ABD Başkanı Donald Trump, 28 Şubat'ta İsrail'le birlikte İran'a başlatılan saldırının ardından küresel deniz ticaretine kapanan Hürmüz Boğazı'nın açılmasına yardımcı olmak için başta NATO olmak üzere müttefiklerine birçok kez çağrıda bulundu.

Ancak Trump'ın yaptığı tüm bu çağrılar karşılıksız kaldı. Trump da en iyi bildiği şeyi, yani tehdidi devreye sokarak müttefiklerini hedef aldı, hatta NATO'dan ayrılmayı düşündüğünü bile dile getirdi.

ABD ve müttefikleri arasındaki gerilim devam ederken, Beyaz Saray'ın NATO ülkeleri için "uslu ve yaramaz" listesine benzer bir liste geliştirdiği belirtildi. Tam da bu liste gündeme gelmişken ortaya çıkan Pentagon'a ait bir e-posta iddiaları daha da güçlendirdi. E-postada, İran'a yönelik saldırılarda ABD operasyonlarına destek vermediğine inanılan NATO müttefiklerini "cezalandırmak" için çeşitli önerilere yer verildi.

"ABD hangi müttefikini 'uslu', hangi müttefikini 'yaramaz' listesine yazdı?", "Pentagon, ABD'nin NATO'dan çekilmesini veya Avrupa'daki üslerini kapatmasını öneriyor mu?", "Hayal kırıklığı yaratan müttefiklere karşı atılabilecek adımlar neler?" gibi birçok soruya dair yanıtlar ortaya çıkarken, gerilim de kızışıyor. 

Beyaz Saray 'uslu ve yaramaz' listesi oluşturdu

Beyaz Saray'ın, Trump yönetiminin İran'a yönelik saldırılarda destek vermeyi reddeden müttefikleri "cezalandırma" yolları aradığı bir dönemde, NATO ülkeleri için "uslu ve yaramaz" listesine benzer bir liste geliştirdiği öne sürüldü.

Politico'nun üç Avrupalı diplomat ve bir ABD'li savunma yetkilisine dayandırdığı haberine göre; Beyaz Saray'ın, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin Washington'a bu ay yapacağı ziyaret öncesinde üzerinde çalıştığı bu plan, üyelerin ittifaka katkılarına dair bir genel bakış içeriyor ve ülkeleri kademelere ayırıyor.

Trump'ın isteklerine uymayan müttefiklerin "cezalandırılması" için hazırlandığı belirtilen listenin, ABD Savaş Bakanı Pete Hegseth'in geçtiğimiz yılın aralık ayında yaptığı "model müttefikler" açıklamasına dayandığı tahmin ediliyor:

İsrail, Güney Kore, Polonya, giderek artan bir şekilde Almanya, Baltık ülkeleri ve diğerleri gibi sorumluluk alan model müttefikler, bizim özel teveccühümüzü görecekler. Kolektif savunma için üzerine düşeni yapmayan müttefikler ise sonuçlarıyla yüzleşecek."

Politico'ya konuşan diplomatlardan biri, listenin bu kavramı yansıttığını belirterek, "Beyaz Saray’ın elinde bir 'uslu ve yaramaz' listesi var, yani düşünce yapısının benzer olduğunu sanıyorum" dedi.

Kim 'uslu', kim 'yaramaz'?

Konuya yakın kaynaklara göre, yönetim seçenekleri planlarken detayları gizli tutuyor. "Teveccühlerin" veya "sonuçların" ne olabileceği konusunda netlik sağlanmadığı belirtiliyor.

NATO söz konusu iddialara ilişkin yorum talebine yanıt vermezken, hangi ülkelerin hangi kategoriye girdiği veya Rutte'nin bu çalışmadan haberdar olup olmadığı da net değil. 

Ancak diplomatlara göre, Trump'ın listesinde "uslu" kategorisinin en üst sıralarında Romanya ve Polonya'nın yer aldığı tahmin ediliyor. Her iki ülkenin de Trump'ın "gözdesi" olmayı sürdürmeleri ve daha fazla ABD askerine ev sahipliği yapmaya gönüllü olmaları, söz konusu liste aracılığıyla en çok "yarar" sağlayacak ülkeler arasında olacaklarına dair beklentileri güçlendiriyor.

Buna gerekçe olarak da Pentagon'un ocak ayında yaptığı "model müttefik" açıklamasına işaret ediliyor. Çünkü Pentagon, "kolektif savunma için üzerine düşeni yapan model müttefiklerle işbirliği ve etkileşimlere öncelik vereceğini" belirtmiş ve "Ortak çıkarlarımızın savunmasında adım atan müttefikleri güçlendirirken, diğer müttefiklerin de üzerlerine düşeni yapmaları için teşvikleri artıracağız" demişti.

