Mnangagwa, Zimbabve Devlet Başkanı olarak ikinci dönemini kazandı

Zimbabve'de seçim sürecini özetleyen paylaşımları değerlendirirken ülke tarihine de bakmakta fayda olacaktır.

soL'a güvenin, algoritmaya müdahale edin. Tek tıkla soL Haber'i Google'da tercih edilen kaynağınız olarak belirleyin.

Mert Kara

Yayın Tarihi: 02.09.2023 , 07:00 Güncelleme Tarihi: 22.01.2025 , 10:54

Zimbabve’de geçtiğimiz Çarşamba günü ülke genelindeki başkanlık seçimi yapıldı. Bazı başlıklardan kaynaklı oy verme süreci bir gün boyunca uzatıldı. Seçim sürecine dair Zimbabve içerisinden ve dışarısından yapılan açıklamaları ve seçim sürecini özetleyen paylaşımları değerlendirirken Zimbabve tarihine de bakmakta fayda olacaktır.

Bağımsızlık ilanı ve Mugabe yönetimi

Zimbabve, 1885 Berlin Konferansı’nda Avrupalı devletlerin Afrika’yı paylaşım planları üzerinden işletilen sürecin kalıcı etkileri halen siyasi, sosyal ve ekonomik açıdan halk tabanında hissetmekte olan bir ülkedir.

1890 yılında Zimbabve, Birleşik Krallık yönetimi altında bir koloni olan Güney Rodezya'ydı. Ülke, 1890'dan 1923'e kadar, ana motivasyonu ülkeyi yönetmekten ziyade keşfedilmemiş doğal kaynakları aramak ve keşfedilenleri kontrol etmek olan İngiliz Güney Afrika Şirketi tarafından yönetildi. Zimbabve daha sonra Kuzey Rodezya (bugünkü Zambiya) ve Nyasaland (bugünkü Malavi) ile birleşti ve 1965 yılına kadar Birleşik Krallık'ın yönetimi altında kaldı.

1965 yılında ülke içindeki "beyaz azınlığın" tek taraflı deklarasyonu ile Zimbabve, Birleşik Krallık'tan bağımsızlığını kazandı ve ülkede cumhuriyet ilan edildi. 1978 yılında "siyah çoğunluğun" girişimiyle Mugabe liderliğinde yürütülen uzun bir gerilla savaşının ardından 1980 yılında tam bağımsızlık kazanıldı ve ülke bugünkü halini aldı. 1980-1987 yılları arasında kurucu yönetim içinde yaşanan mücadeleler sonucunda yönetici gruplar ZANU-PF (Zimbabwe Afrika Ulusal Birliği-Yurtsever Cephe) bünyesinde bir araya geldi ve Mugabe başkanlığındaki yönetim 37 yıl boyunca varlığını sürdürdü.

2017 darbesi - müdahalesi

14 Kasım 2017 tarihinde ordu, Devlet Başkanı Mugabe'yi tutukladı ve yönetime el koyduğunu açıkladı. Ordu, uluslararası tepkileri de dikkate alarak bunun bir "darbe" değil, "ordu destekli bir hükümet değişikliği" (askeri müdahale) olduğunu vurguladı. "Askeri darbe/müdahale"nin arkasındaki temel neden, iktidardaki Afrika Ulusal Birliği-Yurtsever Cephe içindeki liderlik mücadelesi olarak değerlendirilmektedir.

Mugabe, Mnangagwa ve müttefikleri tarafından yapılan bir darbeyle devrilse de, ertesi yıl yapılan seçimlerde Chamisa'yı yüzde 50'nin biraz üzerinde oyla mağlup etmeyi başardı.

Chamisa’ya dair

Chamisa'nın, üniversite harçları konusunda hükümet karşıtı protestolara öncülük eden bir öğrenci lideriyken, 1999'da merhum Morgan Tsvangirai'nin ZANU-PF'nin iktidarına karşı en ciddi mücadeleyi vermek üzere Demokratik Değişim Hareketi'nin (MDC) kurulmasına öncülük etmesiyle ulusal siyasete geçiş yaptığı bilinmektedir.

Chamisa, uzun süredir iktidarda olan Robert Mugabe'nin 2008 seçimlerinin ardından iktidarı muhalefetle paylaşmayı kabul etmesinin ardından 2009-2013 yılları arasında bilgi ve iletişim teknolojilerinden sorumlu devlet bakanı olarak görev yaptı.

Chamisa, Tsvangirai'nin ölümünün ardından 2018 konferansında yaşanan ve muhalefeti zayıflatan büyük bölünmenin ardından muhalefeti yeniden canlandırmasıyla tanınmaktadır.

Chamisa, muhalefet içindeki rakip MDC fraksiyonuna karşı yıpratıcı bir hukuk mücadelesini kaybettikten sonra konferansın adını Değişim için Yurttaşlar Koalisyonu (CCC) olarak değiştirdi. CCC, Mart 2022'de yapılan parlamento ara seçimlerinde en çok sandalyeyi kazanarak ZANU-PF'nin başlıca rakibi olarak kendini hemen kabul ettirdi.

