"Küba Gerçeği", 2023 Şubat ayında Türkiye Komünist Partisi'nin (TKP) girişimiyle başlatılan bir yayın. Küba'da siyaset, ekonomi, yaşam, kültür gibi konularda Kübalı yazarların ürettiği makalelerin çevirilerini yayımlayan Küba Gerçeği'nde çıkan makaleler, artık soL'da paylaşılıyor.

Kaynak ve girdi eksikliği, denetimsizlik, ödemelerin yapılmaması, sahipsizlik, nakit yokluğu… Bunlar, sabah erken kalkıp inek sağmak zorunda olanların sıkça dile getirdiği sorunlar.

Camagüey’in dokuz belediyesinde çocuklar daha az süt içmeye alışmak zorunda kaldı ya da aileleri sütü başka yollarla –çoğu zaman aslında sanayiye gitmesi gereken yolla– temin etmeye çalışıp, karşılarına çıkan değişken fiyatlardan sütü satın almak durumunda kaldı. Çünkü toplanan süt miktarı, ancak günde yarım litre ya da iki günde bir litre vermeye yetiyor.

Ne var ki, acı olan şu: Yapılan hesaplamalara göre bu eğilim tersine dönmezse, gelecek yıl Camagüey'deki hiçbir belediye - Fidel tarafından tasarlanan süt havzası bölgeleri de dahil olmak üzere- tam bir litre süt dağıtımını sağlamayacak. Üstelik hikaye burada bitmiyor; azalma bu hızla devam ederse, üç yıl içinde eyaletteki çocuklar ancak üç günde bir kez süte ulaşabilecekler.

Süt Toplama Direktörü René Mola Valera, Granma gazetesine verdiği demeçte, tıbbi diyetler ve hamile kadınlar için gerekli süt teslimatlarını da karşılamak için günlük 90 bin litre süt toplanması gerektiğini açıkladı ve şöyle ekledi: “Bu nedenle, Camagüey'de birkaç yıldır tıbbi diyetler için gerekli süt teslimi yapılamıyor. Çocuklar içinse günlük 50 bin litreye ihtiyaç var, ancak bazen bu miktarda süt bile toplanamıyor."

Peki bunun sebebi ne? Küba'da en yüksek süt üretimine sahip Camagüey eyaletinde 9 bin 321 üretici kayıtlı ve bunların 7 bin 299'u, 210 üretim merkezine bağlı sözleşmeli üretici. Camagüey Süt Ürünleri Şirketi'nin Süt Toplama Müdürlüğü tarafından paylaşılan verilere göre, bu sözleşmeli üreticilerin 2,62’ü, yani yüzde 36'sı yükümlülüklerini yerine getirmedi. Bu da 516 bin 646 litre sütün alıcı noktalarına ulaşamamasına sebep oldu.

Santa Cruz, Minas ve Nuevitas gibi belediyelerde, sözleşmeli üreticilerin yarısından fazlası taahhüt ettikleri süt miktarını teslim etmiyor. Teslimat hacminin büyük kısmının yoğunlaştığı Najasa, Jimaguayú, Guáimaro, Sibanicú, Camagüey ve Vertientes gibi belediyelerde ise ortalama olarak üreticilerin yüzde 30’undan fazlası yükümlülüklerini yerine getirmiyor.

Bu araştırmada, 2025 yılına kadar bir bardak süt bile teslim etmemiş olan 993 üreticinin bulunduğu tespit edildi. Bu da 296 bin 473 litrelik sütün sanayiye, çocuklara, hastalara ya da genel olarak halka ulaşamadığı anlamına geliyor.

Kaynak ve girdi eksikliği, denetimsizlik, sorumluluğunu kimsenin üstlenmediği ödemeler, nakit sıkıntısı, sabah erken kalkıp ineği sağmak, ona bakmak ve bazen de söz verilen miktarı teslim etmek için neredeyse sihir yapmaya mecbur olmak tekrar tekrar dile getirilen sorunlardan bazıları. Hatta bunlar, karşılaşılan sorunların en hafif olanları. Ne yazık ki, bu gerçekliği değiştirmek için çaba göstermeyen ve taahhütlerini yerine getirmemeyi tercih edenler de var. Sonuçta ne olacak ki!?

Bu haberi hazırlarken Granma gazetesi, Camagüey’de süt teslimatlarının önemli ölçüde azalmasının nedenlerini araştırmak üzere bazı üreticiler ve üretim merkezi yöneticileriyle görüştü. Camagüey, bir zamanlar yılda 90 milyon litre süt toplayan bir eyaletti.

Nuevitas'taki Niceto Pérez üretim biriminden üretici Omar Carrasco Palomino, çiftçi olarak karşılaştığı ciddi zorlukları şöyle anlattı:

"Geçen yıl, bu bölgede yaşanan şiddetli kuraklık nedeniyle iyi geçmedi. Kuraklık çok ciddi boyutlardaydı ve hayvanlar yeterli suya ulaşamadı. Suyu bulmak zorundaydık ve hayvanlar tamamen bizim vereceğimiz suya bağımlıydılar; ama bu da yakıt eksikliği nedeniyle çok zordu.

