Camagüey'deki tarım sisteminin yapması gereken çok şey var, özellikle de iyi yönetim becerilerine sahip olmayan üreticilerin eğitimi konusunda.

Bir zamanlar yılda 70-80 milyon litre süt üreten bu ilin, beş yıl öncesine kıyasla süt üretimi nasıl oldu da yarıdan fazla azaldı? Bu soru, rakamların ortaya koyduğu tablo karşısında birçok kişinin aklına geliyor.

Geçtiğimiz yıl hırsızlık, kaçak kesim ve diğer nedenlerden kaynaklanan ölümler nedeniyle, bir kasaba nüfusuna denk sayıda inek kaybedildi. Bu gidişatın böyle sürmesi durumunda, yaklaşık 15 yıl içinde Camagüey’de ne hayvancılık kalacak ne de süt üretimi. Bu nedenle konu çok yönlü ele alınmalı. Bu öngörü, kesinlikle bir tahmine ya da spekülasyona dayanmıyor. Sadece 2024 yılında Camagüey’de çeşitli nedenlerle 58.963 büyükbaş hayvan hayatını kaybetti; buna ek olarak 7.143 yasa dışı kesim vakası kaydedildi.

Granma’ya konuşan İl Tarım Delegasyonu Hayvancılık Dairesi Başkanı José Antonio Gil Pérez, “Son yıllarda hayvancılık çok kötü yönetildi. Örneğin, birçok üretici hayvancılığı bilmeden yalnızca hayvan yetiştirmek amacıyla arazi talep etti. Bu durum özellikle geçen yıl hayvan ölümlerinin artmasına neden oldu” dedi. Gil Pérez ayrıca, tarım sisteminde süt üretimini artırmaya yönelik hâlâ tam anlamıyla kullanılmayan ciddi bir potansiyel bulunduğunu da söyledi.

Camagüey Süt Ürünleri Şirketi’ne bağlı Süt Toplama Müdürü René Mola Valero’ya göre -kendisi çiftçi kökenli olduğunu ve bu işi bildiğini özellikle vurguluyor- hayvanlara asgari düzeyde bile olsa doğru bir bakım sağlandığında, planlanan üretim rahatlıkla yerine getirilebilir.

Valero şöyle konuştu: “Şu anda yalnızca gebe ineklerin %55’i ve düvelerin %30’u sözleşmeye dahil ediliyor. On düveden üçü, on inekten altısı doğum yapıyor; bu da üretim planının gerçekleşmesi için yeterli koşulları sağlıyor. Ayrıca sözleşme politikası gereği, çiftçi ürettiği sütün %87’sini sanayiye teslim etmekle yükümlü.”

Bu satırlarda açıklığa kavuşturmaya çalıştığımız bazı nesnel nedenler olsa da, bazı durumların tek açıklaması kontrolsüzlükten başka bir şey değil.

Daha az inek, daha az süt: Hesap net

İl Tarım Delegasyonu Hayvancılık Dairesi’nin paylaştığı veriler kaygı verici olmasının yanı sıra acil önlem alınması gerektiğini de gösteriyor. Çünkü inek olmadıkça, yönetim ne kadar iyi olursa olsun süt üretimi mümkün değil. 2024 yılının sonunda 66 binden fazla hayvan kaybıyla birlikte toplam inek sayısı 432.749’a düştü.

Gil Pérez, hayvancılığı kurtarmak için önceliğin hayvan sayısını artırmak olduğunu belirtti. Ancak yılın ilk dört ayının bu hedef için elverişli geçmediği, çünkü bu dönemin çok kurak geçtiğini de ekledi. Gerçek şu ki, hayvan sayısı şu anda 4.300’ün üzerinde bir kayıpla azalmaya devam ediyor. Yine de tünelin ucunda bir ışık var; çünkü tarım sistemi, Mart ayında Şubat ayına kıyasla büyüdü. “Doğum oranını mutlaka artırmamız gerekiyor. Hedefimiz, bu oranı %55’in üzerine çıkarmak” dedi.

Bu hedefe ulaşmak için, bu tarihlerde doğum oranının en az %15 olması gerekiyordu. Ancak bu oran, Minas (%7,4), Santa Cruz (%7,5), Najasa (%8,2), Sierra de Cubitas (%9,5), Esmeralda (%9,6) ve Jimaguayú (%9,7) gibi bazı belediyelerde oldukça düşük seyrediyor.

Umut veren bir diğer gelişme, bu yıl yasa dışı kesimlerin geçen yıla göre 1.178 azalmış olması. Ancak yine de kayıtlara 1.600 olayın geçmiş olması sorunun hala devam ettiğini gösteriyor.

