Ana içeriğe atla

Home

soL Haber'de reklam yok, sadece haber var. Bunu birlikte sürdürüyoruz. Abone olarak desteğinizi gösterin.

Yükleniyor...

Haberlerin veriliş şekli intiharları artırıyor

Sadece Türkiye'de değil, dünya genelinde son dönemde intiharların arttığı açık bir gerçek. Öte yandan medyanın intiharları verme şekli büyük sorunlar taşıyor.

soL - Sağlık

Yayın Tarihi: 09.01.2021 , 10:22

İntihar, her geçen yıl artan oranda insanın ölümüne yol açan bir halk sağlığı sorunu olarak karşımızda duruyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün son verilerine göre dünyada her yıl yaklaşık 1 milyon insan intihar nedeniyle ölüyor. 2016 yılında intiharların yüzde 79’unun düşük ve orta gelirli ülkelerde görüldüğü de rapor edilmiş. Ekonomik güçlükler ve işsizliğin intiharların artışındaki etkisi bilinen bir gerçek. 

Covid-19 salgını ile birlikte hastalık kaygısı, hastalığı bulaştırma kaygısı, belli meslekler için artan iş yükü, ekonomik güçlükler, işsizlik, sokağa çıkma yasakları, sosyal izolasyon gibi ek sorunların toplumun ruh sağlığında bozulmaya yol açtığı ve depresyon, kaygı bozukluğu gibi hastalıklarda artış olduğuna dair veriler gelmeye devam ediyor. Bu süreçte intihar olaylarının artaracağı da öngörülüyor.

İntihar sayılarındaki artış

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, Türkiye’de 2018 yılında 3 bin 161 kişi intihar etti. Bu da her gün ortalama 9 kişinin hayatına son verdiği anlamına geliyor. 2000’li yılların başından bugüne intihar sayısında ciddi bir artış söz konusu. 

İntiharların artışı, kaçınılmaz olarak yazılı ve görsel medyada daha fazla yer bulmasına da yol açıyor. Ancak tam da bu aşamada intihar haberlerinin veriliş biçimi, bir başka önemli sorun olarak karşımıza çıkıyor. İntihar haberlerinin özensiz ve kontrolsüz bir biçimde kamuoyu ile paylaşılması ile maalesef sık sık karşılaşıyoruz. Örneğin üzerine benzin dökerek yakma girişiminde olan bir kişinin videosu dakikalarca ekranda gösterilebiliyor. Çok yakın zamanda tanık olduğumuz gibi, bir eline aş diğerine iş yazarak intihar eden yurttaşın fotoğrafı günlerce sosyal medyada paylaşılabiliyor.

Oysa Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Hak ve Sorumluluklar Bildirgesi’nde bu konu çok açık ifade ediliyor:

“İntihar olayları hakkında haber çerçevesini aşan ve okuyucu veya izleyiciyi etki altında bırakacak nitelikte ve genişlikte yayın yapılmamalıdır. Olayı gösteren fotoğraf, resim veya film yayınlanmamalıdır”. 

İntiharların medyada nasıl yer bulması gerektiğine dair ruh sağlığı ile ilgili meslek örgütleri de zaman zaman açıklamalar yapıyor. İntihar olaylarının ayrıntılarının verilmesi, eylemin nasıl yapıldığının belirtilmesi, intihar mektubunun, intihara ait video ya da fotoğrafların gösterilmesi ve kişinin yaşamına ait ayrıntıların paylaşılmasının izleyenlerin ruh sağlığını olumsuz etkilediği biliniyor. Tüm bunlar toplumda çaresizlik, umutsuzluk, kaygı gibi duyguların artışına neden oluyor. 

Daha fazla okunması ve paylaşılması için görsellerle ya da hikayeye katılan dramatik öğelerle dikkat çekici hale getirilmeye çalışılan intihar haberleri, geri dönüşsüz sonuçlar doğurabilir. İntihar düşüncesi olsa bile eyleme geçme konusunda kararsızlık yaşayan biri, bu haberlerin etkisiyle harekete geçebilir. Olayın romantize edilmesi, kişinin kahramanlaştırılması ya da intiharın bir çıkış olarak sunulması özellikle gençler açısından kendi mesajlarını duyurmanın bir yöntemi olarak algılanabilir. 

Medya kuruluşları, intihar olaylarını haberleştirirken tüm bu riskleri göz önünde bulundurmalı. Ana hatlarıyla haberin verilmesinin ötesindeki her ayrıntı, toplum sağlığı açısından sakıncalı. Sadece içeriğin kısıtlı tutulması değil haberin tekrar tekrar verilmesinin de önüne geçilmeli. İntiharı özendirici, cesaretlendirci bir dilden uzak durulmalı. İntihar haberleri yanında bunun bir sağlık sorunu olduğu ve benzer sorunlar yaşayanların yardım alabileceği mesajı verilmeli.

Haberin ve bilginin sorumluluğu

Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Hak ve Sorumluluklar Bildirgesi’ndeki “gazetecinin sorumluluğu” bölümünü bu vesileyle tekrar hatırlamakta yarar olduğunu düşünüyoruz.

“Gazeteci; basın özgürlüğünü, halkın doğru haber alma, bilgi edinme hakkı adına dürüstçe kullanır. Bu amaçla her türlü sansür ve oto sansürle mücadele eder. Gazeteci, önce halka ve gerçeğe karşı sorumludur. Bu sorumluluk kamu otoriteleri ve işverenine olan sorumluluklarından önce gelir.

Bilgi ve haber ile özgür düşünce, herhangi bir ticari mal ve hizmetten farklı olarak toplumsal nitelik taşır. Gazeteci, ilettiği haber ve bilginin sorumluluğunu üstlenir. Gazetecinin özgürlüğünün içeriğini ve sınırlarını, öncelikle sorumlulukları ile meslek ilkeleri belirler.”

İntihar vakalarının haberleştirme biçimi, kişilerin tercihlerine bırakılamayacak kadar önemli toplumsal bir sorumluluktur. Gazetecilik de bu sorumluluğa sahip çıkmayı gerektirir.

soL YZ Beta, soL’un geliştirdiği ve soL arşiviyle çalışan bir yapay zeka robotudur. Kullanımı, soL abonelerine açıktır.