Fransa Pasifik'teki sömürgesinde kontrolü sağlayamıyor: Paris Türkiye'yi de suçluyor

Fransa, Pasifik'teki sömürgesi Yeni Kaledonya'da zor günler yaşıyor. Paris, küresel ekonomi açısından kritik bir öneme sahip ülkedeki ayaklanmalarda Türkiye'nin de rolü olduğunu öne sürüyor.

Can Kuyumcuoğlu

Pasifik Okyanusu'ndaki bir Fransız bölgesi olan Yeni Kaledonya, seçim kurallarında önerilen değişiklikler üzerine çıkan ayaklanmalara sahne oluyor.

Paris hükümeti, adalarda olağanüstü hal ilan ederek, yerel yetkililere halka açık büyük toplantıları yasaklama ve insanları evlerinde kalmaya zorlama konusunda geniş yetkiler verdi.

Şu ana kadar ikisi Fransız güvenlik görevlisi olmak üzere altı kişinin ölümüne yol açan isyanlar, gelecek ay yapılacak Avrupa seçimleri öncesinde Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'u sıkıntıya sokmuş durumda.

Fransız yetkililer önceki gün yaptıkları açıklamada, ülkedeki isyanların yatıştırıldığını açıklamıştı. Ancak başkent Nouméa'nın belediye başkanı Sonia Lagarde, bugün yaptığı açıklamada, takımadalardaki çok sayıda kamu binasının ateşe verildiğini ve yüzlerce polis takviyesinin gelmesine rağmen durumun "sakinleşmekten çok uzak" olduğunu söyledi.

Olaylarda şu ana kadar 200'den fazla kişi tutuklandı. Paris'in halihazırda bölgede bulunan 1700 personele katılmak üzere yaklaşık 1000 polis memuru daha gönderdiği bildirildi.

Yeni Kaledonya neresidir?

Yeni Kaledonya, Avustralya'nın doğusunda, yaklaşık 270 bin nüfusa sahip bir Pasifik takımadası. 140'tan fazla ada içeren ülkede ana ada olan Grande Terre neredeyse 400 kilometre uzunluğunda ve 50 kilometre genişliğinde.

Nüfusun yüzde 44'ünü yerli Kanak (Melanezyalılar) halkı oluştururken, yüzde 34'ü çoğunluğu Fransız olmak üzere Avrupalılar. Nüfusun geri kalanını Wallisliler ve Tahitililer de dahil olmak üzere diğer azınlık grupları oluşturuyor. Nüfusun üçte birinden fazlası başkent Nouméa'da yaşıyor.

Adalar, 19. yüzyılın ikinci yarısında Fransa tarafından sömürgeleştirildi ve doğrudan Paris'in yönetimi altında kaldı.

Hint-Pasifik bölgesindeki Fransızların sahip olduğu birkaç ada grubundan biri olan bölge, Fransa için stratejik değere sahip. ABD'nin Jeolojik Araştırması (USGS) kurumunun verilerine göre, geçen yıl dünyanın üçüncü büyük nikel üreticisi olan Yeni Kaledonya, küresel nikel üretiminin yaklaşık yüzde 6'sını oluşturuyor.

Yeni Kaledonya başkenti Nouméa.

Yeni Kaledonya'da neler oluyor?

Adalarda, oy kullanma hakkına sahip yurttaşların sayısını artıracak yasa değişikliği üzerine protestolar patlak verdi.

Olaylarda şu ana kadar altı kişi hayatını kaybetti, yüzlerce kişi yaralandı.

Ayaklanmalar nikel üretimini de etkiledi. Fransız maden şirketi Eramet SA'nın şu anda adalardaki yerel birimini minimum kapasiteyle çalıştırdığı bildirildi.

Ülkedeki isyanlar sırasında arabalar yakıldı, dükkanlar ateşe verildi, yol ortalarına barikatlar kuruldu. (AFP)

Yeni Kaledonya'daki protestocular neye öfkeli?