Plandan haberdar olan iki Avrupalı yetkiliye göre bu durum, ABD’nin "yaramaz" olarak nitelendirdiği müttefik ülkelere konuşlandırılan askerlerin geri çekilmesine, ortak tatbikatların iptal edilmesine veya askeri satışlardan vazgeçilmesine neden olabilir. Tüm bu kaynaklar "uslu" müttefiklerin "çıkarları" lehine kullanılabilir.

Listeyi etkileyen çeşitli faktörlerin olduğu tahmin edilirken, ana belirleyenin ise İran'a yönelik saldırılar ve Trump'ın bu saldırılara karşı yaptığı çağrılara verilen yanıtlar olduğu düşünülüyor.

Yetkililere göre Romanya ve Polonya'nın yanı sıra "uslu" listesinin üst sıralarında yer alan ülkeler arasında Bulgaristan, Litvanya, Letonya ve Estonya bulunuyor. "Yaramazlar" listesinde ise İspanya, İngiltere ve Fransa yer alıyor.

Trump müttefiklerini 'cezalandırabilir' mi?

Ayrıca konuya dair bir diğer tartışma da Trump'ın "yaramazlar" listesine yerleştirdiği müttefiklerini "cezalandırıp cezalandıramayacağı".

Cezalandırma iddiasıyla atılan adımların ABD'nin çıkarlarıyla çelişebileceğine yönelik tartışmalar öne çıkarken, ABD Kongresi'nin de "cezalandırmaya" karşı direnç oluşturabileceği belirtiliyor. 

Trump yönetiminin, ittifak içinde yaşanabilecek bir başka krizi yönetecek kapasiteye sahip olup olmadığına ilişkin tartışmalar da gündeme gelenler arasında.

Pentagon'un e-postası ortaya çıktı

Öte yandan tam da "uslu ve yaramaz" müttefikler listesi gündeme gelmişken, Pentagon bünyesindeki dahili bir e-postanın ortaya çıkması iddiaları güçlendirdi.

ABD'li bir yetkilinin Reuters'a verdiği bilgilere göre, Pentagon bünyesindeki dahili bir e-posta, İran'a yönelik saldırılarda ABD operasyonlarına destek vermediğine inanılan NATO müttefiklerini "cezalandırmak" için Beyaz Saray'ın önündeki seçenekleri ana hatlarıyla ortaya koyuyor. 

E-postanın içeriğini anonim kalma şartıyla aktaran yetkili, bazı müttefiklerin İran'a yönelik saldırılar için ABD'ye erişim, üs kurma ve uçuş hakkı verme konusunda isteksiz kalması veya reddetmesi nedeniyle Washington'ın yaşadığı hayal kırıklığının detaylandırıldığını öne sürdü.

Yetkiliye göre e-postada, ABD'nin bahse konu taleplerinin "NATO için mutlak asgari standart" olduğu ifade edildi. Ayrıca belgede, "zorluk çıkaran" ülkelerin NATO'daki önemli veya prestijli görevlerden uzaklaştırılmasının öngörüldüğü aktarıldı.

'E-postada NATO'dan çekilme ve Avrupa'daki üslerin kapatılması yer almıyor'

Trump, 28 Şubat'ta İsrail'le birlikte İran'a başlatılan saldırının ardından küresel deniz ticaretine kapanan Hürmüz Boğazı'nın açılmasına yardımcı olmak için müttefiklerine çağrıda bulunmuş, fakat çağrısı karşılıksız kalmıştı. Bölgeye donanma göndermeyen NATO üyesi devletleri eleştiren, hatta tehdit eden Trump, ittifaktan çekilmeyi düşündüğünü de dile getirmişti.

Ancak Reuters'a konuşan yetkili, e-postada ABD'nin NATO'dan çekilmesinin önerilmediği ve Avrupa'daki üslerin kapatılmasının teklif edilmediğini belirtti. 

Öte yandan yetkili, ABD'nin Avrupa'daki bazı güçlerini geri çekeceğine yönelik iddiaların e-postada yer alıp almadığına dair yorum yapmaktan kaçındı.

E-postayı özetleyen yetkili, seçeneklerin müttefiklere güçlü bir mesaj göndermeyi ve "Avrupalıların kendilerini ayrıcalıklı veya hak sahibi görme duygusunu azaltmayı" amaçladığını söyledi. 

'İspanya ittifaktan uzaklaştırılacak, Falkland Adaları'na yönelik tutum değiştirilecek'

Yetkilinin belirttiğine göre e-postada, "hayal kırıklığı" yaratan müttefiklere karşı atılabilecek adımlara dair öneriler yer alıyor.

