Sayıştay raporları 2023'te neredeyse ikinci bir ek bütçe kullanıldığını ortaya koydu.

Bunun için borçlanma limitini yasal sınırın 3 katına çıkaran hükümet, gücünü iki noktadan alıyor: Meclis'in işlevsizliği ve onun adına denetleme görevini yerine getiren Sayıştay'ın etkisizliği. Öyle ki Sayıştay bizzat tespit ettiği eksiklikleri dahi veri almıyor, -mış gibi yapıyor.

Sayıştay'ın Meclis'e iletmek zorunda olduğu raporların başında Genel Uygunluk Bildirimi (GUB) geliyor. Bu raporda kamu kurumlarının ödenekleri ve harcamaları kıyaslanıyor, uyumlu olup olmadıkları denetleniyor. 

Ancak Sayıştay'ın 2023 yılını inceleyen son Genel Uygunluk Bildirimi'nde ulaştığı sonuç, saptadığı gerekçelerle uygunluk göstermedi.

Önce yakındılar, sonra 'uygun' gördüler 

Tutarsızlığın ilk unsuru Sayıştay'ın elde ettiği bulgular. Buna göre, kamu kurumlarının 278’i bütçe hedef ve gerçekleşmeleri arasındaki sapmaların nedenlerini açıklamadı, 12'si yıl sonu ödeneklerini doğru kaydetmedi, 19'u mevzuata aykırı harcama yaptı. Kurumların 16’sının bütçe gerçekleşmelerinin gerçeği yansıtmadığı belirlendi.

Sayıştay eksikliklerin nedenlerini ve ne yapılması gerektiğini şöyle ifade ediyor:

"Kamu idareleri bütçe giderleri kesin hesap cetveli açıklamalarında, sapmalar ve nedenleri hakkında yeterli bilgi verilmemesi, hizmet gerekçesi ve hedeflerinin gerçekleşen bütçe ile karşılaştırmasını zorlaştırmaktadır.

Bu çerçevede, açıklamaların, analitik bütçe sınıflandırma düzeyi bakımından kamu idareleri arasında karşılaştırmaya imkân verecek bir biçimde, bütçe hazırlama rehberi dikkate alınarak hizmet gerekçeleri belirtilmek suretiyle açık ve anlaşılır olarak, ödenek ve gider arasındaki sapmalar ile ödenek iptal nedenlerini içerecek şekilde düzenlenmesi gerekmektedir."

Sorunu bulup 'Meclis'in takdirine' bıraktılar

Sayıştay'ın tespitlerini soL'a değerlendiren maliye Profesörü Aziz Konukman, kurumun 1 trilyon liralık "ödenek üstü harcamayı" meşrulaştırdığını hatırlatıyor: 

"İlginçtir, bu saptamada bazı kamu idarelerin ödenek ve gideri arasındaki farktan söz edilmesine rağmen merkezi bütçe düzeyinde daha önceki haberde tespit ettiğimiz ödenek üstü harcamanın görmezden gelinmesi oldukça manidardır."

Öte yandan Sayıştay'ın tespit ettiği bir eksiklik gelir cetveline dair. Kurum bu başlıkta da gerekçelerin gizlendiğini bu nedenle karşılaştırmanın mümkün olmadığının altını çiziyor:

"Kamu idarelerinden bazılarının, mevzuatın öngördüğü şekilde gelir tahmini, tahakkuku, tahsili ile ret ve iade konularındaki (...) sapma nedeninden ziyade genel ifadelere yer verdiği, Beklentinin üzerinde ya da altında gerçekleşen tahsilatlar gibi genel ifadelerin sapma nedenleri arasında sayıldığı (...) görülmektedir."

'Bütçe hakkı ihlal edildi'

Tutarsızlığın ikinci unsuruysa bu noktada karşımıza çıkıyor. İdarelerin faaliyet raporlarını değerlendiren Sayıştay, bizzat tespit ettiği gelir ve harcamalar ile nedenlerine dair eksiklikleri yok sayıyor ve "uygundur" diyor:

"2023 Yılı Merkezi Yönetim Kesin Hesap Kanunu Teklifi’nin; 2023 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’na uygun bir şekilde muhasebe kayıtları esas alınarak hazırlandığı, bir yıllık uygulama sonuçlarını karşılaştırmalı olarak gösteren değerlendirmeleri de içeren gerekçesinin bulunduğu anlaşılmıştır.

(...) Bu bağlamda 2023 Yılı Merkezi Yönetim Kesin Hesap Kanunu Teklifi’nde gösterilen tutarların
Kabulünün uygun olacağı arz olunur."

Gerekçe ve sonuç arasındaki çelişikiyi "manidar" bulan Prof. Konukman, bu durumun Anayasa'nın güvencesi altındaki bütçe hakkını ihlal ettiğini vurguluyor:

"Çünkü Sayıştay’ın Meclis adına yaptığı bir denetimde bizatihi kendisinin tespit ettiği bu önemli eksiklikler orta yerde dururken, 2023 Yılı Merkezi Yönetim Kesin Hesap Kanunu Teklifi’nde gösterilen tutarların kabulünün Sayıştay’ca uygun görülmüş olması ciddi bir bütçe hakkı ihlalidir."

Şablon metin: Sorunları kimse dert edinmiyor

Bütçe hakkının ihlali, göz yumulan milyarlarca liralık hesap uyuşmazlıklarının vergi mükellefleri yani halk tarafından ödenmesi anlamına geliyor.

Sayıştay'ın bu ihlali meşrulaştırmak için topu Meclis’e attığını kaydeden Aziz Konukman, yıllardır tekrar eden bu durumun kanıksandığına ve sorgulanmadığına dikkat çekiyor: 

"2023 yılı GUB’da Sayıştay’ca tespit edilen bu eksiklikler uzun süredir önceki yılların GUB’larında da aynen yer almaktadır.

Bu şablon metne ödenek üstü gider(harcama) tespitinin yapıldığı GUB’larda '...ödenek üstü giderlerin Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin takdirinde olduğu hususu da dikkate alınarak…' denilerek bir cümle eklenmektedir.

Kamu idarelerinin bu uyarıları dikkate almaması ve Sayıştay’ın da bu eksikliklerin devam ettiğine dikkat çekmeyerek bunu dert edinmemesi oldukça düşündürücüdür."

*Raporlardan yapılan alıntılardaki imla hataları ve yanlış Türkçe kullanımına müdahale edilmemiştir.

Haber

Hükümet halka sessiz sedasız 232 milyar lira ödetmiş: Bütçe yasasını kaldırın gitsin!

Haber

Sayıştay buzdağının görünen kısmını açıkladı: Denetim raporları ne işe yarayacak?

Haber

Sayıştay böyle tasfiye edildi: Raporlama 'denetim yapılıyor' algısı oluşturmak için sürüyor