Yıl başından bu yana, suni tohumlama için gerekli olan nitrojen tedariğinde sıkıntı yaşandığı belirtiliyor. “Ayrıca tohumlama için kullanılan taşıma araçlarının durumu da oldukça kötü. Bu nedenle birçok üretici, doğrudan çiftleşme yöntemine yöneliyor. Ancak bu yöntem, yapay tohumlama kadar verimli değil ve genetik iyileştirme açısından da yetersiz; çünkü kullanılan boğalar yeterli kaliteye sahip değil” denildi.

“Camagüey hayvancılığı için büyük önem taşıyan bu süreci yeniden işler hale getirmek amacıyla, Yapay Tohumlama Merkezi’nde küçük bir nitrojen tesisi kurmak için finansman arayışındayız” diye ekledi.

İldeki süt üretimini artırmaya yönelik stratejinin bir parçası olan ve yakın zamanda yeniden canlandırılan milyonluk üretim hareketi kapsamında, en sık dile getirilen sorunlardan biri nakit para yetersizliği. Tarım Hayvancılık Dairesi Başkanı’na göre, bu sorunun çözümü için bankalarla görüşmeler yapılıyor ve en azından öncü üretim birliklerine belirli miktarda nakit kaynak sağlanması hedefleniyor.

Son yıllarda yakıt yetersizliği nedeniyle, hem uzaklık hem de zamanla alışkanlık haline gelen kolaycılık nedeniyle, birçok üretici sütü doğrudan teslim etmek yerine köy peyniri üretme yoluna gidiyor. Yetkililer, her durumu ayrı ayrı incelediklerini ve nihai hedefin Camagüey’in mümkün olan en yüksek oranda sıvı süt teslim etmesi olduğunu vurguluyor. Bu çabanın bir yansıması olarak geçtiğimiz günlerde Florida’da açılan soğuk zincir merkezi sayesinde, önemli miktarda sütün peynire dönüştürülmesine artık gerek kalmıyor.

Camagüey’de bu amaçla kullanılan 177 soğutma merkezi ve 44 soğuk süt teslim noktasından oluşan geniş bir altyapı mevcut. José Antonio Gil Pérez, mevcut enerji sorunlarına ek olarak yaklaşık 80 soğutma tankının yedek parça eksikliği nedeniyle arızalı olduğunu ve bunun da toplamın yaklaşık %15’ine denk geldiğini söyledi.

“En büyük sorunlardan biri konteyner eksikliği. Çoğu delinmiş durumda ve özel lehimleme işlemi ile onarımı çok zor. Kötü yol koşulları veya mesafeler nedeniyle, sıvı sütü toplamanın ekonomik olarak uygun olmadığı üreticiler her zaman olur; ancak bunlar azınlıkta“ dedi ve ekledi: ”533 soğutma tankının hepsi optimum durumda olsaydı, 384.300 litre kapasiteye sahip olacaktık, bu da eyaletin bir günde toplayabileceği süt miktarının neredeyse tamamı."

”533 termosun tamamı optimum durumda olsaydı, 384.300 litre kapasiteye sahip olacaktık, bu da eyaletin bir günde toplayabileceği süt miktarının neredeyse tamamıdır."

“Kötü gidişatı tersine çevirmek için bu yıl daha iyi bir sözleşme süreci başlattık ve süt üretim planını 44.600.000 litreye yükselttik. Ancak eksiklikler oldu; bazı üreticiler kurak döneme hazırlıklı değildi, bazıları da sözleşme sürecinde hata yaptı. Bu nedenle şu anda sözleşmelerin yenilenmesi veya düzeltilmesi sürecindeyiz. Amacımız, ilk dört ayda hedefleri tutturamayan üreticilere baharda toparlanma fırsatı tanıyarak süt kaybını önlemek ve sanayiye daha fazla süt kazandırmak” dedi.

Şu anda süt üretimini teşvik edecek yeni ödeme sistemleri üzerinde çalışılıyor. Gil Pérez, Granma’ya verdiği demeçte çözümün, fazla üretimi daha iyi ödüllendirmek olabileceğini belirtti. “Örneğin, Nikaragua gibi bazı bölge ülkelerinde süt yerel para birimiyle, fazla üretim ise dövizle ödeniyor. Ancak Süt Ürünleri Şirketi’nin döviz kaynağı olmadığı için bu bizde mümkün değil.”

Camagüey’de tarım sisteminin üzerine düşen çok iş var; özellikle de hayvan sayısını iyi yönetemeyen üreticilerin eğitimi konusunda. Hayvancılığın çok sayıda inek sahibi olmakla ilgili olduğu düşüncesi oldukça yaygın. Ancak bugün bir bardak bile süt teslim etmeyen ve toplamda yaklaşık 300.000 litre süt üretenler büyük hayvan üreticileri değil. Hesap çok basit ve net: Sanayiye ulaşmayan bu süt miktarı, tıbbi diyetler dahil edildiğinde haftada üç günün, yalnızca çocuklara yönelikse altı günün süt ihtiyacını karşılıyor.

