Dünya Sağlık Örgütü’nce belirlenen 31 Mayıs Tütünsüz Bir Dünya Günü öncesinde Türkiye’deki hekim örgütleri yaptıkları açıklamalarla tütün tüketimindeki rekor artışa işaret etti.

Sorunun kök nedeninin tütün endüstrisi olduğuna ve tütün endüstrisinin maskesinin düşürülmesi gerektiğine vurgu yapan hekimler, Türkiye’de hükümetin tütün endüstrisine verdiği teşvik ve ödüllerin endüstrinin daha da güçlenmesine yol açtığının altını çizdi.

İstanbul Tabip Odası’nda dün düzenlenen basın toplantısında sunum yapan Türk Tabipleri Birliği Tütün Kontrolü Çalışma Grubu’ndan Dr. Osman Elbek ulusal tütün kontrol mevzuatının hükümlerinin ve uygulamalarının tümüyle çöktüğünü, Türkiye’de herhangi bir kontrol programının olmadığını vurguladı.

'Her üç gençten biri tütün kullanıyor'

“Her yer duman altı” başlığıyla düzenlenen basın toplantısında ortak açıklamayı okuyan TTB Tütün Kontrolü Çalışma Grubu’ndan Dr. Esin Tuncay, Türkiye’nin DSÖ’nün “Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi”ni 2004 yılında kabul ettiğini hatırlattı.

Sözleşmenin kabulüyle atılan adımların kısa süre sonra tersine çevrildiğine işaret eden Tuncay, bugün gelinen noktada tüm dünyanın “Türkiye’nin tütün kontrolü alanındaki çöküşünü” izlediğini kaydetti.

“2025 yılı itibarıyla ülkemizde yaşanan tütün salgını kabul edilemez bir boyuttadır” diyen Tuncay şu bilgileri verdi:

• Türkiye’de sigara üretimi, 2008-2011 yılları arasında %17 azalma göstermişken, 2011-2024 arası dönemde yüzde 77 artış göstererek 200 milyar adet sınırına ulaşmıştır.
• Yurtiçi sigara satışı, 2008-2011 yılları arasında yüzde 15 azalma göstermişken, 2011-2024 arası dönemde yüzde 65 artış göstererek 150 milyar adeti aşmıştır.
• Tütün kullanım oranı erkeklerde yüzde 46, kadınlarda yüzde 24, toplamda yüzde 35’e ulaşmıştır.
• Gençlerde kullanım oranları erkeklerde yüzde 45, kadınlarda yüzde 21, toplamda yüzde 33’tür.
• 15-29 yaş grubu arası gençler 17 yaşında tütün ürünlerini denemeye ve kullanmaya başlamaktadırlar.

Üç yılda tütün şirketlerine 53 ayrı proje desteği

Her üç gencinden birisinin tütün ürünü kullandığı bir ülkede tütün kontrolünden söz etmenin olanaksız olduğunu belirten Tuncay, siyasi iktidarın sadece 2019-2022 yılları arasında tütün şirketlerine 53 ayrı proje desteği verdiğini vurguladı. Tuncay tütün şirketlerine yönelik destekten vazgeçilerek onlara yönelik etkin yaptırımlar uygulanması çağrısında bulundu.

Türk Tabipleri Birliği başta olmak üzere konu hakkında yetkin olan meslek ve sivil toplum örgütlerinin katılımıyla Ulusal Tütün Kontrol Programı’nin yeniden şekillendirilmesi gerektiğini belirten Tuncay mevzuata yönelik ihlalleriyse şöyle sıraladı:

