Sayfa yolu
Ölüme en az iki yıl daha algoritmalar karar verecek: BM zirvesinde katil robotlara neden 'dur' denmedi?
soL'a güvenin, algoritmaya müdahale edin. Tek tıkla soL Haber'i Google'da tercih edilen kaynağınız olarak belirleyin.
Yayın Tarihi: 22.11.2026 , 17:33
Eskiden bir hedefin vurulması için günlerce istihbarat toplanır, haritalar masaya serilir, komutanlar tereddüt eder ve en sonunda bir insan tetiğe basıp basmamaya karar verirdi. Bugün ise savaş alanlarında o tereddüt payı, teknik bir "gecikme" olarak görülüp sistemden ayıklanıyor. Uydu görüntülerini, telefon sinyallerini ve sensör verilerini saniyeler içinde tarayan yazılımlar, kimin hedef alınacağına, hangi binanın vurulacağına ve olası sivil kaybın "kabul edilebilir" olup olmadığına dair risk analizlerini tek bir ekranda önünüze koyuyor. İnsan operatöre çoğu zaman yalnızca birkaç saniye içinde onay kutucuğuna tıklamak kalıyor. Hatta bazı insansız hava araçlarında o son "tıka" bile gerek kalmıyor.
Bunun ne anlama geldiğini anlamak için bilimkurgu senaryolarına bakmaya gerek yok. Gazze'de binlerce insanı saniyeler içinde hedef listelerine dönüştüren algoritmaların evleri nasıl enkaza çevirdiğini, İran'ın Minab kentinde ise on yıldır ilkokul olarak kullanılan bir binanın güncellenmemiş bir veri tabanı ve aşırı hızlandırılmış bir yapay zeka hedefleme zinciri yüzünden ders saatinde nasıl vurulduğunu bütün dünya izledi.
Artık makineler yalnızca cephede gözlem yapmıyor, veri tabanlarındaki soğuk olasılık puanları üzerinden katliamın hızını ve ölçeğini belirliyor.
Üstelik bu yeni savaş mimarisinin en tehlikeli yanı yalnızca öldürme hızı değil, arkasında bıraktığı sorumluluk boşluğu. Yanlış bir hedef vurulduğunda, bir okul ya da bir apartman yerle bir edildiğinde ortada hesap verecek somut bir irade kalmıyor: Devletler "sistemin önerilerine" sığınıyor, yazılımı üreten teknoloji şirketleri "sadece veri sağladıklarını" söylüyor, algoritmalar ise zaten yargılanamıyor...
Savaş meydanlarında tablo bu kadar açıkken, dünyanın dört bir yanından diplomatlar geçtiğimiz hafta İsviçre'nin Cenevre kentinde bu gidişata bir sınır çizip çizemeyeceklerini konuşmak için masaya oturdu. Ancak dün sonlanan zirveden çıkan karar, katil robotların önünü kesmek bir yana, devletlere bu silahları iki yıl daha hiçbir bağlayıcı kural olmadan geliştirme ve kullanma alanı açtı.
Düzen medyasının "teknolojik ilerleme" ve "yapay zeka hatası" diye perdelediği ölüm makinelerinin arkasındaki cezasızlık düzenini ve savaş tekellerinin kanlı hesaplarını soL'da teşhir ediyoruz. Sermayenin değil, emekçilerin ve gerçeğin haberciliğini büyütmek için soL'a destek verin.
Cenevre'de tıkanan masa: ABD, Rusya ve İsrail direndi
İsviçre'nin Cenevre kentinde 16 Kasım'da başlayan Birleşmiş Milletler (BM) Belirli Konvansiyonel Silahlar Sözleşmesi'nin (CCW) 7. Gözden Geçirme Konferansı, dün bağlayıcı bir uluslararası anlaşma müzakeresi başlatılamadan sona erdi.
BM Güvenlik Konseyi'nin beş daimi üyesi dahil 128 taraf devletin katıldığı toplantıda, 100'den fazla ülke bu silahların yeni tehditler yarattığını belirterek hızla yasal bağlayıcılığı olan kurallar çıkarılmasını talep etti.
Ancak başta ABD, Rusya ve İsrail olmak üzere yapay zeka destekli savaş teknolojilerine yatırım yapan önde gelen ülkeler bağlayıcı kural girişimine karşı çıktı. The Guardian'ın aktardığına göre, yapay zeka destekli silahlar üzerinde çalışan Türkiye, Güney Kore, Japonya, İngiltere, Fransa ve Almanya gibi ülkeler de yeni bir yasaya direnç göstererek bağlayıcı olmayan bir anlaşmayı savundu.