Yakın zamanda Paris'teki Ulusal Meclis ve Senato tarafından onaylanan yasa taslağına tepki gösteren Yeni Kaledonya halkı, bunun yerli Kanak nüfusunun gücünü zayıflatacağını ve yerel topluluklar arasındaki eski gerilimleri körükleyeceğini belirtiyor. Hükümetse, tasarı yasalaşmadan önce yeni bir müzakere turu önerdi.

Adalardaki en büyük yerli grup olan Kanaklar, özellikle nikel üretiminin yönetiminde Avrupalı yerleşimcilerin torunları tarafından dışlanmaktan uzun süredir şikayetçi. 1980'lerde başlayan gerginlikler sivil çatışmalara dönüşmüş, ancak çatışmalar Kanak kimliğini resmi olarak tanıyan ve eşitsizlikleri gidermeyi amaçlayan bir dizi barış anlaşmasından sonra yatışmıştı.

O tarihten bu yana yapılan üç bağımsızlık referandumunun tümü takımada ülkesinin Fransa'ya bağlı kalması lehine sonuçlandı. Ancak Kanak liderleri, koronavirüs salgınıyla bağlantılı sorunları öne sürerek 2021'deki son oylamayı boykot etmişti.

Yeni Kaledonyalı protestocular, ülkenin ulusal bayrağıyla meydanlarda.

Yeni Kaledonya'nın dünya ekonomisindeki rolü nedir?

Yeni Kaledonya'nın dünya ekonomisindeki önemi tek kelimeyle "nikel" olarak özetlenebilir. Takımada, yüksek performanslı elektrikli araçlarda kullanılan pillerin temel bileşeni olan nikelin dünya genelinde en büyük üreticilerinden biri.

Son aylarda Endonezya'dan gelen ve neredeyse tamamı Çinli şirketler tarafından işlenen yeni arz dalgası nedeniyle ülkedeki endüstri, rekabette geride kaldı ve yerel firmaları kapanmayı gündem almaya zorladı.

Fransız hükümetiyse, Yeni Kaledonya nikelinin batmasını önlemek için, yerel madencilere uygun krediler ve sübvansiyonlar sağlıyor. Bu, Pekin'le Batı arasındaki artan gerilimin ortasında, Çin etkisinden arınmış maden tedarik zincirlerinin Batılı politikacıların gözünde artan önemine işaret ediyor.

Kanadalı büyük maden şirketi Vale'nin de Yeni Kaledonya'da büyük bir üretim tesisi bulunuyor.

Fransız hükümeti Yeni Kaledonya'daki ayaklanmalara nasıl karşılık verdi?

İsyanların başlamasının ardından Macron hükümeti, takımadada 12 günlük olağanüstü hal ilan ederken, Fransa'dan yüzlerce ek güvenlik personeli uçakla bölgeye getirildi. Ülkedeki havalimanları kapatılırken, hükümet, takımadalarda Çin'e ait sosyal medya platfrmu TikTok'u geçici olarak yasakladı.

Fransız yetkililer halka gıda ve temel ihtiyaç malzemeleri göndermek için hava bağlantıları kurarken, Fransa Maliye Bakanı Bruno Le Maire, şiddetten etkilenen yerel işletmelere yönelik tazminata dair çalışmak üzere sigortacılarla görüşme planladı.

Yeni Kaledonya'da güçlü bir bağımsızlık hareketi var mı?

Fransa'dan bağımsızlık sorunu nedeniyle bölgede uzun süredir gerginlikler yaşanıyor.

Hükümette yalnızca birkaç sandalyeye sahip olan muhafazakar, ayrılıkçılık karşıtı siyasi parti The Rally gibi bazı siyasi gruplar, Fransa'ya sadık ve güçlü bağları korumak istiyor.

Ancak bu haftaki isyanlar, katı lobi grubu Yerdeki Eylemler Koordinasyon Birimi (CCAT) liderliğinde Şubat ayından Nisan ayına kadar Noumea'daki meydanlar çevresinde düzenlenen protestoların etkili olduğunu gösteriyor. Grup, son haftalarda yaklaşık 80 bin protestocunun ayrı mitinglerde toplandığını iddia etti.