Ödemelerin yapılmaması bizi gerçekten rahatsız ediyor; bazen elimizde geçimimizi sağlayacak bir şeyimiz olmuyor, oysa bu bizim yaşam biçimimiz. Modernleşmeyle bir sorunumuz yok; ancak kartla ödeme bizim için mümkün değil. Köylülerin bankaya gitmeye zamanı olmuyor, gitse bile bazen elektrik kesiliyor, sinyal olmuyor ya da bankada para bulunmuyor. Bu durumda boşuna yolculuk yapmış oluyorsunuz; hem zamanınızı hem de iş gününüzü kaybediyorsunuz ve işçilerinize ödeme yapacak para olmadan dönüyorsunuz. Köylü nakit paraya ihtiyaç duyar.

İşimiz için gerekli olan malzemeler, örneğin törpü, eldiven, pala, tel ve zımba yok denecek kadar az ve çok zor bulunur. Ülkenin içinde bulunduğu durumun farkındayız. Bir adım öne çıkmamız istendiğinde her zaman buna hazırız, ama bu malzemeler olmadan üretim oldukça zor. Gelma'nın dükkanı -en azından bu bölgede- kapalı, hiçbir şey bulunmuyor.”

Carrasco sözlerine şöyle devam etti:

“Bu kooperatif önceden milyonerdi, öyle ki iki milyon litreye kadar süt ürettiği oldu, ama yaşanan sorunlarla birlikte çöküş yaşandı. Bu durumdan rahatsız olan birçok iyi üreticinin, mallarını satıp üretimi bırakmak zorunda kaldığını biliyorum. Oysa ülke için hayati önem taşıyan süt üretiminin büyük bir kısmını biz karşılıyoruz.”

Najasa Belediyesi Rolando Mejías Espinosa Kredi ve Hizmet Kooperatifi Başkan Yardımcısı Eliecer Viamontes Manso'ya göre, birçok şey insan faktörüne ve insanın işi ne kadar ciddiye aldığına bağlı. Manso, "Biz belediye merkezinden 15 kilometre uzaktayız ve tüm zorluklara rağmen sekiz yıldır görevimizi yerine getiriyoruz. Gelen az miktardaki yakıtı en çok fayda sağlayacak kişilere veriyoruz” dedi.

"Hedefe ulaşmanın anahtarı, üreticiyle birlikte çalışmak; teslim edilen süt miktarını ve üretime göre yapılan sözleşmeleri günlük olarak takip etmektir. Bu yapılmazsa sonuç alınamaz. Planlar uygulanabilir ama kontrol edilmeden başarı sağlanamaz” diye ekledi.

Najasa'daki Kredi ve Hizmet Kooperatifi Felipe Basulto'nun Başkanı ve yaklaşık 600 hektarlık arazide çalışan 204 üreticiyi temsil eden Manuel Aguilar Gutiérrez ise şu ifadeleri kullandı: “Birçok üretici, ineklerin kilosunu ve ne kadar süt verebileceklerini öğrenmek için aylık kontroller yapmıyor. Bunun yanı sıra ödemelerde de sorunlar yaşanıyor. Oysa üreticilerin geçimini sağlaması gerekiyor; çünkü bakmakla yükümlü oldukları aileleri var.”

Gutiérrez, köy peyniri üreticilerinin iyi bir şekilde organize edilebilmesi gerektiğini ekleyerek "Sadece dört peynir üreticim var; çünkü üreticiler uzaktalar ve yollar kötü durumda. Ama bence herkesin sütünü Lácteo'ya teslim etmesi için çaba göstermesi gerekiyor” dedi.

Suç ineğin değil 

Bu dolambaçlı yolda kaybedilen her litre süt; bir çocuğun süt içememesi, hastanede yatan bir hastanın ihtiyacını karşılayamaması, yüzlerce çocuğun sütlü atıştırmalıklardan mahrum kalması ve tıbbi diyet uygulayan birçok Kübalının süt bulamaması anlamına geliyor. Bu durum, hepimizi ilgilendirmeli ve hepimizi derinden üzmelidir.

Süt teslimatı

Bu grafikte bulunan en son veriye kadar, 2025 yılı boyunca bir bardak bile süt teslim etmeyen 993 üretici var, bu da endüstriye ulaşmayan 296 bin 473 litre süt anlamına geliyor.

Jimaguayú ve Najasa gibi bölgeler ise, Nisan 2025’de planlanan teslimatı sırasıyla yüzde 111 ve yüzde 102 oranında aştılar. Yine de 2024 yılına göre 15 bin ve 69 bin litre daha az teslimat yapmış oldular. 

