Ana içeriğe atla

Home

soL Haber'de reklam yok, sadece haber var. Bunu birlikte sürdürüyoruz. Abone olarak desteğinizi gösterin.

Yükleniyor...

Trump, Putin ve Şi aynı masada olacak: Yalta benzetmesi neyi anlatıyor?

ABD, Rusya ve Çin liderleri 19 Kasım'da Şıncın'da ilk kez üçlü görüşme gerçekleştirecek. Ukrayna savaşı, nükleer silahlar ve küresel güç dengelerinin gölgesinde yapılacak toplantı, 1945'teki Yalta Konferansı'na benzetiliyor. Ancak bugünkü koşullar 1945'ten oldukça farklı.

Dış Haberler

Yayın Tarihi: 16.11.2026 , 11:25 Güncelleme Tarihi: 16.11.2026 , 12:17

ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, 19 Kasım Perşembe günü Çin'in Şıncın kentinde bir araya gelecek. Çin Dışişleri Bakanlığı'nın 16 Kasım'da yaptığı açıklamayla doğrulanan görüşme, üç ülkenin devlet başkanlarının ilk üçlü zirvesi olacak.

Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında gerçekleşecek toplantı, uluslararası siyasetteki güç mücadelelerinin yoğunlaştığı bir döneme denk geliyor. ABD'nin Rusya'yla ilişkilerinde yeni bir sayfa açma arayışı, Çin'le ekonomik ve askeri rekabeti ve Ukrayna savaşının geleceğine ilişkin pazarlıklar, görüşmenin önemini artırıyor.

Zirve öncesinde yapılan yorumlarda 1945'teki Yalta Konferansı'na sıkça atıfta bulunuluyor. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, üç ülkenin kendi aralarında nüfuz alanlarını yeniden paylaşabileceği endişesini dile getirirken Rusya'daki kimi milliyetçi çevreler de görüşmeyi Moskova'nın büyük güç statüsünün yeniden tanınması olarak değerlendiriyor.

Ancak Yalta benzetmesi, bugünkü güç ilişkilerini anlamak için ne ölçüde açıklayıcı? 

Yalta'da ne konuşulmuştu?

ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt, İngiltere Başbakanı Winston Churchill ve Sovyetler Birliği lideri Josef Stalin, 4-11 Şubat 1945 tarihlerinde Kırım'ın Yalta kentinde bir araya gelmişti.

İkinci Dünya Savaşı'nın sonuna yaklaşıldığı dönemde düzenlenen konferansta Almanya'nın teslimiyetinin ardından uygulanacak politikalar, Avrupa'nın siyasi geleceği, Polonya'nın sınırları ve savaş sonrasında kurulacak Birleşmiş Milletler'in yapısı gibi başlıklar ele alınmıştı.

Ancak üç ülkenin konferansa aynı önceliklerle gelmediği açıktı. ABD, Pasifik Cephesi'nde Japonya'ya karşı yürüttüğü savaşta Sovyetler Birliği'nin desteğini ararken İngiltere, Avrupa'da savaş sonrası siyasi yapılanma üzerinde etkisini korumaya çalışıyordu. Sovyetler Birliği'nin önceliği ise Nazi Almanyası'nın yıkıcı saldırısının ardından güvenliğini sağlayacak bir düzenin kurulmasıydı.

Konferansın ardından Doğu Avrupa'daki siyasi düzen, Almanya'nın bölgelere ayrılması ve savaş sonrası uluslararası kurumların oluşturulması gibi konularda önemli kararlar alındı.

Yalta, sonraki yıllarda Soğuk Savaş'ın başlamasıyla birlikte iki farklı siyasi anlatının da merkezine yerleşti. Batılı ülkelerin tarih yazımında Sovyetler Birliği'nin Doğu Avrupa'daki etkisini genişletmesinin simgesi olarak sunulurken konferansın askeri koşulları, Nazi işgaline karşı verilen mücadele ve savaş sonrasında Avrupa'da yaşanan sınıfsal mücadeleler çoğu zaman geri plana itildi.

soL'da Ogün Eratalay'ın 2022 tarihli "İki kutuplu dünyaya açılan kapı: Yalta Konferansı'nı hatırlarken" başlıklı yazısında da konferans, bu tarihsel ve sınıfsal koşullarıyla birlikte ele alınmıştı.

Bugün yapılan Yalta benzetmesinin ise önemli bir sınırı var. 1945'te savaşın son aşamasında bir araya gelen üç ülkenin koşullarıyla, günümüzde kapitalist dünya düzeninin kendi içindeki rekabeti yönetmeye çalışan ABD, Rusya ve Çin'in koşulları aynı değil.

