İzmir'in Aliağa ilçesinde faaliyet gösteren HABAŞ Demir Çelik fabrikasında meydana gelen patlamada, ilk tespitlere göre 10 işçi yaşamını yitirdi, 15 işçi ise yaralandı.

Ancak bu facia HABAŞ'ın kabarık sicilindeki ilk olay değil, şirket son bir ay içinde fabrikada peş peşe yaşanan iş cinayetleriyle zaten gündemdeydi. 

Bugünkü patlamada can veren 10 işçinin yanı sıra, yalnızca son birkaç hafta içinde iki işçi daha aynı tesislerde yaşamını yitirdi. 

HABAŞ, Aliağa'daki tesisinde sadece bugün değil, yıllardır süregelen iş cinayetleri, patlamalar, işçi düşmanı uygulamalar ve İsrail'le yürüttüğü ticaretle tanınıyor.

HABAŞ'ta peş peşe iş cinayetleri

HABAŞ'ın Aliağa'daki tesisleri ve limanında farklı yıllarda çok sayıda işçi yaşamını yitirdi. Son yıllarda yaşanan iş cinayetlerinde taşeron işçilerin de hayatını kaybetmesi dikkat çekti.

2018 yılında fabrikada yaşanan patlamada eriyik demir işçilerin üzerine döküldü. 26 Temmuz'da meydana gelen olayda beş işçi yaralanırken, yaralılardan biri 3 Ağustos'ta yaşamını yitirdi. Aynı yıl 30 Ağustos'ta fabrikada bir patlama daha meydana geldi. Sıvı sürekli döküm makinesindeki patlamada Veli Yılmaz, Ramazan Şen ve Hüseyin Gül ağır yaralandı.

18 Ekim 2018'de ise Hasan Bostancı adlı işçi, fabrikanın toz toplama bacasından düşerek yaşamını yitirdi.

2020 yılında da iş cinayetleri devam etti. Kadir Özdemir, 8 Ekim 2020'de fabrikada eskiyen sacların değiştirilmesi sırasında yüksekten düşerek hayatını kaybetti. Ailesinin açtığı tazminat davasında mahkeme, HABAŞ'ı yüzde 70 oranında asli kusurlu buldu.

Aynı yıl 6 Kasım'da HABAŞ Limanı'nda çalışan vinç operatörü Raif Çatan, gece saatlerinde dalgalı denizde gemiye yükleme yapılırken denize düşerek yaşamını yitirdi. Çatan'ın çalıştığı taşeron firma YÜKSAN'ın yetkilileri ile HABAŞ'ın liman yöneticilerinin de aralarında bulunduğu beş sanık, 2025 yılında taksirle ölüme neden olma suçundan 2 yıl 6'şar ay hapis cezasına çarptırıldı. Dava sürecinde işçiye can yeleği verilmeden çalıştırıldığı da gündeme geldi.

2020 yılında yaşamını yitiren bir diğer işçi ise üzerine çelik bloklar düşen Şaban Karaca oldu.

29 Ağustos 2022'de HABAŞ'ta çalışan vinç operatörü Oktay Eryılmaz da vinçten düşerek yaşamını yitirdi. İşçiler, fabrikada yetersiz sayıda bakım personeli çalıştırılmasına ve iş yükünün artırılmasına dikkat çekti.

2026 yılının ekim ve kasım aylarında da iki işçi daha yaşamını yitirdi. 55 yaşındaki taşeron işçi Hakan Doğan'ın ekim ayında yaklaşık sekiz metre yükseklikten düşerek hayatını kaybettiği bildirildi. 5 Kasım'da ise taşeron firma bünyesinde çalışan 20 yaşındaki Eyüp Eğinli, iş makinesinin lastiğine hava basıldığı sırada meydana gelen patlamada ağır yaralandı ve kaldırıldığı hastanede yaşamını yitirdi.

Böylece bugünkü patlamadan yalnızca dört gün önce HABAŞ'ta bir işçi daha yaşamını yitirmiş oldu.

Patlamalar, işçi ölümleri ve denetim tartışmaları

HABAŞ'taki iş kazaları 2018 öncesinde de gündeme gelmişti. 2013 yılında fabrikada bir ay içerisinde dört ayrı iş kazası yaşanmış, Engin Solmaz adlı işçi yaşamını yitirmiş, üç işçi de yaralanmıştı. Solmaz'ın eski ve arızalı bir makineyle çalışırken yaralandığı, fabrikada ambulans bulunmadığı için hayatını kaybettiği kamuoyuna yansımıştı.

