İki yılın geride kaldığı Sudan savaşında sıcak gelişmeler yaşanıyor.

Her ne kadar Sudan’daki savaşa resmi olarak hiçbir yabancı güç katılmamış olsa da ülke, adeta diğer birçok gücü de içine çeken bölgesel bir soğuk savaşın sahnesi haline geldi.

Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) tarafından desteklenen Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) ile Türkiye tarafından desteklenen Sudan yönetimi arasındaki çatışmalar son günlerde oldukça şiddetlendi.

HDK, uzun süredir kuşatma altında tuttuğu Faşir şehrinde kontrolü ele geçirdiğini duyurdu. Sudan yönetiminden herhangi bir açıklama gelmedi.

HDK'nin eyalette kontrolü sağlayamadığı tek şehre yönelik baskısı arttı

Sudan'ın batısındaki Kuzey Darfur eyaletinin merkezi Faşir şehri, Mayıs 2024'ten beri kuşatan Hızlı Destek Kuvvetleri tarafından yoğun saldırı altında olduğu bildirildi.

Faşir, Kuzey Darfur eyaletinin merkezi olmasının yanı sıra Darfur Bölgesinin de idari merkezi konumunda. Darfur'un beş eyaletinden biri olan Faşir, HDK'nin bu zamana kadar kontrolü ele geçiremediği tek eyalet olmuştu.

HDK, son iki yılda, Güney Darfur eyaletinin merkezi Nyala'yı, Batı Darfur eyaletinin merkezi Cuneyne'yi, Orta Darfur eyaletinin merkezi Zalince'yi ve Doğu Darfur eyaletinin merkezi Dain'i aldı ve Mayıs 2024’ten bu yana Faşir’i sıkı kuşatma altında tutuyor. Sudan ordusu ise bu stratejik şehrin ablukasını kırmaya çalışıyor.

HDK, 1,5 yılı aşkın süredir devam eden kuşatmanın ardından son haftalarda Faşir'e yönelik saldırılarını yoğunlaştırdı.

HDK'den 'Faşir'i ele geçirdik' açıklaması

HDK, son günlerde şehri 5 ayrı cepheden kuşatarak kontrolü ele geçirmeye çalışırken, dün Faşir’deki ordunun 6. Piyade Tümeni Komutanlığını ele geçirdiğini duyurdu. 

Ayrıca HDK güçlerinin Faşir'deki ordu üssünde ve çevresinde zafer kutlamaları yaptığı anlara ait çeşitli görüntüler sosyal medyada dolaşıma girdi. Öte yandan yine kamuoyuna yansıyan başka bir videoda da HDK lideri Abdulrahim Dagalo'nun, askerlerine yağma girişiminde bulunmamaları ve sivilleri hedef almamaları için çağrı yaptığı görüldü.

AP’nin analiz ettiği uydu görüntülerinde, ordunun 6. Tümen karargahının çatılarında ağır hasar görülüyor. Görüntülerdeki karargah düzeni, RSF tarafından paylaşılan videolarda savaşçıların kurşun izleriyle delik deşik olmuş bir binanın etrafında toplandığı sahnelerle uyuşuyor.

Yale Üniversitesi İnsani Araştırmalar Laboratuvarı da uydu görüntülerini inceleyerek RSF’nin 6. Tümen karargahına kadar ilerlediğini, “bölgede yakın mesafeden yoğun çatışma yaşandığına dair güçlü kanıtlar” bulunduğunu açıkladı. Laboratuvar, RSF’nin havaalanı çevresinde esir aldığı kişilere dair faaliyetlerin tespit edildiğini de bildirdi.

Ancak ordu ve ona destek veren silahlı hareketlerden oluşan ortak güç, bu konuda henüz açıklama yapmadı.

Kentin HDK'nin eline geçmesi, Güney Sudan’ın bağımsızlığından 10 yılı aşkın süre sonra Sudan’ın yeniden bölünmesine yol açabileceğine ilişkin değerlendirmeleri de gündeme getirdi.

HDK ilerliyor

Öte yandan Hızlı Destek Kuvveti tarafından yeni bir açıklama yapıldı.

Açıklamada, Faşir ve Bara şehirlerinin ardından Kuzey Kordofan Eyaleti'nde bulunan Um Dam Haj Ahmed bölgesinde de kontrolün ele geçirildiği duyuruldu.

BM ve STK'lerden çağrılar: 'Katliam gerçekleştiriliyor'

Sudan'daki sivil toplum kuruluşlarından Sudan Doktorlar Ağı tarafından dün yapılan açıklamada "HDK, dün akşam Kuzey Darfur'un merkezi Faşir kentinde vahşi bir katliam gerçekleştirdi" denildi. Açıklamada, HDK güçlerinin "silahsız sivilleri öldürerek etnik temizlik suçu işlediği" öne sürüldü. Ağın sahadaki ekiplerinden gelen bilgilere göre, bölgede tam bir güvenlik kaosu yaşandığı için etkilenen alanlara ulaşmanın son derece zor olduğu ve "ölü sayısının onlarca kişiyi aştığı" iddia edildi.

