Brezilya'da 4 Ekim'de yapılan cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turu tamamlandı. Jair Bolsonaro'nun oğlu, Liberal Parti (PL) adayı ve Rio de Janeiro Senatörü Flávio Bolsonaro 56 milyon 104 bin oyla ilk sırada yer aldı. İşçi Partisi (PT) adayı, mevcut Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva ise 53 milyon 877 bin oy aldı.

Flávio Bolsonaro geçerli oyların yüzde 47,03'ünü, Lula yüzde 45,16'sını aldı. Hiçbir aday yüzde 50'yi aşamadığı için seçim 25 Ekim'deki ikinci tura kaldı.

İki aday arasındaki fark 2,23 milyon oy oldu. İlk turda üçüncü sırayı alan Augusto Cury yüzde 2,89, Renan Santos yüzde 2,25, Ronaldo Caiado ise yüzde 2,18 oy aldı.

Seçime katılım yüzde 78,92 olarak gerçekleşirken 33 milyondan fazla seçmen sandığa gitmedi.

Bolsonaro'nun oğlu ilk sırada

Flávio Bolsonaro seçimden önce kamuoyu araştırmalarında Lula'nın gerisinde görünüyordu. İlk tur sonucunda ise Lula'nın yaklaşık iki puan önüne geçti. Flávio'nun yüzde 47'lik sonucu, seçim öncesindeki araştırmaların üzerinde oldu. Oğul Bolsonaro, kampanyasında yaşam maliyeti ile suç korkusunu öne çıkarmıştı.

Flávio, seçim gecesi yaptığı açıklamada sonucu “değişim” talebi olarak nitelendirdi ve PT iktidarının sona ermesinden söz etti. Kampanyasında suçla mücadelede daha sert politikalar, ekonomik değişim ve ABD ile ilişkilerin yeniden düzenlenmesi başlıkları öne çıktı.

Flávio Bolsonaro'nun adaylığı, babası Jair Bolsonaro'nun siyasi mirasının devamı olarak yürütüldü. Jair Bolsonaro, 2022 seçimlerindeki yenilgisinin ardından iktidarda kalmaya yönelik darbe girişimindeki rolü nedeniyle 27 yıl 3 ay hapis cezasına çarptırıldı. Yüksek Mahkeme, 2025'te eski devlet başkanının darbe girişimi ve diğer suçlardan mahkûmiyetini onayladı.

Flávio'nun kampanyasında babasının fotoğrafları kullanıldı. Jair Bolsonaro da cezaevinden oğluna destek verdi. Flávio, babasının affedilmesini savunuyor.

Hayat pahalılığı, borçlar ve işsizlik

Seçim kampanyasında ekonomik gündemin başında yaşam maliyeti ve hanehalklarının borçluluğu vardı.

Lula hükümeti döneminde işsizlik ve gelir eşitsizliğinde gerileme yaşandı. Buna karşın yüksek hanehalkı borçluluğu ve yaşam maliyetindeki artış, hükümetin ekonomik politikalarına yönelik eleştirilerin başlıca başlıkları arasında kaldı. Ekonomik hoşnutsuzluk ve kamu güvenliği kaygıları, Flávio Bolsonaro'nun kampanyasında önemli yer tuttu.

Flávio Bolsonaro'nun ekonomi programında kamu harcamalarının sınırlandırılması, mali disiplin, vergilerde değişiklik ve özel sektör yatırımlarının artırılması gibi başlıklar bulunuyor.

Benzer bir reçete Arjantin'de Javier Milei hükümeti tarafından uygulanıyor. Kamu harcamalarının sert biçimde kısılması ve sübvansiyonların azaltılması bütçe açığının kapatılmasına ve enflasyonun gerilemesine katkı sağlarken, bunun toplumsal maliyeti ağır oldu: 2026'nın ilk yarısında Arjantin'de yoksulluk oranı yüzde 32,3'e yükselirken işsizlik yüzde 7,9'a çıktı; özel sektör istihdamı da bir yılı aşkın süredir geriliyor.

Kamu harcamalarını kısmak, vergileri değiştirmek ve özel yatırımı teşvik etmek, emekçilerin gelirini, istihdamını ve temel hizmetlere erişimini kendiliğinden iyileştiren politikalar değil. Arjantin örneğinde olduğu gibi, makroekonomik göstergelerdeki bazı iyileşmeler ücretler, istihdam ve yoksulluk alanındaki sorunlarla aynı anda yaşanabiliyor.

Lula ise sosyal programların sürdürülmesini, borçlu hanelere yönelik destekleri ve istihdam politikalarını öne çıkardı.

İki adayın ekonomi programları arasındaki fark, özellikle devlet harcamaları, sosyal politikalar ve özel sektörün ekonomideki ağırlığı başlıklarında ortaya çıkıyor.

Kuzeydoğu Lula'nın, Güney ve Güneydoğu Bolsonaro'nun

İlk turun seçim haritasında belirgin bir bölgesel ayrışma ortaya çıktı.

Lula, Brezilya'nın dokuz eyaletinden oluşan Kuzeydoğu bölgesinin tamamında birinci oldu. Bahia, Pernambuco, Ceará, Maranhão, Piauí, Rio Grande do Norte, Paraíba, Alagoas ve Sergipe'de en yüksek oyu aldı.