• Sigara satış noktalarının hemen tamamı uymaları gerekli yasal mevzuatı ihlal ederek tütün ürünlerinin doğrudan ya da dolaylı reklamını yapmaktadırlar.
• Tütün ürünlerinin sağlık uyarılarının gözükmemesi için dik sergilenmemesi, çocukların kolaylıkla erişebileceği tezgah üstü yerlerde ürünlerin teşhir edilmesi, belirli markaların öne çıkarılması, tütün şirketlerine ait ürün standı ya da özel dolap bulunması bu kapsamda dikkat çeken mevzuat ihlallerinin başında gelmektedir.
• Türkiye’nin hemen yerinden ülkemizde ruhsatlandırılmamış ve bu nedenle satışı yasak olan elektronik sigaraya ulaşmak çok kolaydır.
• Mevzuat hükümlerine uygun olmasa da hemen her köşede açılan nargile sunan işletmeler nedeniyle nargile iç pazarı hemen tümüyle kayıt dışına çıkmıştır.
• Türkiye’de tüketilen sigaraların yaklaşık yarısı Ankara, Antalya, Bursa, İstanbul ve İzmir’de satılmaktadır. Ancak söz konusu illerin yerel yönetimleri, Sağlık Bakanlığı ve il valilikleri tarafından sürdürülen tütün kontrolü uygulamalarına dahil edilmemektedir.

'Bir tütün şirketi yöneticisi Ticaret Bakan Yardımcısı olarak görev yaptı'

Türk Tabipleri Birliği, tabip odaları ve uzmanlık derneklerince yapılan ortak açıklamada da Tütünsüz Bir Dünya Günü’nün bu yılki temasının “Tütün Endüstrisi'nin Maskesini Düşürmek, Tütün ve Nikotin Ürünlerine Yönelik Endüstri Taktiklerini Açığa Çıkarmak” olduğu duyuruldu.

Tütün endüstrisinin ürünlerini satmak için her zaman farklı taktikler uyguladığı, hedefinde daha çok kadın, genç, adolesan, çocuğun olduğu, siyasilere ulaşarak lobi faaliyetleri yürüttüğü, “sosyal sorumluluk” projeleriyle kendisini aklamaya çalıştığı vurgulanan açıklamada, Türkiye’de tütün endüstrisi ile iktidar arasındaki ilişkilere de değinildi:

“Basına da yansıyan haberlere göre bir süre önce ulusötesi bir tütün şirketi yöneticisi ülkemizde Ticaret Bakan Yardımcısı olarak görev yapmıştır. Tütün ve nikotin endüstrisi sosyal sorumluluk projelerine destek vererek kendini aklamaya çalışır. Dünyada yılda 8 milyondan fazla, Türkiye’de 100 binin üzerinde kişinin ölümünden sorumlu bu endüstri, ülkemizi derinden sarsan Şubat 2023 depremlerine yaptığı nakdi yardımla kendini toplumun gözü önünde aklama fırsatçılığını kaçırmamıştır.”

Türkiye'de hükümetler tütün endüstrisinin etkisi altında

DSÖ’nün Mayıs 2024'te yayımladığı rapora atıfta bulunan açıklamada, Türkiye’de hükümetlerin tütün endüstrisinden etkilenme indeksinde 72 puanla endüstriden en çok etkilenen ülkeler arasında olduğu belirtildi.

Ülkemizde tütün satışlarının alarm verdiğine işaret edilen açıklamada, Türkiye’de sigara iç satışının 2011’den bu yana yaklaşık yüzde 65 artarak 150,49 milyar adede ulaştığı hatırlatıldı.

“Bu sayı ne yazık ki ülkemiz için bir rekor niteliğindedir” denilen açıklamada satış noktalarına yönelik çalışmalarda tespit edilen ihlallerin geçen yıl 2014’e göre yüzde 100’e varan oranda arttığı kaydedildi.

Tütün endüstrisine verilen teşvik ve ödüllerin gençlerin ve toplum sağlığının düşmanı olarak görülmesi gereken tütün endüstrisini daha da güçlendirdiğini vurgulayan hekimler “Önlenebilir bir bağımlılık nedeniyle milyonlarca yaşam kaybolmakta. Kök neden tütün endüstrisidir, maskesini düşürelim!” çağrısında bulundu.

Sigara tüketiminde rekor: Artış hızı 1980 sonrası tüketim patlamasından da yüksek