Kanak ve çok sayıda siyasi partinin yer aldığı Sosyalist Ulusal Kurtuluş Cephesi (FLNKS) gibi bağımsızlık yanlısı gruplar, destekçilerinin "Kanaki" adını verdikleri yeni bir ulusun yaratılmasını istiyor.

Yeni Kaledonya'da nüfusun çoğunluğunu oluşturan Kanak halkı. Kanak kelimesinin kökeni Hawaii dilinde ''insan'' anlamında kullanılan kanaka Maoli teriminden gelmektedir.

Paris Azerbaycan'ı suçladı: İsyanlarda parmağı var mı?

Fransa İçişleri Bakanı Gerald Darmanin, Yeni Kaledonya'daki olayların ardından Azerbaycan'ı protestoları teşvik etmekle suçladı.

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Fransa'nın Azerbaycan'ın komşusu Ermenistan'a verdiği destek nedeniyle Macron'u sert bir şekilde eleştirmiş ve Fransa'nın eylemlerinin yeni bir savaşı tetikleyebileceğini söylemişti. Aliyev ayrıca uzun süredir Fransa'yı Yeni Kaledonya halkını bağımsızlık hakkından mahrum bırakmakla suçluyordu.

Geçtiğimiz yıl Azerbaycan, Fransa'nın bazı eski kolonilerinde varlığını sürdürmesine karşı kampanya yürütmek için bir Bakü Girişim Grubu kurmuş ve Fransız denizaşırı topraklarından bağımsızlık yanlısı temsilcileri ağırlamıştı.

Fransız kanal: 'İşin içinde Türkiye de var'

Diğer yandan Fransız radyo ağı Europe 1, Yeni Kaledonyalı ayrılıkçıları kışkırtanlar arasında Azerbaycan'ın yanı sıra Türkiye'nin de olduğunu iddia etti.

Yeni Kaledonyalı ayrılıkçıların arkasında Bakü'nün ve Ankara'nın olduğunun artık Fransız iç istihbarat kurumu İç Güvenlik Genel Müdürlüğü (DGSI) için bir sır olmadığı öne sürülen haberde, Kaledonyalı yerli halk temsilcilerinin 1 Mart'ta Ankara'da sömürgecilikten kurtulma konulu uluslararası bir konferansa gittiği söylendi. 

Bir istihbarat kaynağının iddiasına göre Kanak heyetinin ulaşım masrafları Azerbaycan'ın gizli servisleri tarafından karşılandı. Bu toplantının sonunda Emmanuel Macron'a "Fransa'nın sömürgeci aşırılıklarını" kınayan açık bir mektup gönderildiği aktarıldı.

Fransa sömürgelerini artık kontrol altında tutamıyor

Fransa'nın uzun yıllar boyunca sömürgesi olan Nijer, Mali ve Burkina Faso gibi Afrika ülkelerinde son yıllarda Batı karşıtı askeri darbeler yapıldı. Bu ülkelerdeki cunta yönetimlerinin talebi sonucunda Fransa, buralardan çeşitli misyonlar gerekçesiyle bulunan tüm askerlerini çekmek zorunda kalmıştı.

Bu Afrika ülkelerinin en büyük ekonomik ortaklarından biri Çin olurken, Rusya'nın buralardaki askeri etkisi de giderek artıyor.

Türkiye ve İran gibi ülkelerin buralardaki ekonomik faaliyetlerindeki artış da dikkat çekiyor. Türkiye'nin Afrika'da Fransa'yla rekabet halinde olduğu artık bir sır değil.

Pasifik ülkesi Yeni Kaledonya'da yaşananlar da Fransa'nın sömürgeleri içinde nüfuzunun zayıfladığının sinyallerini veren son halka oldu.

Fransa'nın Pasifik takımadasında yaşananlara dair Türkiye'yi de suçlaması, Ankara'yla Paris arasındaki rekabetin Pasifik'e de sıçrayabileceğine dair işaretler de barındırıyor.