Flávio Bolsonaro ise Güney, Güneydoğu ve Orta-Batı'nın büyük bölümünde öne çıktı. São Paulo eyaletinde oyların yüzde 51,93'ünü alırken Lula yüzde 38,20'de kaldı. Rio de Janeiro'da Flávio'nun oranı yüzde 53,01, Lula'nınki yüzde 39,41 oldu.

São Paulo kentinde ise eyaletin tersine Lula birinci çıktı. Lula kentte yüzde 46,58, Flávio yüzde 42,13 oy aldı. Lula'nın doğduğu ve siyasi kariyerinin şekillendiği São Bernardo do Campo'da da PT adayı birinci olurken, São Paulo metropolündeki Osasco, Guarulhos, Santo André ve São Caetano do Sul gibi kentlerde Flávio Bolsonaro öne geçti.

Kuzeydoğu'da Lula'nın yüksek oy oranları, Güney ve Güneydoğu'daki Flávio üstünlüğüyle birlikte seçim haritasının temel görünümünü oluşturdu.

Bolsonaro ailesinin Kongre'deki gücü de arttı

4 Ekim seçimlerinde yalnızca cumhurbaşkanlığı oylanmadı. Senato ve Temsilciler Meclisi için yapılan seçimlerde de sağ partiler önemli sonuçlar aldı.

Bolsonaro'nun Liberal Partisi, Senato'da en az 18 sandalye kazanırken Temsilciler Meclisi'nde de en büyük gruplardan biri olarak çıktı. Jair Bolsonaro'nun eşi Michelle Bolsonaro da Senato'ya seçildi.

Kongre'deki güç dengesi, başkanlık seçiminden bağımsız olarak Brezilya'nın önümüzdeki dönem yasama siyasetinin de önemli başlıklarından biri olacak. Senato'da sağın ağırlığı, başkanın Merkez Bankası, Yüksek Mahkeme ve ekonomik düzenleyici kurumlara yapacağı atamaların onaylanmasını da doğrudan etkileyebilecek durumda.

Trump ve Bolsonaro: Washington bağlantısı

Flávio Bolsonaro'nun seçim kampanyasının önemli başlıklarından biri ABD ile ilişkiler oldu.

Bolsonaro ailesi, Donald Trump yönetimiyle uzun süredir yakın ilişkiler yürütüyor. Flávio Bolsonaro Temmuz ayında Washington'a giderek Brezilya mallarına uygulanması planlanan yüzde 25'lik ABD tarifelerinin seçim sonrasına ertelenmesi için Trump yönetimi nezdinde girişimlerde bulundu.

ABD yönetimi daha sonra Brezilya'nın çok sayıda ürününe yüzde 25 ek gümrük vergisi uygulamaya başladı. Tedbir mobilya, etanol, makine, ayakkabı ve şeker gibi ürünleri kapsarken sığır eti, kahve ve uçak gibi bazı önemli ihracat kalemleri kapsam dışında bırakıldı. Yaklaşık 7 milyar dolarlık Brezilya ihracatının tarifelerden etkilenmesi bekleniyor.

Flávio Bolsonaro'nun Washington girişimleri, Bolsonaro ailesinin Trump yönetimiyle kurduğu siyasi ilişkinin seçim kampanyasının dışında da sürdüğünü gösterdi.

Brezilya istihbarat kurumu Abin, seçim öncesinde Fransız ve Alman yetkililere ABD'nin seçim sürecine müdahalesine ilişkin değerlendirmeler aktardı. Abin yetkilileri ABD müdahalesinin bulunduğunu savunurken Washington bu tür suçlamaları reddetti.

Amazon, madenler ve Brezilya'nın kaynakları

Amazon yağmur ormanlarının geleceği de ikinci turun başlıklarından biri.

Lula, 2030'a kadar net sıfır ormansızlaşma hedefini savunuyor. Flávio Bolsonaro'nun programında ise yasadışı ormansızlaşmanın 2029'a kadar sona erdirilmesi hedefi bulunuyor.

Amazon havzası Brezilya açısından yalnızca çevre politikalarının konusu değil. Tarım, hayvancılık, madencilik, enerji ve kritik mineraller bölgedeki ekonomik çıkarların başlıca alanlarını oluşturuyor.

Flávio Bolsonaro'nun programında kritik mineraller sektörünün geliştirilmesi de yer alıyor. Bolsonaro ailesinin geleneksel olarak tarım ve madencilik sektörleriyle ilişkili sermaye gruplarından aldığı destek, seçim kampanyasının ekonomik boyutunda öne çıkan başlıklardan biri.

Lula hükümeti ise Amazon'daki ormansızlaşmayı azaltmaya ve çevre kurumlarının kapasitesini yeniden güçlendirmeye yönelik politikaları öne çıkarıyor.

İkinci tur 25 Ekim'de

İlk turda 125,2 milyon geçerli oy kullanıldı. Flávio Bolsonaro ile Lula arasındaki fark 2,23 milyon oyda kaldı. Diğer adaylara verilen milyonlarca oy ve sandığa gitmeyen seçmenler 25 Ekim'deki ikinci turun seçim tablosunun dışında kaldı.

İkinci tur kampanyasında iki adayın karşısına çıkacak başlıklar arasında ekonomi, güvenlik, sosyal politikalar, kamu harcamaları, Amazon, ABD ile ilişkiler ve Kongre'deki güç dengesi bulunuyor.

Brezilya'da 25 Ekim'de yapılacak ikinci turda Flávio Bolsonaro ile Lula yeniden sandıkta olacak.

soL'un dört kez sansürlenen X hesabını takip ederek yaygınlaştırabilirsiniz. 

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.