Yine 8 Mayıs 2019'da fabrikada 120 tonluk potanın devrilmesi sonucu yaklaşık 80 ton sıvı çelik işletme alanına dökülmüştü. Kazada 11 işçi yaralandı. Dört işçinin durumunun ağır olduğu kayıtlara geçmişti.

İşten çıkarmalar ve salgın döneminde çalışma koşulları

HABAŞ'ın emek karnesi bunlarla da sınırlı değil.

HABAŞ, 2020 yılında işten çıkarmalarla da gündeme gelmişti. 25 Şubat 2020'de yayımlanan haberlere göre fabrikada 10 yıl ve üzerinde çalışan işçilerin işlerine son verilmeye başlanmıştı.

Patronların Ensesindeyiz Ağı'nın görüştüğü bir işçi, o tarihe kadar 43 kişinin işten çıkarıldığını, toplam sayının 150'yi aşacağının konuşulduğunu aktarmıştı. Özellikle saat ücreti 20 lira ve aylık ücreti 4 bin 500 lira ve üzerinde olan işçilerin hedef alındığı belirtilmişti.

Fabrikada yeni bir çelikhane kurulması için hazırlıklar sürerken işçilere önümüzdeki bir yıllık zamdan vazgeçmeleri ve sendikadan istifa etmeleri halinde işten çıkarılmayacakları yönünde baskı yapıldığı da kamuoyuna yansıyan gündemlerden biri olmuştu.

Salgın döneminde ise HABAŞ, işçilerin çalışma koşulları ve ücret haklarıyla gündeme gelmişti. Fabrikanın üretime ara vermeden çalıştığı dönemde işçilerin sağlık ve güvenlik önlemlerinden yoksun bırakıldığı, ücretleri 4 bin liranın üzerine çıkan işçilere sözleşme zamlarının verilmediği ve ikramiyelerin ödenmediği kamuoyuna yansımıştı.

İsrail'e çelik ihracatıyla da gündeme gelmişti

HABAŞ'ın geçmişinde yalnızca işçi ölümleri ve çalışma koşulları değil, İsrail'le ticari ilişkileri de bulunuyor.

Şirketin 2023 yılı sürdürülebilirlik raporunda İsrail, HABAŞ'ın çelik sattığı ülkeler arasında açıkça yer alıyor. Uluslararası ticaret verilerini derleyen Volza kayıtlarında da şirketin İsrail'e yönelik ihracat sevkiyatları bulunuyor.

soL Haber, Gazze'de soykırım sürerken Türkiye'den İsrail'e devam eden ticareti, çelik ve diğer sanayi ürünlerinin sevkiyatını, şirketlerin bu ticaretteki rolünü çeşitli özel haberlerle gündeme taşımıştı.

Türkiye'nin Mayıs 2024'te İsrail'le doğrudan ticareti durdurduğunu açıklamasının ardından ise Filistin üzerinden dolaylı ticaret iddiaları gündeme geldi. Bazı Türk şirketlerinin Filistin'e yapılan ihracat üzerinden İsrail'e mal ulaştırmayı sürdürdüğüne ilişkin araştırmalar yayımlandı. Ticaret Bakanlığı ise Filistin'e gönderilen ürünlerin Filistin tarafından kullanıldığını savundu.

HABAŞ'ın İsrail'e çelik ihracatı, şirketin kendi raporuyla da belgelenen ticari faaliyetleri arasında yer alıyor.

HABAŞ'ın patronu kim?

HABAŞ'ın Aliağa'daki demir çelik tesisleri 1987 yılında faaliyete başladı. Şirketin kurucusu Hamdi Başaran'ın oğlu Mehmet Rüştü Başaran, grubun yönetimini devraldı.

HABAŞ Grubu bugün demir çelik ve sınai gazların yanı sıra enerji, bankacılık, LPG, liman işletmeciliği, otomotiv, gemi inşa ve doğalgaz gibi farklı alanlarda faaliyet gösteriyor. Grup, 1997 yılında Anadolubank'ı Özelleştirme İdaresi'nden satın alarak bankacılık sektörüne de girdi.

Şirketin yönetiminde Mehmet Rüştü Başaran, Aysel Başaran ve Erol Başaran Altıntuğ bulunuyor.

Aliağa'daki fabrikada bugün yaşanan patlama, geçmişte defalarca gündeme gelen iş cinayetlerini, iş güvenliği tartışmalarını ve işçilerin çalışma koşullarını yeniden hatırlattı.

soL'un dört kez sansürlenen X hesabını takip ederek yaygınlaştırabilirsiniz. 

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.