Camagüey süt üretimi (2024 ile 2025 arasındaki fark)

Ulaşmayan sütten kaynaklı zarar tablosu

Sorun yalnızca fiyat artışıyla çözülemez; geçmiş deneyimler, bunun her zaman etkili bir çözüm olmadığını gösteriyor. Son dönemde uygulanan bu olmuştu; ancak bu yaklaşım sorunu çözmediği gibi süt ve süt ürünlerinin fiyatlarını da ciddi şekilde yükseltti.

Camagüey Süt Ürünleri Şirketi Genel Müdürü Danilo Porto Valdés, bu durumu doğrulayan bazı veriler paylaştı: “Mart ayında şirket, her gün 10.305 litre sütü 70 peso üzerinden satın aldı. Ancak bu sütün litresinde 31 peso zarar ettik çünkü devlet sübvansiyonu sadece 39 pesoyu karşılıyor. Bu açığı, diğer üretim kalemlerinden telafi etmek zorunda kalıyoruz. Buna rağmen, süt teslimatları artmak bir yana, geçen yıla göre 187.200 litre azaldı,” dedi.

“Buna bir de her gün 1.438 farklı noktaya süt toplamak ve dağıtmak için yapılan harcamalar ekleniyor. Sadece il merkezinde 246 satış noktası var ve bunlara ulaşmak için günde 3.400 litreden fazla mazot harcanıyor; bu mazotu 14 pesoya alıyoruz. Ayrıca bu operasyonu sürdürebilmek için 108 kamyonu aktif tutmamız gerekiyor. Yakın zamanda bu araçlar için alınan 190 lastik, 22 milyon pesoya mal oldu. Bunun üstüne 108 şoför ve yardımcılarının maaşları da ekleniyor. Tüm bu giderler, üreticiye ödediğimiz 70 pesonun çok üzerinde” diye ekledi.

“Devletin sosyalist süt şirketi olarak biz bu çabayı, her çocuğa sütü 25 kuruşa ulaştırmak için veriyoruz,” diyen Porto, “Üniversite tarafından yapılan bir çalışmaya göre, sadece bu nedenle 2024 yılında 222 milyon peso zarar ettik. Tüm bunlara rağmen, kâr etmeyi ve çalışanlarımızın maaşlarını iyileştirmeyi de ihmal etmiyoruz” diye ekledi.

Artık hiçbir şey, açıklanamaz olanı açıklamak için bahane olamaz. Granma’nın yaptığı inceleme gösteriyor ki bu durumu değiştirmek için gerekeni herkes biliyor. Peki, neden hala yapılmıyor? Bu sorun, çiftçisinden sanayiye kadar sürecin her aşamasında yer alan herkesin meselesi. Azalan sütten ne inek sorumlu ne de bu mesele göz ardı edilecek kadar önemsiz.

Hayvancılıkta kırmızı rakamlar

Bu rakamlar gerçekten ürkütücü; çünkü eğer gidişat böyle devam ederse, 15 yıl içinde Camagüey'de hayvancılık kalmayacak.

432.749 baş hayvan

2024 yılı bu sayıyla kapandı ve hâlâ bazı ilçeler doğum oranlarında istenen seviyelere ulaşamıyor.

58.963 ölüm

Çeşitli nedenlerle gerçekleşen bu ölümler bazı belediyelerdeki toplam inek sayısına eşdeğer.

7.143 yasa dışı kesim

Her ne kadar 2025'te bu sayı 1.178 azalsa da hâlâ 1.600 gibi yüksek bir rakam söz konusu.

-66 000 baş hayvan

Hayvan varlığı azalmaya devam ediyor, şimdilik 4.300 baştan fazla bir düşüş söz konusu.

177 tank ve 44 nokta

Enerji tedarikindeki zorlayıcı koşullarına ek olarak, toplam tankların yaklaşık %15’i (80 adet) arızalı.

1.438 dağıtım noktası

Sadece merkez ilçede 246 satış noktası olmak üzere, sütü toplamak ve dağıtmak için kullanılan yer sayısı.

44 milyon litre süt

Daha iyi yapılan sözleşmeler sayesinde planlanan üretim bu seviyeye ulaştı.

Yazar: Jorge Enrique Jerez Belisario

Çeviri: Irmak Kaleli

Tarih: 9 Haziran 2025

Kaynak: Granma

"Küba Gerçeği", 2023 Şubat ayında Türkiye Komünist Partisi'nin (TKP) girişimiyle başlatılan bir yayın. Küba'da siyaset, ekonomi, yaşam, kültür gibi konularda Kübalı yazarların ürettiği makalelerin çevirilerini yayımlayan Küba Gerçeği'nde çıkan makaleler, artık soL'da paylaşılacak.