

Gazeteci İrem Yıldırım son olarak "devletleştirme" konusunu gündeme getirdi. "Türkiye Komünist Partisi HABAŞ örneğinde de devletleştirme önerdi. İktidarın daha iyi denetleyeceğini mi düşünüyorsunuz?" diye sordu. TKP Genel Sekreteri, devletleştirmenin sorumluluğu sadeleştirdiğine dikkat çekti. Ve şu ifadeleri kullandı:

"Bu düzende dahi bir devletleştirme sorumluluğu, hesap vermeyi sadeleştirir. Şu anda herkes topu birbirine atıyor. Ev hapsinde olan ve şirketini yalısından rahat rahat yöneten bir patron var. Peki Türkiye'deki bürokrasiden hesap veren var mı? Onlar 'biz denetimi yapıyorduk' dediler.

Devletin sahibi olduğu kamuya ait işletmelerde ise hesap sorulacak yer bellidir. Bu son derece önemli. Sorumsuz iktidar koşullarında bile, özel sektöre göre denetim daha fazladır. Artı sorumluluk doğrudan onlarda olduğu için dikkat ederler. Dolayısıyla her durumda devletleştirme iyidir, bugünkü sistemde dahi.

Ayrıca Türkiye Komünist Partisi tabii ki devletleştirmeyi savunurken aynı zamanda bu toplumda 'başka bir dünya, başka bir ülke, başka bir ekonomik toplumsal sistem mümkündür' fikrini de işlemeye çalışıyor. Yani sosyalist bir ülkede bu denetimsizlik olmaz. O zaman belki bazı şeylere kaza diyebiliriz. Kazanın ötesine gelen şeylerde de hesap sorarız. İnsan hayatıyla kimse oynayamaz."


soL'un dört kez sansürlenen X hesabını takip ederek yaygınlaştırabilirsiniz. 

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.

soL YZ Beta, soL’un geliştirdiği ve soL arşiviyle çalışan bir yapay zeka robotudur. Kullanımı, soL abonelerine açıktır.