Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından, önce 1999'da Polonya, Macaristan ve Çek Cumhuriyeti'ne uzandı. Beş yıl sonra Estonya, Letonya ve Litvanya’yı ittifaka katarak Rusya sınırlarına ulaştı. Sonrasında dört Doğu Avrupa ülkesi daha... Ve son olarak Rusya'yı çevreleyecek şekilde iki yeni ülke: Finlandiya ile İsveç.

Bu ilerleyişle beraber bölgedeki askeri varlık da artırıldı. Özellikle 2014 yılındaki Kırım gündemiyle kendini daha da hissettirmeye başlayan askeri varlık, Ukrayna savaşıyla daha da radikalleşti.

Estonya, Letonya, Litvanya, Polonya, Slovakya, Macaristan, Romanya ve Bulgaristan'a çokuluslu muharebe grupları konuşlandırıldı, doğu kanadında görevli asker sayısı artırıldı, cepheye sürülmek üzere çok yüksek hazırlık seviyesine sahip 300 binden fazla asker alarm durumunda tutulmaya başlandı.

Üye ülkelerin yaptırımları, çeşitli yasaklamaları, Ukrayna'yı silahlandırmasının yanı sıra çeşitli propagandalarla "Rusya tehdidi" isimli hayalet de bilinçli şekilde güçlendirildi.

Ancak bunlarla da sınırlı değil, birçok müttefik bu "hayalete" karşı askeri hazırlıklara ve olası olarak nitelendirdikleri çatışma senaryolarına karşı tatbikatlara başladı. Hatta kimi ülkeler geniş çaplı savaş senaryosu için 2 bin Rus askerinin aynı anda gözaltında tutulabileceği esir kamplarını test etmeye başladı.

Öte yandan bu hayalet oldukça işlevsel de...

Ülkenize asker mi konuşlandırılacak? "Rus tehdidi."

Silahlanmaya astronomik bütçeler mi ayrılacak? "Rus tehdidi."

NATO üyeliğinin meşrulaştırılması mı gerekiyor? "Rus tehdidi."

Ancak bu saldırganlıkta artık yeni bir boyuta, daha doğrusu yeni bir "versiyona" geçiliyor: NATO 3.0'a.

Yeni misyon, yeni versiyon

Peki ne bu NATO versiyonları ve güncellemeleri?

"NATO 1.0" olarak adlandırılan dönem aslında en bilindik versiyon. Sovyetler Birliği'nin büyük bir prestijle çıktığı İkinci Dünya Savaşı'nın hemen ardından, yani 1949'da gerçekleşen kuruluşu, Soğuk Savaş dönemini ve Sovyetler'in dağılmasını içeren tarih aralığını kapsıyor NATO 1.0. Bu versiyonun misyonu da basitti: Sovyet "tehdidine" karşı sermaye kurallarının hakim olduğu ülkelerin çıkarlarını koru, eğittiğin çetelerle devrimcileri katlet, darbeler gerçekleştir...

Peki, kuruluş amacı Batı dünyasının askeri gücünü birleştirerek "komünist yayılmacılığı" engellemek olan bu örgüt, Sovyetler Birliği çözüldüğünde ne yapacaktı? Kendine "yeni" misyon icat edecekti. Bunu da "NATO 2.0"la yaptı.

Sovyetler Birliği'nin ardından başlatılan bu versiyonun başlıca iddiası, "dünyadaki kriz odaklarına müdahale eden küresel bir güvenlik polisi" olmaktı. Kuruluşundan 46 yıl sonra NATO'nun ilk askeri "müdahalesi" de bu dönemde gerçekleşti. 1995'te Bosna-Hersek, ardından Sırbistan, Kosova, Makedonya. Ve 11 Eylül'le birlikte NATO, Ortadoğu'ya giriş anahtarını da elde etti: Afganistan, Irak, Libya. Halihazırda Doğu Avrupa'da at koşturmaya başlayan NATO, böylece operasyon sahasını Asya'ya kadar genişletti.

Bu versiyon "kağıt üstünde" hala devam ediyor gibi görünse de NATO'nun halihazırda Rusya'yı çevrelemeye dönük adımları, yaşanan gerilimler ve 2014 yılında Kırım'ın ilhak edilmesiyle 2.0'da radikal değişiklikler yaşanmaya başlandı.

Aslında '2.5' dönemi yaşandı

Başlıca tehditte değişime gidildi, müttefiklerin bütçeleri artırmaya çalıştığı ama yapısal olarak hâlâ eski modele bağımlı olduğu bir "ara dönem" başladı. 

Bu ara dönemde Rusya "tehdidine" karşı ilk silahlanma adımı 2014 yılında geldi. Üye ülkelerin 2024 yılına kadar savunma harcamalarını gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYİH) yüzde 2'sine ulaştırmasına yönelik karar alındı. 

