Türkiye ile Birleşik Krallık arasında “Stratejik Ortaklık Çerçeve Belgesi” imzalandı.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın İngiltere ziyareti sırasında İngiliz mevkidaşı Yvette Cooper’la 23 Nisan günü imzaladığı metin, iki ülkenin ilişkileri açısından önem taşıyor.

İmzanın atılmasının ardından yapılan açıklamada, özellikle NATO kapsamında işbirliği, ABD’yle ilişkilerin önemi, savunma sanayii alanında eşgüdüm ve enerji başlıklarına yapılan vurgu dikkat çekti.

Ortak açıklamada şöyle denildi:

Bugün Londra'da imzalanan Türkiye-Birleşik Krallık Stratejik Ortaklık Çerçeve Belgesi, tarihi bir dostluğa, mükemmel düzeyde ikili ilişkilere sahip, Ortadoğu'nun güvenlik ve istikrarına yönelik güçlü iradeleri dahil çok çeşitli uluslararası meseleler ve küresel sınamalar hakkında ortak bakış açısını paylaşan, NATO müttefiki ve stratejik ortak olan ülkelerimiz arasında diyaloğu ve işbirliğini güçlendirmek için sağlam bir temel teşkil etmektedir.

Bu yakınlaşma adımı, dünya genelinde siyasi dengelerin hassas bir zeminde olduğu ve ABD’yle ilişkilerin Avrupa ülkeleri dahil herkes açısından yeniden ele alındığı bir döneme denk geldi.

Ortak açıklama da “küresel ölçekte çok kutuplu, parçalanmış uluslararası düzene doğru geçişin hızlanmasının Türkiye ve İngiltere'yi artan riskler dönemine soktuğu” ifadesiyle bu duruma dikkat çekti.

Bu açıdan atılan imza ve yapılan açıklama, iki ülkenin bu yakınlaşma adımının hangi temeller üzerinde yükseldiğine dair de ipuçları veriyor.

İlk ortaklık NATO’culuk

Bunlardan ilki, NATO’ya yapılan vurgu. Açıklamada şu ifadeler kullanıldı:

Güvenliğimizin ve kolektif savunmanın temel taşı olan NATO'nun siyasi ve askeri önemi artmıştır. NATO'nun Stratejik Konsepti'nin yanı sıra temel görevlerinden caydırıcılık ve savunma, Avrupa-Atlantik güvenliğini sağlamada işbirliğimizin temelini oluşturmaya devam edecektir. Güçlü transatlantik ilişkiler Avrupa'da barış ve istikrar için vazgeçilmezdir.

Temmuz ayında Türkiye’de yapılacak zirve öncesi, özellikle Trump yönetiminin çıkışlarıyla büyük tartışma konusu olan NATO başlığına yapılan bu vurgu, Türkiye ve İngiltere’nin NATO’nun devamı ve güçlendirilmesi konusunda istekliliğini yansıtıyor.

Nitekim süregiden Ukrayna Savaşı kapsamında İngiltere ve Fransa’nın öncülüğündeki “Gönüllüler Koalisyonu”na Ocak ayında Türkiye’nin de katılması ve ardından bu koalisyona Beykoz’da İstanbul Boğazı’nın Karadeniz çıkışında bir üs tahsis edileceğinin duyurulması, geleneksel olarak kıyıdaş olmayan ülkeleri Karadeniz’den uzak tutma politikası güden Ankara’nın pozisyonunda bir değişikliği ortaya koymuştu.

İkinci ortaklık Amerikancılık

Söz konusu “gönüllüler koalisyonu” ittifak üyesi olmayan ülkeleri de kapsayabilmek adına resmi olarak NATO kapsamında olmasa da, Türkiye’nin söz konusu kararı ilan ederken verdiği fotoğrafı NATO bayrakları önünde vermiş olması, Karadeniz’e yönelik yeni durumun, ortak açıklamada anılan “NATO’nun Stratejik Konsepti” kapsamında geliştiğine işaret ediyor.