Dolayısıyla Şıncın'daki görüşmeyi yeni bir Yalta olarak tanımlamak, bugünkü güç ilişkilerinin kendine özgü dinamiklerini gözden kaçırma riski taşıyor.

Yalta Konferansı, Şubat 1945. ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt, Sovyetler Birliği lideri Josef Stalin ve Birleşik Krallık Başbakanı Winston Churchill, savaş sonrası düzeni görüşmek üzere bir araya gelmişti.

ABD'nin hedefi: Rusya'yla uzlaşmak, Çin'i sınırlamak

Trump yönetiminin üçlü görüşmedeki önceliklerinden biri nükleer silahların sınırlandırılması.

ABD ile Rusya arasındaki son büyük nükleer silah kontrol anlaşması olan Yeni START, 5 Şubat 2026'da sona erdi. Rusya anlaşmanın süresinin uzatılmasını önerirken Washington bu çağrıya olumlu yanıt vermedi. Trump yönetimi, yeni bir anlaşmanın Çin'i de kapsamasını istiyor.

Ancak Pekin bu öneriye mesafeli. ABD ve Rusya'nın 5 bini aşkın nükleer savaş başlığına karşılık Çin'in yaklaşık 500 savaş başlığına sahip olduğu belirtiliyor. Çin, iki ülkenin kendi cephaneliklerini azaltmadan kendisiyle aynı kısıtlamaları içeren bir anlaşma yapılmasını kabul etmiyor.

Bu tablo, Washington'ın Çin'le rekabetinde nükleer silahlar başlığını da bir pazarlık unsuru haline getirmek istediğini gösteriyor.

ABD'nin diğer hedefi ise Rusya'yla ilişkileri yeniden düzenlemek. Trump, Ukrayna savaşının sona erdirilmesi konusunda Putin'le doğrudan görüşme ve Avrupa'yı sürecin dışında tutma eğiliminde. Ancak Moskova'nın talepleriyle Washington'ın beklentilerinin ne ölçüde örtüşeceği belirsiz.

ABD'nin Rusya'yla ilişkilerinde bir uzlaşma araması, iki ülke arasındaki stratejik rekabetin sona erdiği anlamına gelmiyor. Washington açısından mesele, aynı anda birden fazla cephede yürütülen güç mücadelesinin maliyetini ve risklerini yönetebilmek.

Putin'in arayışı: Rusya'nın yeniden büyük güç olarak kabulü

Moskova açısından zirvenin en önemli kazanımlarından biri, Rusya'nın uluslararası siyasette yeniden belirleyici bir aktör olarak konumlandırılması olacak.

Ukrayna savaşı nedeniyle Batı ülkelerinin yaptırımlarıyla karşı karşıya kalan Rusya, savaşın ardından Çin'le ekonomik ve stratejik ilişkilerini derinleştirdi. Enerji ticareti, askeri işbirliği ve diplomatik temaslar bu yakınlaşmanın temel başlıklarını oluşturdu.

Putin, ABD ile doğrudan müzakere kanallarının açılmasını Ukrayna savaşının kendi koşulları doğrultusunda sona erdirilmesi açısından bir fırsat olarak görüyor.

Kremlin'in beklentisi, yalnızca savaşın sona erdirilmesiyle sınırlı değil. Moskova, Avrupa'nın "güvenlik" mimarisinin de yeniden ele alınmasını istiyor. Bu yaklaşım, Ukrayna'nın NATO üyeliği ve Rusya'nın çevresindeki askeri yapılanma gibi başlıkları da kapsıyor.

Zirvenin Putin açısından sembolik bir değeri de bulunuyor. ABD ve Çin liderleriyle aynı masada yer almak, Batı'nın Rusya'yı uluslararası sistemin dışına itme girişimlerinin sonuç vermediği mesajını vermek için kullanılabilir.

Trump ve Putin, Ağustos 2025'te Alaska'da Ukrayna'daki savaşın sona erdirilmesine yönelik müzakereler kapsamında bir araya gelmişti.

Çin neden temkinli?

Zirvenin ev sahibi Çin, ABD ve Rusya'nın gündemlerinden farklı önceliklere sahip.

Pekin açısından ABD'yle ekonomik ilişkilerin istikrara kavuşturulması, teknoloji alanındaki kısıtlamaların aşılması ve Tayvan başta olmak üzere Asya-Pasifik'teki askeri gerilimlerin yönetilmesi önemli.

Rusya'yla ilişkiler ise Çin'in enerji kaynaklarına erişimi ve Avrasya'daki ekonomik-siyasi konumu bakımından önem taşıyor.