Sosyo-ekonomik tercihleri belirleyen başlıca unsurlar

Silah üretiminde de kullanılan platinum ve cromit açısından büyük rezervlere sahip olan Zimbabve, ayrıca dünyanın en büyük elmas üreticisi olarak biliniyor.

Zimbabve, elektrikli araç aküleri ve diğer temiz teknolojiler için önemli bir mineral olan lityumun Afrika'nın en büyük rezervlerine sahip ülkelerinden biridir. Çinli şirketler ülkede lityum üretimine ve dönüştürülmesine dair 100 milyar doları aşkın yatırımlar gerçekleştirmiştir. Bu nedenle Çin’in Zimbabve’deki ve Afrika’daki rolünün önemli noktaları mevcut.

Zimbabve ayrıca G20 üyeliği olan Afrika ülkelerinden birisidir. Ülke, Magube sürecinde daha aktif olarak bu zirvelere dahil oldu.

Mnangagwa, ABD ve Avrupa ile daha derin bağlardan bahsederken, aynı zamanda başta Çin ve Rusya olmak üzere “Avrasya” kanadına da göz kırpmak zorunda kalmaktadır.

Mnangagwa, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalini desteklemek üzere konuştuğu Botswana'da ABD'nin ev sahipliği yaptığı bir iş konferansına katıldıktan haftalar sonra, Temmuz ayında düzenlenen Rusya-Afrika zirvesinde favorilerden biri oldu. Putin, kendisine özel olarak helikopter hediye etti.

Türkiye de, Zimbabve ile bağlarını “güçlendirmek” isteyen bir diğer ülke olarak değerlendirilebilir. Ticaret Bakanlığına bağlı olan “Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu” Deik’in büyük payı ile birçok Afrika ülkesine dönük özel teşebbüslü yatırımlar ve ticaretler yapılırken Zimbabve ile de bu açılımlar gerçekleştirilmektedir.

2017’deki ticaret konferansı raporlarına baktığımız zaman Türkiye’nin de bu ekonomik kazanımdan pay almak istediği yatırımcıları mevcut. İletişimi Zimbabve’den Kurai Matsheza’nın kurduğu ve muhatap olarak alınan “Managing Director of Manica Boards and Doors” ile ekonomik süreç sürdürülmektedir.

2023 seçimleri

Perşembe günü Harare, Zimbabwe'nin Glen Norah bölgesindeki bir ilkokulda oy kullanma işlemi. Philimon Bulawayo/Reuters

Zimbabve Seçim Komisyonu'na (Seçimleri denetleyen komisyon) göre, geçen hafta Çarşamba günü başlayan seçimin sonucunda Mnangagwa, oyların yüzde 52,6'sını Chamisa'nın yüzde 44'üne kazandı. 80 yaşındaki Mnangagwa beş yıl daha görevde kalmaya hak kazandı.

Yapılan oylamalarda, ülkenin seçim komisyonunun oy pusulalarını zamanında teslim edememesi nedeniyle bazı sandık merkezlerinde tepki çeken 10 saatten fazla gecikmeler gerçekleşti. Oy pusulalarındaki gecikmelerin temel nedeni olarak Zimbabve’de bir nevi Seçim Kurulu olan devlet organı gerçekleşen aksaklığı onadı ancak seçimin ertelenmesi söz konusu olmadı.

Binlerce seçmen, büyük ölçüde Chamisa ve partisinin en fazla desteğe sahip olduğu kentsel bölgelerdeki gecikmeler nedeniyle kendilerini bir gecede sandık başında bulduğunu belirtti. Bu nedenle bazı seçmenler oy kullanamadığını iddia ediyor.

Bu nedenle de Chamisa liderliğindeki Değişim için Yurttaşlar İttifakı, sonucu hemen kınadı ve usulsüzlük olduğunu açıkladı.

Parti sözcüsü Promise Mkwananzi seçim sonuçlarının açıklanmasından kısa bir süre sonra tweet atarak "Gerekli doğrulama olmadan varılan her türlü aceleci sonucu reddediyoruz" ve "Halkın zaferinden vazgeçmeyeceğiz!" diye ekledi.

Afrika Ulusal Birliği-Yurtsever Cephesi sözcüsü Christopher Mutsvangwa ise, seçimde yolsuzluk iddialarının "tamamen saçmalık" olduğunu söyledi. Seçim mekanizmasının kusursuz olduğunu, tüm partilerden temsilcilerin her seçim bölgesinde sayımı gözlemleyebildiğini ve sonuçları imzalayabildiğini söyledi.

Mutsvangwa, "Demokrasiyi uyguladığımızı dünyaya gösterdik" diye ekledi.

Seçim Komitesi, cumartesi günü sonuçlar açıklanmadan önce tüm cumhurbaşkanı adaylarını oy sayımını gözlemlemeye davet etti.

Komitenin başkan yardımcısı Rodney Kiva, "Eğer bu şeffaflığın bir göstergesi değilse, o zaman muhtemelen kelimenin tanımını bilmiyorum" diye ekledi.

Kaynaklar:

Haber

Yusuf Tekin’in önlüğü; dincilik ve piyasacılık!

soL YZ Beta, soL’un geliştirdiği ve soL arşiviyle çalışan bir yapay zeka robotudur. Kullanımı, soL abonelerine açıktır.