Fransa, geçen yıl geçen yıl tartışmalı seçim reformları nedeniyle gerilim yaşadığı Güney Pasifik denizaşırı sömürge toprağı Yeni Kaledonya ile anlaştığını duyurdu.

Dün Paris'te Fransız hükümeti ile bölgenin bağımsızlığına dair iç tartışmanın her iki tarafındaki gruplar arasında yapılan müzakerelerin ardından varılan 13 sayfalık anlaşma, kendi vatandaşlığına sahip bir "Yeni Kaledonya Devleti" kurulmasını öneriyor. Ancak birçok Yerli Kanak'ın talep ettiği bağımsızlık, anlaşma içerisinde yer almıyor.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, X'te yaptığı açıklamada, "Cumhuriyet içinde bir Yeni Kaledonya Devleti: güvene dayalı bir iddia" diye yazarak, "ortak bir gelecek inşa etmek için saygı, istikrar ve... iyi niyet" zamanının geldiğini öne sürdü.

Anlaşmaya göre, Yeni Kaledonya kendi dış politikasını kontrol edecek, ancak savunma, para birimi, güvenlik ve adalet üzerindeki ek egemenlik yetkilerinin devrini halk oylamasına sunabilecek. Fransız gazetesi Le Monde'a göre, bu da ülkenin Birleşmiş Milletler'e üye olma yolunu açabilecek.

Paris, bölgede yaşayan binlerce yerli olmayan uzun süreli ikamet edenin eyalet seçimlerinde oy kullanmasına izin veren bir yasa teklifinde bulunduktan sonra Mayıs 2024'te isyanlar patlak vermişti. Bu yasa, yerli olmayanların haklarını kısıtlayan 1998 tarihli anlaşmayı zayıflatıyordu.

Bölgenin yaklaşık 300 bin kişilik nüfusunun neredeyse yüzde 40'ını oluşturan Kanaklar, bu adımın kendilerini kalıcı bir azınlıkta bırakacağından, nüfuzlarını zayıflatacağından ve bağımsızlık kazanma şanslarını yok edeceğinden korkuyordu.

Fransa'nın denizaşırı topraklar bakanı Manuel Valls'e göre, 14 kişinin ölümüne yol açan şiddetli isyanların bölgeye iki milyar avroya mal olduğu ve gayri safi yurtiçi hasılasından (GSYİH) yüzde 10'luk bir düşüşe yol açtığı tahmin ediliyor.

Görüşmelere katılan Kanak milletvekili Emmanuel Tjibaou, anlaşmanın "şiddet sarmalından çıkmalarına" yardımcı olacağını ifade etti.

Fransa saflarında kalmaktan yana olan milletvekili Nicolas Metzdorf ise, uzlaşma anlaşmasının "diyalog talep etme" sonucu ortaya çıktığını belirterek, Kaledonya vatandaşlığı statüsünü "gerçek bir taviz" olarak nitelendirdi.

Fransa parlamentosunun her iki kanadı da bu yılın dördüncü çeyreğinde toplanarak anlaşmayı onaylayacak. Anlaşma 2026'da yapılacak bir referandumla Yeni Kaledonyalılara sunulacak.

Fransız bakan: 'Akıllı bir uzlaşma'

Paris'ten yaklaşık 17 bin kilometre uzaklıkta bulunan Yeni Kaledonya, 1800'lerden beri Paris'ten yönetiliyor.

Birçok Yerli Kanak, Fransa'nın adaları üzerindeki gücüne hâlâ öfke duyuyor ve tam özerklik veya bağımsızlık istiyor.

Yeni Kaledonya'daki son bağımsızlık referandumu 2021'de yapılmıştı.

Ancak, referandum Covid-19 salgınının Kanak halkı üzerindeki etkisi nedeniyle bağımsızlık yanlısı gruplar tarafından boykot edildi ve o zamandan beri takımadalardaki siyasi durum çıkmaza girdi.

Valls, Cumartesi günkü anlaşmayı, "Fransa ile Yeni Kaledonya arasındaki bağları koruyan, ancak Pasifik adası için daha fazla egemenlik sağlayan akıllı bir uzlaşma" olarak nitelendirdi.

Anlaşma ayrıca, bölgenin nikel işleme kapasitesinin yenilenmesini de içeren ekonomik ve finansal bir toparlanma yönünde mutabakatı öngörüyor.

Fransa Pasifik'teki sömürgesinde kontrolü sağlayamıyor: Paris Türkiye'yi de suçluyor