Kararın alındığı yıl 32 üye devletten yalnızca ABD, İngiltere ve Yunanistan savunma alanında yüzde 2'den fazla harcama yapıyordu. Ancak 2025 yılına gelindiğinde yüzde 2 barajına ulaşamayan hala sekiz ülke bulunuyordu ve ülkelerin ortalaması da ancak yüzde 2,1'e ulaşabilmişti.

Fakat Avrupa'nın tüm askeri yükünün kendi sırtında olduğunu öne süren ABD'nin, yüzde 2 ile yetinmeye niyetinin olmadığı ortaya çıktı. ABD Başkanı Donald Trump, geçen sene Hollanda'nın Lahey kentinde düzenlenecek NATO Zirvesi öncesinde talebini açıkladı: Her ülke silahlanmaya GSYH'sının yüzde 5'ini ayırmalıydı.

Birçok müttefik ABD'nin talebine karşı çıktı, Washington yönetimi üye ülkelere aba altından sopa gösterdi, Trump isteği olmazsa zirveye katılmayacağını açıkladı, Avrupa ülkelerini kapsayacak yeni bir ittifakın kurulup kurulamayacağına dair tartışmalar gündeme geldi, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ikna ziyaretlerine girişti...

Tüm bu gelişmelerin ardından zirve gerçekleştirildi ve Trump'ın istediği oldu. Müttefikler, 2035 yılına kadar savunma ve güvenlikle ilgili harcamalara yıllık GSYH'nın yüzde 5'ini yatırmayı taahhüt etti.

NATO 3.0 ilan edildi

Tüm bu gelişmelerin ardından NATO yeni versiyonunu, yani "3.0"ı ilan etti.

7-8 Temmuz'da Ankara'da yapılacak zirve öncesi Brüksel'deki karargahta NATO ülkelerinin savunma bakanları bir araya geldi.

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ve ABD Savaş Bakanı Pete Hegseth, bu toplantıda "NATO 3.0"ü resmi ağızlardan duyurdu.

NATO müttefiklerinin artık daha fazla sorumluluk üstlenmek zorunda olduğunu söyleyen Hegseth, bu kapsamda Avrupa'daki ABD kuvvetlerinin konuşlanmasını ve üslenmesini inceleyecek altı aylık bir "Savunma Bakanlığı Değerlendirmesi" başlattıklarını duyurdu ve "Buna 'NATO 3.0 Değerlendirmesi' diyelim" dedi.

Bunun başlıca nedeninin ise Washington'ın, ABD ordusunun kaynaklarını ve lojistiğini hem Rusya hem de Çin'e karşı istediği şekilde yönetememesi olduğu belirtiliyor. Bu senaryoda, ABD'nin Hint-Pasifik bölgesini çevreleme stratejisine odaklanmak için Avrupa'daki askeri yükünü hafifletmeyi tercih ettiğine dair değerlendirmeler kuvvet kazanıyor. 

Söz konusu plana göre ABD, Avrupa üzerindeki nükleer şemsiyesini korumaya devam edecek, ancak olası bir Rusya tehdidine karşı cepheye sürülecek tank, mühimmat, uçak ve asker gibi güçlerin birincil sorumluluğu ve liderliği tamamen Avrupa ülkelerinde olacak.

Bu nedenle ABD'nin, kriz anlarında müttefiklerine sağladığı bazı muharip uçak, lojistik tanker uçakları ve uçak gemisi gibi unsurların tahsisini kademeli olarak azaltacağı ve müttefiklerin bu boşluğu kendi sanayileriyle doldurmasının gerekeceği ifade ediliyor.

ABD'nin de baskısıyla Avrupa'nın kendi askeri sistemini geliştirmesini ve yönetmesini amaçlayan "transatlantik savunma sanayisi devrimi" olarak nitelendirilen adım, aslında NATO 3.0'ın belkemiğini oluşturuyor.

Hegseth de NATO 3.0'ın "Soğuk Savaş sonrası dönemde, İttifak'ın yeniden gerçek ve güçlü bir askeri ittifak olması gerektiğinin kabul edilmesi" olduğunu söylüyor. Bu adımın, "Avrupa kıtasında caydırıcılık sağlayabilecek ve Avrupa'nın konvansiyonel savunmasında öncü rol üstlenebilecek gerçek askeri kabiliyetlere sahip bir NATO anlamına geldiğini" iddia ediyor.

Rutte ise NATO 3.0'ın gerekliliğini Çin ve Rusya "tehdidine", bu ülkelerin savunmaya ayırdığı bütçelere işaret ederek açıklıyor.

Türkiye'yi bekleyen tehdit: Karargah, lojistik, savunma sanayi...