Belediye hedefleri

Şirketin Süt Toplama Müdürlüğü tarafından sunulan bilgilere göre, 2 bin 623 üretici hedefini yerine getirmedi, bu da sözleşmeli üreticilerin yüzde 36'sını oluşturuyor ve 516 bin 646 litre sütün alıcılara ulaşmadığı anlamına geliyor.

Camagüey ve Küba'nın rakamlarını biraz kurtaran, ülkenin süt üretiminde belirleyici olan bu ilde, her türlü kısıtlama ve hayvancılığı gerçekten etkileyen zorluklara rağmen, diğerleriyle aynı koşullarda planlarını aşan bir grup çiftçidir.

Sonuç: Çözüm, sütün litresine daha fazla ödeme yapmak değildir; asıl göz ardı edilen kilit meseleler, hayvanların üremesi ve sürünün kalitesini güvence altına almak için genetiği iyi hayvanların üretimi gibi konulardır.

Rakamlar korkutuyor, peki ya sözleşme?

Bu sorunlara yanıt aramak üzere Granma gazetesi olarak Camagüey Süt Ürünleri Şirketi ve İl Tarım Delegasyonu’na başvurduk. Ortaya çıkan veriler gerçekten endişe verici ve çoğu zaman yeterince dikkate alınmayan bir uyarı niteliği taşıyor.

Bu sorunlara yanıt aramak üzere Granma gazetesi olarak Camagüey Süt Ürünleri Şirketi ve İl Tarım Delegasyonu’na başvurduk. Ortaya çıkan veriler gerçekten endişe verici ve çoğu zaman yeterince dikkate alınmayan bir uyarı niteliği taşıyor.

Süt işleme fabrikası yöneticileri ile üretim üsleri arasında imzalanan bu sözleşmenin ön formu, inek ve düve sayısına göre aylık olarak teslim edilmesi gereken süt miktarını içeriyor. Bu miktar ay sonunda karşılıklı olarak mutabakata bağlanıyor; teslimatlar yerine getirildiği ya da aşıldığı takdirde, belirlenen kriterlere göre ödeme yapılıyor. Bu yöntem, üreticilerle doğrudan sözleşme yapılan iki yılın ardından, kontrolün zayıfladığı bir dönemde benimsendi.

Ancak bazı üretim üsleri, üreticilerinin gerçek durumunu -doğum oranlarını, gebe inek sayılarını- bilmeden Lácteo şirketiyle körü körüne sözleşme yapıyor. Bu da gerçek koşulların göz ardı edilmesine ve dolayısıyla sözleşme ihlallerine neden oluyor.

Buna ek olarak, Üçgen Tarım İşletmesi 3'e ait Kooperatif Üretim Birliklerinden olan Batalla de Jimaguayú gibi faturaların zamanında kesilmediği üretim merkezleri de bulunuyor. Ocak, Şubat faturalarını 8 Nisan'da kestiler ve bu gecikmenin kendi sorumlulukları olduğunu üreticilere açıklamamaları durumu daha da karmaşık hale getirdi.

Süt Toplama Direktörü René Mola Valera, hedeflerin aşıldığı bazı belediyelerde hâlâ süt rezervi bulunduğunu, ancak genel olarak geçen yılki hedefin altında kalındığını vurguladı: "Jimaguayú ve Najasa gibi bölgeler, Nisan ayında teslimat planlarını sırasıyla yüzde 111 ve yüzde 102 oranında aştılar; ancak 2024'e göre 15 bin ve 69 bin litre daha az süt teslimatı yaptılar. Ancak bununla yetinemeyiz, çünkü şu anda Najasa bile yarım litre süt teslim edenler arasında yer alıyor. O halde şu soruyu sormak gerekiyor: Geçen yıla göre çok daha az süt teslim etmelerine rağmen hedeflerini nasıl aşmış olabilirler?”

Valera ödeme konusundaki sıkıntılara değinerek “Ödeme için 30 gün süremiz var, ancak bazı belediyelerde bu sürede ödeme yapmakta zorlanıyoruz. Bunun için büyük bir çaba sarf ediliyor. Bugün sektörün ödemesi gereken toplam kredi miktarı 900 milyon peso. Bu rakam, son enerji krizine kadar 600 milyondu. Kriz sırasında binlerce litre süt kaybettik. Ayrıca eritici tuz eksikliği nedeniyle peynir üretimi aksadı ve ödemeler 20 gün gecikti. Bu nedenle bankadan 300 milyon peso daha kredi talep etmek zorunda kaldık. Bu durum maaşları, kârın dağıtılmasını ve kurumun genel mali durumunu olumsuz etkiliyor” diye açıkladı.

Yazar: Jorge Enrique Jerez Belisario
Çeviri: Didem Kul
Tarih: 8 Haziran 2025
Kaynak: Granma

DOSYA | Küba Gerçeği yazıları