Süreci kilitleyen temel mekanizma ise CCW'nin oybirliği kuralı oldu. Çünkü karar alınabilmesi için 128 taraf ülkenin onayı gerekiyor ve tek bir üyenin itirazı dahi anlaşmayı engelleyebiliyor. Nitekim bu yüksek eşik nedeniyle CCW son 30 yılda silahları düzenleyen tek bir yeni yasa dahi çıkaramadı, devletler 2008'deki misket bombası yasağı gibi anlaşmalar için bu forumun dışına çıkmak zorunda kaldı.
Ortaya çıkan zayıflatılmış sonuç metni, devletlerin 2028'e kadar yani iki yıl boyunca olası bir belge üzerinde yalnızca "mutabakatla ayrıntılı çalışma" yürütmesini öngörüyor. Konferansa başkanlık eden İsviçre'nin BM Cenevre Ofisi Daimi Temsilci Yardımcısı Büyükelçi Julien Thöni, bazı ülkelerin metinde "müzakere" sözcüğünün geçmesini dahi reddettiğini açıkladı. Buna karşın Thöni, 10 yılı aşkın tartışmaların ardından iki yıllık bir metin taslağı süreci başlatılmasını "çok taraflı diplomasinin somut bir başarısı" olarak savundu.
BM Genel Sekreter Yardımcısı ve Silahsızlanma İşleri Yüksek Temsilcisi Izumi Nakamitsu ise daha temkinli konuştu. Yıl sonunda görevden ayrılacak BM Genel Sekreteri António Guterres'in 2026 bitmeden bağlayıcı bir belge hedefini hatırlatan Nakamitsu, usul engelleri yüzünden sözleşmenin uygulanmasına dair bir gözden geçirme dahi yapılamamasını "özellikle talihsiz" diye niteledi.
Otonom silah ne ve neden bu kadar tehlikeli?
Ölümcül otonom silah sistemleri, bir insana başvurma gereği duymadan hedefi tespit edebilen, seçebilen ve saldırı gerçekleştirebilen silahlar anlamına geliyor.
İnsan tarafından bir kez etkinleştirilen silah; ısı, ışık, hareket, şekil, hız ya da radar izi gibi sensör verilerini önceden yüklenmiş genel bir "hedef profiliyle" eşleştiriyor ve insan onayı beklemeden saldırıyı kendiliğinden başlatıyor.
Günümüzde bu teknoloji savaş meydanlarında iki temel katmanda karşımıza çıkıyor. İlki, uydu görüntüleri ve istihbarat akışlarını insan hızının çok ötesinde işleyerek devasa hedef listeleri üreten yapay zeka merkezli karar destek ve hedefleme yazılımları; ikincisi ise elektronik karıştırıcıları aşabilmek için hedefe son yaklaşmada kontrolü tamamen yapay zekaya devreden "son mil" otonom İHA'lar.
Otonom silahların yarattığı tehlikelerin başında öngörülemezlik ve "kara kutu" sorunu geliyor. Namludan çıkan bir kurşunun yörüngesi bellidir ve sonucu önceden kestirilebilir, ancak yapay zekayla çalışan otonom bir silahın sahada nasıl tepki vereceğini önceden bilmek mümkün değil. Nasıl karar verdiği insanlarca açıklanamayan bu sistemler, savaş hukukunun temel şartı olan sivil ile savaşçı ya da yaralanmış ve teslim olmuş asker ayrımını yapamadığı için doğası gereği ayrım gözetmeyen silahlara dönüşüyor.
Buna bir de yaşam ve ölüm kararlarının sensör verilerine ve istatistiksel puanlara indirgenmesinin yarattığı "dijital insanlıktan çıkarma" ve cezasızlık sorunu ekleniyor. Bir makinenin yol açtığı savaş suçunda hukuki ve cezai sorumluluğun kime ait olacağının belirsizleşmesi, hem devletler hem de bu yazılımları üreten savunma şirketleri için geniş bir cezasızlık alanı doğuruyor.
Tehlike yalnızca tekil saldırılarla da sınırlı değil. Orduların ve silah şirketlerinin yüzlerce hatta binlerce otonom İHA'nın aynı anda hareket edeceği "sürü" sistemleri üzerinde çalıştığı bir dönemde, tek bir algoritmik hata tüm sürüyü toplu bir sivil katliama yönlendirebiliyor.
Gazze: Yapay zekanın kanlı laboratuvarı
Cenevre'de iki yıl daha ertelenen tehlike, geleceğe dair bir öngörü değil, emperyalist savaş makinesinin son yıllarda Gazze'de ve İran'da sahaya sürdüğü somut bir gerçeklik.