Özellikle Rusya-Ukrayna Savaşı'yla birlikte birçok Avrupa ülkesinin savunma sanayi harcamalarında astronomik artışlar yaşandı. Yine kimi Avrupa ülkeleri gelişmiş savunma sanayilerine sahip olsa da ABD'nin kıtaya yönelik harcamalarının azalması büyük bir boşluk doğuracak.

7-8 Temmuz'da Ankara'da yapılacak NATO Zirvesi'yle birlikte, "NATO 3.0" adı verilen bu yeni dönemin hatlarının belirginleştirilmesi ve ABD'den açılan alanın nasıl doldurulacağının kararlaştırılması bekleniyor. 

Bu kapsamda yeni askeri hazırlık modellerinin, Avrupa merkezli savunma sanayisi yatırımlarının ve yeni bölgesel planların resmi olarak karara bağlanacağı ifade ediliyor.

Burada da devreye Türkiye giriyor. İktidarıyla muhalefetiyle NATO'nun emir eri haline gelen Türkiye'ye yeni misyonlar biçilmeye hazırlanılıyor.

Halihazırda Türkiye’de yeni birçok uluslu karargâh kurulması planlanırken, son iddialara göre Ankara'dan Karadeniz’de Ukrayna lojistiğini üstlenmesini, Ortadoğu ve Akdeniz’de ise “güney kanat” görevi almasını isteyeceği belirtiliyor.

Bahse konu misyonların yanı sıra Rutte'nin kısa süre önce yaptığı "İttifakımızın her üyesine fayda sağlayacak olan Türkiye'nin savunma sanayisi devrimine öncülük ediyor" açıklamasıyla ASELSAN'ı işaret etmesi ve Ankara'da gerçekleştirilecek zirvede on milyarlarca dolarlık yeni sözleşmeler imzalanacağını duyurması da dikkat çekiyor.

Rusya'yla arayı açmaya başlamıştı

AKP iktidarı her ne kadar ABD güdümünde hareket etse de yıllardır gitgelli bir ilişkiye sahip olduğu Rusya'ya karşı uygulanan yaptırımlara da Moskova'ya yönelik tehditlere de ortak olmamış, hatta arabuluculuk rolüne soyunmuştu.

2013'te Suriye'ye yönelik başlatılan emperyalist projede yıllarca karşıt cephede yer almalarına ve Türkiye'nin 2015'te Rusya'nın uçağını düşürmesiyle başlayan krize karşın, iki ülke de birbirinin ayağına basmamaya özen göstermişti.

Hatta Ukrayna savaşının başlamasının ardından uygulanan yaptırımlar nedeniyle Türkiye, Rusya için oldukça önemli bir "merkez" haline gelmiş, enerji akışı için kritik bir "ortak" olmuş, karşılıklı ticaret artmış, çeşitli ortaklıklara imza atılmıştı.

Ukrayna savaşının uzaması, yaptırımların şiddetlenmesi, Suriye'de Beşar Esad yönetiminin devrilmesi gibi faktörler, Türkiye'nin Rusya'yla gütmeye çalıştığı denge politikasında kritik değişimlere neden oldu.

Yıllarca Esad'a karşı cihatçıları destekleyen Türkiye, Suriye'de önemli bir nüfuz elde etti. Türkiye'nin Suriye'de yaşadığı bu "zafer", AKP iktidarının ABD'nin daha da gözüne girmesi ve NATO'da daha kritik bir müttefik olarak konumlanması için yeni bir kapı araladı.

Heyet Tahrir'uş Şam (HTŞ) öncülüğündeki cihatçı blokla kurulan ilişkiler, yapılan ortaklıklar, Yeni Osmanlıcı hayaller, ağzı sulanan sermaye sınıfı için atılan adımlar derken, yönetemedikçe daha da Amerikancılığa sarılan AKP iktidarı Rusya'yla yürüttüğü denge politikasını kopartma noktasına getirdi.

Versiyonlar değişiyor, vizyon değişmiyor

1.0, 2.0 veya 3.0...

Evet NATO, farklı dönemlerde, farklı misyonlar üstlendi.

Ama hangi misyonu sahiplenirse sahiplensin, hangi versiyona geçerse geçsin asıl vizyonu hiç değişmedi.

Kapitalist düzenin çıkarlarını korumak...

NATO'nun bu değişmeyen vizyonuunda Türkiye de her zaman önemli bir yer tuttu.

Kurdurdukları çetelerle katliamlar düzenledi, askeri hibelerle ordu dışa bağımlı kılındı, bütçenin NATO yükümlülüklerine ayrılmasıyla halk yoksulluğa mahkum edildi, dayatılan ekonomik planlarla tarım ve sanayi çökertilip ülke dış borca sürüklendi, sonunda da "çocukları" darbe yaptı.

NATO'nun Türkiye'ye atfettiği "önem" devam ederken, AKP'yi yeni onursuzluklar ve görevler, yurttaşları ise derinleşen yoksulluk, dökülecek kanlar bekliyor.