Ancak Çin'in iki ülkeyle ilişkileri aynı düzlemde değil. ABD, Çin'in en önemli ekonomik ortaklarından biri olmayı sürdürürken aynı zamanda Pekin'i stratejik rakip olarak konumlandırıyor. Rusya ise Batı'yla ilişkilerinin daraldığı dönemde Çin'le daha yakın bir ekonomik ve siyasi ilişki kurdu.

Pekin, üçlü görüşmenin nükleer silahlar üzerinden yürütülmesine de sıcak bakmıyor. Çin'in çok daha küçük nükleer cephaneliği, ABD ve Rusya'yla aynı koşullarda bir anlaşmaya taraf olmasını zorlaştırıyor.

Ukrayna savaşı da Çin'in gündeme taşınmasını istemediği başlıklardan biri. Pekin, bu konuda kendisini doğrudan taraf haline getirecek bir müzakere formatına mesafeli duruyor.

Çin'in temkinli tutumu, üç ülkenin aynı masada bulunmasının ortak bir strateji oluşturdukları anlamına gelmediğini gösteriyor.

Ukrayna ve Avrupa müzakere sürecinin neresinde?

Üçlü görüşmenin Ukrayna savaşı ve Avrupa'nın güvenlik politikaları bakımından ne tür sonuçlar doğurabileceği henüz belirsiz. ABD, Rusya ve Ukrayna arasında yürütülen müzakerelerde toprak meselesi, NATO üyeliği ve savaş sonrası güvenlik düzenlemeleri öne çıkan başlıklar arasında.

Abu Dabi'de gerçekleştirilen son görüşmelerde de Ukrayna'nın Donbass'taki topraklardan çekilmesi, NATO üyeliği ve güvenlik garantileri tartışıldı. Washington'ın arabuluculuğunda yürütülen süreçte Avrupa ülkeleri de kendi güvenlik çıkarlarının gözetilmesi ve müzakerelerde daha etkili bir konum elde edilmesi için girişimlerde bulunuyor.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ve Avrupalı liderler, 18 Ağustos 2025'te Beyaz Saray'da ABD Başkanı Donald Trump'la bir araya gelmişti. Görüşmede Ukrayna'daki savaşın sona erdirilmesine yönelik müzakere süreci ele alınmıştı.

Trump yönetiminden bir yetkili, Putin ve Şi ile yapılacak üçlü görüşmede Ukrayna konusunun gündeme gelmesinin beklenmediğini açıkladı. Putin'in danışmanı Yuriy Uşakov ise Ukrayna'nın görüşmede ele alınacağını savundu. Açıklamalar, üç ülkenin zirveye ilişkin önceliklerinin ve beklentilerinin aynı olmadığını gösteriyor.

Avrupa ülkeleri açısından mesele, ABD ile Rusya arasındaki olası bir uzlaşmanın kıtanın güvenlik politikalarına ve askeri yapılanmasına etkisi. Washington'ın Rusya'yla ilişkilerinde izleyeceği olası değişim, Avrupa'nın savunma harcamalarından NATO'nun geleceğine kadar uzanan bir dizi başlığı etkileyebilir. Avrupa ülkelerinin kendi askeri kapasitelerini artırma ve ABD'ye bağımlılıklarını azaltma yönündeki girişimleri de bu tartışmanın parçası.

Ukrayna yönetimi ise savaşın sona erdirilmesine ilişkin müzakerelerde toprak ve güvenlik başlıklarının kendi katılımı olmaksızın karara bağlanmasına karşı çıkıyor. Zelenskiy'in Yalta benzetmesiyle dile getirdiği itiraz da bu kaygıya dayanıyor. Ancak Ukrayna'nın müzakere sürecindeki konumu, yalnızca diplomatik temsil meselesiyle sınırlı değil. Kiev yönetiminin askeri ve ekonomik açıdan Batı desteğine bağımlılığı, ülkenin müzakere gücünü de etkiliyor.

Öte yandan ABD'nin Ukrayna'ya yönelik politikası, NATO'nun genişlemesi ve Rusya'nın bölgedeki askeri-siyasi nüfuzunu koruma hedefi, savaşın arka planındaki temel gerilimler arasında yer alıyor. Avrupa ülkeleri de bu süreçte tek bir çizgide hareket etmiyor; ABD'yle ilişkiler, Rusya'ya yaklaşım ve Ukrayna'ya verilecek desteğin kapsamı konusunda farklı tutumlar sergiliyor.


soL'un dört kez sansürlenen X hesabını takip ederek yaygınlaştırabilirsiniz. 

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.

soL YZ Beta, soL’un geliştirdiği ve soL arşiviyle çalışan bir yapay zeka robotudur. Kullanımı, soL abonelerine açıktır.