İsrail'in 7 Ekim 2023'ten sonra Gazze'ye başlattığı yıkım saldırıları, yapay zekanın kitlesel bir katliam aracına dönüştürüldüğü ilk büyük laboratuvar oldu.
İsrail ordusu, Gazze'de üç ayrı otomatik sistemi birbirine bağlayarak adeta seri üretim yapan bir hedef makinesi kurdu: Bina ve altyapı hedeflerini listeleyen Habsora, insan hedeflerini belirleyen Lavender ve işaretlenen kişilerin aile evlerine girdiği anı tespit edip bildiren "Babam Nerede?".
Savaşın yalnızca ilk aylarında Lavender sistemi 37 bin Filistinliyi şüpheli olarak işaretledi. Makinenin önüne koyduğu her bir isim için istihbarat subaylarına düşen "denetim", hedefin erkek sesine sahip olup olmadığını anlamaya ayrılan 20 saniyelik bir onay tıkından ibaretti. Telefonunu oğluna, ağabeyine ya da başka bir yakınına veren sıradan siviller, bu 20 saniyelik "hata" yüzünden bütün aileleriyle birlikte evlerinde bombalandı.
Üstelik mesele yalnızca yazılımın hızı da değil. Bu silahın arkasında soğukkanlı bir maliyet ve yıkım hesabı bulunuyor. Ordu, alt rütbeli hedefler için pahalı hassas mühimmat harcamak yerine hedeflerin ailelerine ait evleri güdümsüz "aptal" bombalarla yerle bir etti. Tek bir üst düzey komutanı vurmak için 100'den fazla sivilin ölümüne göz yumuldu.
Minab: Saldırılan okul ve 3,6 saniyede katliam
Gazze'de test edilen bu aşırı hızlandırılmış "öldürme zinciri", birkaç ay önce İran'da bu kez ABD ordusunun ve Silikon Vadisi merkezli savaş sermayesinin eliyle yeni bir katliama dönüştü.
28 Şubat 2026'da güney İran'daki Minab kentinde bulunan Şecere-i Tayyibe İlkokulu ders saatinde en az iki kez bombalandı. Saldırıda en az 120 çocuk olmak üzere toplamda 156 ila 180 sivil yaşamını yitirdi.
Minab'daki bina, 2016 yılında bitişiğindeki askeri yerleşkeden duvarla ayrılıp sivil bir ilkokula dönüştürülmüştü. Bu nedenle haritalarda ve yerel kayıtlarda dahi okul olarak görünüyordu. Buna karşın ABD askeri istihbaratının eski veri tabanında hâlâ askeri tesis diye kayıtlıydı. Saatte bin hedef üreten o makinenin hızında ne yazılım ne de ekrandaki listeyi onaylayan askeri personel binanın on yıldır bir okul olduğunu fark etti.
Pentagon, savaşın ilk 24 saatinde binden fazla, ilk 38 gününde ise 13 binden fazla hedefi vurabilmek için savunma ve veri analitiği şirketi Palantir'in geliştirdiği Maven Smart System adlı yapay zeka altyapısına yaslandı. 2018'de Google çalışanlarının toplu protestosu üzerine şirketin çekilmek zorunda kaldığı ve ertesi yıl Palantir'in devraldığı bu sistem, uydu görüntüleriyle istihbarat akışlarını tek ekranda birleştirerek saatte bin hedefleme kararına —yani karar başına 3,6 saniyeye— ulaşacak bir tempo için tasarlanmıştı.
Sorun 'kontrolden çıkmış yapay zeka' mı?
Aslında ortada "kontrolden çıkmış bir yapay zeka hatası" yok…
İnsan tereddüdünü sistemden söküp atan, savaş şirketlerine milyarlarca dolarlık pazar açan ve arkasında hesap verecek tek bir sorumlu bırakmayan bir düzen var.
Gazze bu düzenin laboratuvarıydı, Minab ise pazarı oldu.
Cenevre'deki zirvede bağlayıcı kuralların 2028'e ertelenmesiyle bu kanlı pazarın önündeki son hukuki engel de şimdilik masadan kaldırılmış oldu.
soL'un beş kez sansürlenen X hesabını takip ederek yaygınlaştırabilirsiniz.
soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.
İLGİLİ HABER
soL YZ Beta, soL’un geliştirdiği ve soL arşiviyle çalışan bir yapay zeka robotudur. Kullanımı, soL abonelerine açıktır.