ABD Başkanı Donald Trump, Ermenistan ve Azerbaycan liderlerini barış görüşmeleri için Beyaz Saray'da ağırlayacak.

ABD'li bir yetkili, dün Reuters haber ajansına yaptığı açıklamada, Cuma günü Washington DC'de yapılacak toplantıda bir barış anlaşması çerçevesinin açıklanma ihtimalinin olduğunu ifade etti.

Ermenistan ve Azerbaycan liderleri geçen ay Birleşik Arap Emirlikleri'nin başkenti Abu Dabi'de barış görüşmeleri için bir araya gelmiş, ancak on yıllardır devam eden çatışmada herhangi bir ilerleme kaydedilememişti.

Dağlık Karabağ savaşı ve sonrası

İki Güney Kafkasya ülkesi, Dağlık Karabağ'ın Ermenistan'ın desteğiyle Azerbaycan'dan ayrıldığı 1980'lerin sonlarından bu yana birbirleriyle çatışma halinde.

1917'de Rus İmparatorluğu'nun yıkılmasının ardından hem Azerbaycan hem de Ermenistan tarafından hak iddia edilen bölgede, o dönemde çoğunlukla etnik Ermeni nüfus yaşıyordu.

Azerbaycan, Dağlık Karabağ'ı Eylül 2023'te geri aldı. Bu, bölgedeki 100 bin Ermeni'nin neredeyse tamamının Ermenistan'a kaçmasına neden oldu.

Ermenistan, Uluslararası Adalet Divanı'na (UAD) sunduğu bir davada, Azerbaycan'ı tartışmalı topraklardaki etnik Ermenilerin varlığının "tüm izlerini silmekle" suçlamıştı.

Dava, iki ülkenin bölge için yürüttüğü üç büyük çaplı savaştan biri olan ve 6 bin 600'den fazla kişinin ölümüne yol açan 2020 Dağlık Karabağ Savaşı kaynaklı açılmıştı.

Birleşmiş Milletler'in en yüksek mahkemesi, Azerbaycan'a Dağlık Karabağ'dan kaçan etnik Ermenilerin geri dönmelerine izin vermesini emretmişti. Azerbaycan ise, ulusal veya etnik kökenlerine bakılmaksızın tüm bölge sakinlerinin güvenliğini ve emniyetini sağlamaya kararlı olduğunu ve çoğunluğu Hristiyan olan etnik Ermenileri Karabağ bölgesinden ayrılmaya zorlamadığını belirtiyor.

Halkının çoğunluğu Müslüman olan Azerbaycan, bölgeyi de tarihi kimliğinin bir parçası olarak görüyor ve Ermenileri, 1990'larda bölge yakınlarında yaşayan Azerileri kovmakla suçluyor.

BAE'deki görüşmeler

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ile Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev arasında geçen ay Abu Dabi'de yapılan görüşme, iki ülkenin Mart ayında taslak bir barış anlaşması imzalamasının ardından gerçekleşmişti.

Görüşmelerde iki lider, "iki ülke arasında ikili müzakereleri ve güven artırıcı önlemleri sürdürme konusunda anlaşmış", ancak görüşmelerin nihai açıklamasında daha somut bir adım belirtilmemişti.

Mart ayında taslak anlaşmanın açıklanmasının ardından, Ermenistan-Azerbaycan arasında yoğun şekilde askerileştirilmiş 1000 kilometrelik ortak sınır hattında ateşkes ihlalleri artmış, ancak daha sonra bu ihlaller azalmıştı.

ABD'nin Güney Kafkasya açılımları, Rusya'nın azalan etkisi ve Türkiye

Son zamanlarda Rusya'nın Güney Kafkasya'daki siyasi nüfuzu belirgin bir azalma yaşarken, ABD'nin bölgedeki atılımları dikkat çekiyor.

ABD'nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack, geçtiğimiz ay Azerbaycan'la Ermenistan arasında oluşturulması planlanan Zengezur koridorunun denetiminin ABD'li şirkete 100 yıllığına devredilmesi için teklif sunulduğunu açıklamıştı.

Ayrıca Türkiye'nin Ermenistan'la normalleşme süreci de, Azerbaycan ve Ermenistan arasında bir barış anlaşması yapılması olasılığıyla yakından bağlantılı.

Türk yetkililer, Ermenistan'ı, Türkiye'yi Orta Asya'ya doğrudan bağlayacak olan "Orta Koridor"da hayati bir bağlantı noktası olarak görüyor. Türk şirketleri de Ermenistan'daki potansiyel altyapı projelerine katılmak için istekli.

AKP'li Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, iki ay önce Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in hemen ardından Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan'ı ağırlamıştı. Bu, bir Ermeni liderin Türkiye'ye yaptığı ilk resmi ziyaretti.

Rusya’nın Güney Kafkasya’da nüfuzunu kaybetmeye başladığı bu süreçte Türkiye'nin de rolünün olduğuna dair emareler belirmişti.

Geçen ayın başlarında, Türkiye, Azerbaycan ve Ermenistan'ın Zengezur Koridoru konusunda anlaşmaya yakın olduğuna dair hem Azeri hem de Ermeni kaynaklardan iddialar ortaya atılmaya başlanmıştı. Bu, Rusya'nın bölgedeki askeri ve siyasi nüfuzunun neredeyse biteceği anlamına geliyordu.

Güney Kafkasya’daki son gelişmeler, aynı Ortadoğu’da olduğu gibi ABD-İsrail ekseninin çıkarları doğrultusunda ilerlediğini de gösteriyordu.

Suriye’de Beşar Esad’ın düşmesiyle Rusya’nın elini büken, İran’ın da nüfuzunu büyük ölçüde azaltan ABD-İsrail tarafı, burada da sürecin kazananı olma yolunda.

Rusya-Azerbaycan geriliminin işaret ettikleri: Güney Kafkasya'da değişen dengeler, Türkiye'nin rolü