Benzer bir açıklama da bir diğer sivil toplum kuruluşu Acil Durum Avukatları Heyeti'nden geldi. Açıklamada, "HDK, 25 Ekim Cumartesi gününden bu yana Kuzey Kurdufan eyaletinin Bara kentinde, orduyla yaşanan çatışmanın ardından sivillere yönelik korkunç bir katliam gerçekleştiriyor" ifadesini kullandı.

Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Ofisi de HDK'nin Kuzey Darfur ve Kuzey Kurdufan eyaletlerinde vahşet uyguladığına dair endişe verici raporlar aldıklarını bildirdi. Açıklamada, "HDK'nin, yargısız infazlar da dahil vahşet uyguladığına dair çok sayıda endişe verici rapor alıyoruz" denildi. Kaçmaya çalışan sivillerin, etnik nedenlerle öldürüldüğüne dair işaretler ve artık çatışmalarda yer almayan kişilerin toplu infaz edildiğine dair raporlara ulaşıldığı kaydedildi.

BM'ye bağlı Uluslararası Göç Örgütü ise Sudan ordusu ile Hızlı Destek Kuvvetleri arasında Faşir kentinde yoğunlaşan çatışmalar nedeniyle son iki günde 26 bin 30 kişinin yerinden edildiğini tahmin ettiklerini aktardı.

Faşir'e yönelik 267 saldırı

HDK, bugüne kadar Faşir’e yaklaşık 267 saldırı düzenledi fakat bu saldırıların hiçbirinde kontrolü ele geçiremedi.

Faşir'in merkezi olduğu Kuzey Darfur eyaleti, coğrafi konumu itibarıyla stratejik bir noktada bulunuyor. Batıda Çad, kuzeyde Libya ile sınır komşusu. Bu nedenle şehir, hem ordu hem de HDK için bölgeyi kontrol etmenin kilit noktası olarak görülüyor.

Kentte, insani yardımların ulaştırılmasında önemli rol oynayan bir uluslararası havaalanı ve hemen yanında Sudan ordusuna ait bir hava üssü bulunuyor.

Sudan'ın en büyük ikinci eyaleti

Kuzey Darfur eyaleti, yaklaşık 290 bin kilometrekarelik alanla Darfur Bölgesi'nin toplam yüzölçümünün yarısından fazlasını oluştururken, aynı zamanda Sudan'ın en büyük ikinci eyaleti.

Şehir, 2003’teki Darfur Savaşı ve 2023’teki son çatışmalarla birlikte kurulan onlarca mülteci kampına ev sahipliği yapıyor.

Uluslararası kuruluşlar, şehirde açlık, hastalık ve ilaç sıkıntısının hızla arttığına dikkati çekerek, "acil müdahale" çağrısında bulunuyor. HDK’nin yardımların girişine izin vermemesi nedeniyle sivillerin, özellikle çocuklar ve yaşlıların açlık ve salgın hastalık tehlikesiyle karşı karşıya kaldığı bildiriliyor.

Birleşmiş Milletlere bağlı Uluslararası Göç Örgütü (IOM), UNICEF, Dünya Gıda Programı (WFP) ve Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) 23 Ekim'de yayımladıkları ortak açıklamada, şehirde 260 bin sivilin, aralarında 130 bini çocuk olmak üzere gıda yetersizliği ve sağlık hizmeti eksikliği nedeniyle "hayati risk altında" olduğunu bildirdi.

Paralel hükümet kurulmuştu

Sudan, 15 Nisan 2023'ten beri ordu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasında şiddetli çatışmalara sahne oluyor.

Çatışmalar sebebiyle 150 binden fazla insanın hayatını kaybettiği düşünülğürken, 14 milyondan fazla kişi de ülke içinde ve dışında yerinden oldu.

Ordu güçleri, başta başkent Hartum olmak üzere ülkenin orta kesimlerindeki bölgelerin kontrolünü geri alırken HDK, ülkenin batısına yöneldi.

5 eyaletten oluşan Darfur Bölgesinin 4 eyaletinin merkezini kontrol eden HDK, Mayıs 2024'ten beri Kuzey Darfur eyaletinin merkezi Faşir'i kuşatıyor ve şehri almak için sürekli saldırılar düzenliyor.

HDK, Sudan Halk Kurtuluş Hareketi-Kuzey (SPLM-N) ve bazı siyasi, askeri gruplarla oluşturdukları "Sudan Tesisi Koalisyonu (TASİS)" adlı koalisyon, merkezi Güney Darfur'un başkenti Nyala'da Sudan hükümetine paralel bir hükümet kurdu.

HDK lideri Muhammed Hamdan Dagalu'nun başkanı olduğu hükümette, SPLM-N lideri Abdülaziz el-Hılu Başkan Yardımcısı konumunda.

HDK'nin Faşir'e yönelik yoğunlaşan bu saldırılarını, başladığı öne sürülen veya yakında başlaması beklenen müzakerelerde, koz olarak kullanacağı düşünülüyor.