Aktarılana göre e-postada, İspanya'nın ittifaktan uzaklaştırılmasının askeri operasyonlar üzerinde sınırlı, ancak sembolik olarak muazzam bir etkisi olacağı savunuluyor.

İspanya Başbakanı Pedro Sanchez ise "E-postalar üzerinden çalışmıyoruz. Resmi belgeler ve hükümet pozisyonları üzerinden çalışıyoruz" diyerek e-postaya yönelik soruyu yanıtlamaktan kaçındı.

Ayrıca e-postanın, İngiltere'ye bağlı "imparatorluk mülklerine" yönelik ABD'nin diplomatik desteğinin yeniden değerlendirilmesi seçeneğini de içerdiği belirtiliyor. Bu konuya dair e-postada öne çıkan "mülk" ise 1982 yılında İngiltere ile Arjantin arasında savaşa neden olmuş olan Falkland Adaları.

Adalar şu anda İngiltere tarafından yönetilse de Arjantin'in Falkland'a yönelik hak talebi devam ediyor. Liberaller tarafından "özgürlükçü" diye pazarlanan sağcı Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei ile Trump'ın sıkı ilişkileri göz önüne alındığında, e-postada Falkland Adaları'na yer verilmesi dikkat çekiyor.

Pentagon'dan e-posta hakkında açıklama: 'Müttefikler yanımızda olmadı'

Pentagon'dan söz konusu e-postaya yönelik açıklama geldi.

E-posta hakkındaki yorumu sorulan Pentagon Basın Sözcüsü Kingsley Wilson şu ifadeleri kullandı:

Başkan Trump'ın da söylediği gibi, ABD'nin NATO müttefiklerimiz için yaptığı her şeye rağmen onlar bizim yanımızda olmadılar. Pentagon, Başkan'ın elinde, müttefiklerimizin artık birer 'kağıttan kaplan' olmamasını ve üzerlerine düşeni yapmalarını sağlayacak güvenilir seçeneklerin bulunmasını temin edecektir. Bu yöndeki dahili istişareler hakkında başka bir yorumumuz yok."

Trump sitem ediyor ama ABD'nin İran'a uzanan köprüsü hâlâ Avrupa

NATO ve Avrupa ülkelerinin İran'a yönelik saldırılarda "kötü bir sınav verdiğini" savunan Trump, müttefiklerine sık sık üstü kapalı tehditlerde bulunuyor ve sitem dolu açıklamalar yapıyor.

Peki, ABD'nin müttefikleri Washington yönetimini bu savaşta gerçekten de yalnız mı bıraktı? Birçok Avrupa ülkesi ABD'nin İran'a yönelik saldırılarına karşı mesafeli bir tutum sergiliyor gibi gözükmelerine karşın, perde arkasında yaşananlar pek de öyle değil. 

Avrupa, ABD ordusunun on yıllardır dahil olduğu en karmaşık lojistik operasyonlarından birini teşkil eden bu saldırının kolaylaştırıcılığına soyunmuş durumda. 

ABD'nin bombardıman uçakları, insansız hava araçları ve gemileri Avrupa'da bulunan üslerde yakıt ikmali yapıyor, silahlandırılıyor ve İran'a saldırmak için bu üslerden yola çıkıyor. Bunun yanı sıra Avrupa'daki üsler, ABD'nin istihbarat ve keşif yeteneklerine de ev sahipliği yapıyor. 

Trump her ne kadar müttefiklerine sitem etse de Avrupa devletleri saldırılara doğrudan müdahil olmasa da Washington'ın kıtadaki operasyonlarına herhangi bir kısıtlama getirilmedi.

İngiltere, ABD'nin hem RAF Fairford hem de Hint Okyanusu'ndaki Diego Garcia üssünden İran füze rampalarını hedef almak üzere "savunma amaçlı" bombalama görevleri yürütebileceğini söyledi.

Almanya, İran'a yönelik saldırılara müdahil olmayacağını birçok kez deklare etti. Ancak Almanya, İran'a yönelik operasyonları mümkün kılan altyapıya ev sahipliği yapıyor ve saldırı için kolaylık sağlıyor.

İtalya'daki Aviano hava üssü, İran'a karşı uzun menzilli bombalama görevlerini kolaylaştıran yakıt ikmali uçaklarına ev sahipliği yapan önemli bir ABD üssü olarak öne çıkıyor. Benzer şekilde Fransa da ABD yakıt ikmali uçaklarının Istres-Le Tubé Hava Üssü'nde konuşlanmasına izin verdi.

Bu süreçte Romanya ve Yunanistan da ABD lojistik ve istihbarat varlıklarına ev sahipliği yapmayı kabul etti.