Sayfa yolu
Osmanlı bakiyesi lotarya sizlere ömür: Milli Piyangoyu bile yozlaştırdılar
soL'a güvenin, algoritmaya müdahale edin. Tek tıkla soL Haber'i Google'da tercih edilen kaynağınız olarak belirleyin.
Haber Merkezi
Yayın Tarihi: 29.12.2021 , 17:35 Güncelleme Tarihi: 22.01.2025 , 10:54
Cumhuriyet’e miras kalan bu Osmanlı geleneği de “Muhafazakâr” ve Neo Osmanlı AKP iktidarı eliyle yozlaştırıldı. 2020 yılında şans oyunlarını yürütme yetkisi Sisal Şans adlı şirkete verildi. Sisal Şans, yandaş patron Demirören’lerin bir şirketi. İddialara göre büyük ikramiyeleri hep kasa kazanıyor. Yılbaşına saatler kala piyango biletleri satışı yarı yarıya düştü. Çünkü kimse çekilişin adil olacağına ve ikramiyenin adil dağıtılacağına inanmıyor.
Lotarya
Bizde “piyango” geleneği pek çok şey gibi Osmanlı İmparatorluğu zamanına dayanıyor. “Lotarya” sözcüğü ilk defa 18. Yüzyıl sonlarında kayda geçmiş. Osmanlı İmparatorluğu'nda piyango çekilişleri öncelikle Levantenler ve gayr-i Müslimler arasında başlamış. 1856 yılında Ermeni Katolik Kilisesinin güvence vermesiyle bir eşya piyangosu düzenlenmiş. Bu ilk piyangonun ikramiyesi İstanbul Yeşilköy'de evler ve arsalar.
1857’de nedense yasaklanmış. Yasak kararından önce, harcını yatırıp Emniyet Teşkilatından (Bab-ı Zaptiye) ruhsat alarak piyangoculuk yapan üç yüzden fazla kişi varmış. Bunlar işlerinin bozulması üzerine geçim sıkıntısına düştüklerini ileri sürerek hükumetten tazminat istemiş. Alıp alamadıkları meçhul.
Yasakçı Abdülmecit ölünce yerine tahta geçen Abdülaziz döneminde piyangolar yeniden ortaya çıkmış. O dönemde iki ünlü Rum banker özel amaçlı bir emlak piyangosu düzenlemiş. İkramiyesi Boğaziçi Yeniköy'de üç yalı. 1865 yazında çıkan kolera salgını gerekçe gösterilerek piyango ertelenmiş.
Kamu yararı
Ardından Demiryolu Tahvillerine Bağlı, Nakit Para Karşıklı Piyango Biletleri satışa çıkarılmış. Fakat Osmanlı Devleti’nin mali bunalıma girmesi ve Düyun-u Umumiye idaresinin kurulması nedeniyle bu tahvillerin faiz ve ikramiyelerinin ödenmesi de aksamış.
1898'de başlayan Bulgar Piyangosu, Türkiye'de de bilet satabilmek için Osmanlı Hükümetinden izin almış. Bulgar Szende Bankası'nın sattığı Sofra şehri piyangosunun biletleri, söz konusu bankanın İstanbul'daki (Galata, Mehmet Ali Paşa Han, No.22) acentalığı aracılığıyla pazarlanıyormuş.
“Yerli ve milli” girişimler ise daha çeşitli. 1887 yılı başlarında İzmir Islahhanesine yardım ve hapishanede bir sanayihane inşası için, Defterdar Kadri Bey padişahtan izin alarak bir piyango düzenleme girişiminde bulunmuş. 1889’da yine ıslahhane yararına bir eşya piyangosu tertip edilmiş ve ödül olarak ıslahhane mamulatından değerine göre 15 sınıf eşya konulmuş. Vali Halil Rıfat Paşa Padişah II. Abdülhamid'den izin alarak, yine ıslahhane yararına, 14 Mart 1890' da başlamak üzere 12 aylık nakit para ödüllü bir sınıf piyangosu tesis etmiş.
1899 yılı sonlarında Vali Kamil Paşa’nın izniyle yedişer keşideli tertipler halinde ve nakit para ödüllü “İzmir Hamidiye Sanayi Mektebi Piyangosu” oluşturulmuş. Piyangonun düzenlenmesi için Mordehey Levi ve Benyamin Devidas adlı Yahudi sarraflara imtiyaz verilmiş ve hizmetlerine karşılık, karın yüzde 15'i Sanayi Mektebine ayrıldıktan sonra üst tarafının onlara bırakılması kabul edilmiş. 1906 başlarında her türlü piyangonun yanı sıra, İzmir Piyangosu da yasaklanmış.
Piyangoya da hürriyet geldi
İkinci Meşrutiyet döneminde, 31 Mart gerici ayaklanmasından sonra, Mekteb-i Sanayi Nazırı Ferik İsmail Fazıl Paşa tarafından yeni bir piyango dizisi başlatılmış. Toplam bilet sayısı 4 bin 500 ile başlamış, 15 bine ve ardından 28 bine çıkmış. Gelirin yüzde 62’si ikramiye olarak dağıtılmakta, Müteahhit ve kolektör Mordehay Levi yüzde 25'ini almakta, yüzde 13 de vilayete kalmaktaymış. 1914’ta “İzmir Osmanlı Piyangosu” yeniden canlandırılmış.
Teyyare piyangosu
Nakit piyangosu tekeli Cumhuriyet'in başlarında kurulan Türk Tayyare Cemiyeti’ne verilmiş. Amaç kuruma gelir yaratmak. 1939’da Türk Hava Kurumu Piyango Genel Direktörlüğü kaldırılıp yerine Milli Piyango Müdürlüğü kurulmuş. O günden AKP iktidarına kadar çekilişleri Milli Piyango İdaresi düzenlenmiş ve özellikle piyango bir yılbaşı geleneğine haline dönüşmüş,
Cumhuriyet’e miras kalan bu Osmanlı geleneği de “Muhafazakâr” ve Neo Osmanlı AKP iktidarı eliyle yozlaştırıldı. 2020 yılında şans oyunlarını yürütme yetkisi Sisal Şans adlı şirkete verildi. Sisal Şans, yandaş patron Demirören’lerin bir şirketi. Milli Piyango idaresi artık sadece oyunlara ilişkin izleme ve denetleme yetkisine sahip. Onu da yerine getirip getirmediği meçhul.
AKP döneminde her şey gibi piyango işine de şaibe karıştı. İddialara göre büyük ikramiyeleri hep kasa kazanıyor. Yılbaşına saatler kala piyango biletleri satışı yarı yarıya düştü. Çünkü kimse çekilişin adil olacağına ve ikramiyenin adil dağıtılacağına inanmıyor artık. Piyangoya hile karıştı, dindarlıktan değil kâr hırsından.
soL YZ Beta, soL’un geliştirdiği ve soL arşiviyle çalışan bir yapay zeka robotudur. Kullanımı, soL abonelerine açıktır.