Öte yandan, ABD’nin Trump liderliğinde NATO’nun Avrupa’daki ortakları üzerinde baskıyı artırması, yalnızca ittifakı değil, ABD’yle ilişkileri de tartışmaya açmış durumda.

Fransa, Avrupa’nın ABD’ye bağımlılığını azaltması ve kendi mekanizmalarını kurması eğiliminde başı çeken ülke.

Ancak ortak açıklamada özellikle vurgulanan “güçlü transatlantik ilişkiler” ifadesi, hem İngiltere hem Türkiye’nin bu başlıkta ABD’yle yakın durma konusunda benzer eğilimde olduklarını gözler önüne seriyor.

Üçüncü ortaklık silah sanayii

Dün atılan imza, geçtiğimiz aylarda İngiltere’nin Türkiye’ye 20 adet Eurofighter Typhoon savaş uçağı tedarik etme kararının ardından geldi.

Avrupa’nın geleceği ve güvenlik politikalarına dair süregiden hararetli tartışmalarda en hayati konulardan biri, silah tedarikinin nasıl sağlanacağı.

Ortak açıklamada İngiltere ve Türkiye’nin NATO kapsamındaki işbirliğinde savunma sanayiinde yapılacak işbirliği özellikle vurgulandı.

İngiltere, silah sanayiinde yüksek bir kapasiteyi halen koruyan Avrupa ülkelerinden biri. Türkiye’yse bu sektörde son dönemde atılım gösteren bir aktör.

Konunun Türkiye sermayesi açısından büyük bir fırsat olarak görüldüğü biliniyor. Ukrayna-Rusya savaşında doğrudan taraf olmaktan kaçınan Türkiye, buna rağmen savaş boyunca Ukrayna’nın en hayati silah tedarikçilerinden biri olma niteliğini sürdürdü.

Silah tedariki başlığı, Avrupa’yla ilişkiler hususunda Türkiye’nin elinde önemli bir koz. Nitekim Avrupa’nın “ABD ve İsrail’i memnun etme eğiliminden vazgeçmesi” ve “daha güvenilir bir uluslararası ilişkiler yaklaşımı geliştirmesi” gerektiğini savunan Avrupa Birliği (AB) Konseyi'nin eski Başkanı Charles Michel de bu yönde bir açıklama yaptı.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in bu hafta Türkiye’yi “Rusya ve Çin’le birlikte etkisi sınırlanması gereken bir ülke” olarak andığı açıklamayı eleştiren Michel, “Türkiye, NATO’nun temel bir müttefiki, kilit bir göç ortağı, bir enerji koridoru, Avrupa’nın sınırında önemli bir savunma aktörü ve ciddi bir bölgesel güçtür” demişti.

Avrupa savunması alanında geleneği olan ülkelerin özel bir sorumluluğu olduğunu öne süren Michel, Delphi Ekonomik Forumu’nda yaptığı konuşmada “Bu, sadece AB ile değil, Avrupa kıtasıyla ilgili. Bu; İngiltere, Norveç, Türkiye ve Ukrayna ile işbirliği anlamına geliyor” ifadelerini kullandı.

Türkiye ile İngiltere arasındaki yakınlaşma, bu zemine de oturuyor.

Dördüncü ortaklık Ortadoğu ve enerji

“Stratejik İşbirliği Çerçeve Metni”nin iki ülke açısından dikkat çektiği bir diğer başlık, enerji.

Ortak açıklamada “Ortadoğu’da istikrar” ve “enerji güvenliği” başlıklarındaki vurgu, süregiden İran Savaşı’yla birlikte önemini tüm dünyanın kavradığı enerji yolları konusunda Türkiye’nin uzun zamandır krizi fırsata çevirerek kendisini Avrupa’nın temel enerji tedarikçilerinden biri haline getirme planında belli bir destek sağladığını gösteriyor.