Hüda-Par Genel Başkanı Zekeriya Yapıcıoğlu’nun Anayasa’nın 4. maddesine karşı olduklarını açıklamasıyla başlayan tartışmanın ardından TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş da Anayasa'nın 3. maddesini hedef aldı, değişmesi gerektiğini öne sürdü. 

Partisi yeni Anayasa ısrarını sürdürürken, Kurtulmuş'tan "Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü" tabirinin değişmesi gerektiğine dair açıklama geldi.

Kurtulmuş'un açıklaması tepkilere neden olurken, iktidar cephesindeyse bu konuda farklı sesler çıkmaya başladı. Kurtulmuş daha sonra yeni bir açıklama yaparak Anayasa'nın 3. maddesiyle ilgili bir tartışma açmadığını öne sürdü, konuşması üzerinden "algı operasyonu" yapıldığını iddia etti.

Kurtulmuş: Devletin ülkesi ve milleti olmaz

10 Ekim tarihinde Gazi Üniversitesi 2024-2025 Akademik Yılı açılışı dolayısıyla düzenlenen programa katılan AKP'li TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş'un konuşmasında gündeme getirdiği başlıklardan biri Anayasanın ilk dört maddesine ilişkin tartışma oldu

"Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü" tabirinin değişmesi gerektiğini söyleyen Kurtulmuş, "Devletin ülkesi olmaz. Devletin milleti olmaz. Bu metin, 'Milletin devleti ve ülkesiyle bölünmez bütünlüğü' şeklinde ifade edilmelidir. Bu seçkinci, devletçi anlayışın da yeni anayasada milletin gücü üzerine yükselen bir devlet anlayışıyla yeniden ele alınmasının önemli olduğunu düşünüyorum" ifadelerini kullandı.

Özel: El uzatanın elini kıracağız

Kurtulmuş'un sözlerine ilk tepkiler CHP Genel Başkanı Özgür Özel ve eski genel başkan Kemal Kılıçdaroğlu'ndan geldi.

Datça Belediye Başkanlığı'nı ziyaret eden Özgür Özel, burada yaptığı açıklamada, "HÜDA PAR 'Anayasa'nın ilk 4 maddesi tartışılsın' dedi. Geçtiğimiz aylarda sordum, kıvırdılar. Numan Kurtulmuş dedi ki, 'Devletin milletiyle ve ülkesiyle bir bölünmez bütün olduğu ifadesi yanlış.' Güya entelektüel bir tartışma başlatacak" ifadelerini kullandı.

Özel, "Hiç oynamaya gerek yok! Elini uzatanın eli kırılsın. Anayasa'nın ilk dört maddesinden orayı okuyunca şunu anlıyorsun; 'Türkiye Cumhuriyeti devletiyle, milletiyle, ülkesiyle bölünmez bir bütündür.' Nokta" ifadelerini kullandıktan sonra sözlerine şöyle devam etti:

"Tayyip Bey HÜDA PAR’a bir şey diyemiyor. Bahçeli HÜDA PAR’a bir şey söylemiyor. Numan Bey, HÜDA PAR'ın alanını genişletecek, hesapta entelektüel tartışma açıyor.

Biz Türkiye Cumhuriyeti'nin vatandaşlarıyız. Biz hep beraber bir ve beraberiz. Devletimizle, milletimizle, ülkemizle birlikte bir bütünüz. Bayrağımız belli, başkentimiz belli, kurucumuz belli. Bunlarla sorunu olanlar da belli. İlk 4 maddeye el uzatanın elini kıracağız!"

Kılıçdaroğlu: Tartışmaya açmak bölücülüktür

"Hiç kimse bu topraklardaki Atatürkçü, Kuvvâcı ve Sevr'i parçalayıp atan kuvveti hafife almasın!" diyerek Kurtulmuş'a tepki gösteren Kılıçdaroğlu, konuya ilişkin sosyal medya üzerinden açıklamada bulundu.

Kılıçdaroğlu, "Hilafet sevdalısı küçük bir grubun saraydan aldığı destekle, meydanlarda yaptıkları çağrı bizi rahatsız etmektedir. Karun olmuşlara meftun olanlar ve onların cahil cesaretleri de bizi rahatsız etmektedir" ifadelerine yer verdiği paylaşımını şöyle sürdürdü:

"Değiştirilmesi teklif dahi edilemez!' olan anayasanın maddesini tartışmaya açmak bölücülüktür. Sizin derdiniz anayasa falan değil. Derdiniz; ‘’Bölünmez bütünlüğümüzdür.’’ Derdiniz; ‘’Bayrağımız ve Bağımsızlığımızdır.’’ Bu ülkede değişecek tek bir şey vardır o da: ‘’Saray ve şürekasıdır.’’ Değiştirmek mi istiyorsunuz? Hodri Meydan!"

Uçum'dan Kurtulmuş'a yanıt: 'Tartışmaya açılması hem yersizdir hem de sorunludur'

Öte yandan TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş'un Anayasa'nın 3. maddesi ile ilgili tartışma yaratan sözlerine bir yanıt da Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum'dan geldi.

Uçum'un Kurtulmuş'a verdiği "Tartışmaya açılması hem yersizdir hem de sorunludur. O nedenle ilk dört maddenin diğer esasları gibi bu konu da tartışma dışıdır" yanıtı, söz konusu gündemin Beştepe ve AKP içinde farklı seslere neden olduğunu bir kez daha gösterdi.

Bahse konu maddenin devletin bütünlüğüne ilişkin olduğunu ifade eden Uçum, "Buradaki yaklaşımın ileri sürüldüğü gibi milleti baskılamakla hiç bir ilgisi yoktur. Sistemsel normları geçmişin pratik sorunları üzerinden değerlendirmek temel bir metodoloji yanlışıdır" dedi.

Uçum, hükümde devletin; egemenlik, ülke ve millet unsurlarından oluştuğunun vurgulandığını aktardı ve "Geçmişin milli devlet karşıtı liberal akımlarının tortusu olan sorunlu görüşleri ileri sürmek yerine 'Bütünlük İlkesinin' manasını kavramak gerekir" ifadelerini kullandı.

Mevcut düzenlemenin tartışılmasının bir kenara bırakılması gerektiğini söyleyen Uçum, açıklamasına şöyle devam etti:

“Türkiye Cumhuriyeti, devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür” anlayışıyla öne çıkarmak doğru yaklaşımdır. Böylece Türkiye Devletinin milli egemenlik ilkesine dayanması ve üniter yapısı daha da netleştirilir. Ayrıca küresel emperyalizmin ve uzantısı neo liberal siyasetlerin genelde milli devletlere özelde ise Türkiye’ye karşı geliştirdikleri hasmane tavırlara da etkili bir karşı çıkış olur.

Tam da bununla bağlı olarak Anayasanın 6. Maddesinin ilk fıkrası olan “Egemenlik, kayıtsız şartsız Milletindir” hükmünün de ilk dört madde kapsamına alınması konuşulmalıdır. Her ne kadar ilk dört maddenin esaslarından birincisi olan Cumhuriyet, milli egemenlik ilkesini zaten içeriyor dense de açıkça “Egemenlik, kayıtsız şartsız Milletindir” hükmüne yer verilmesi kanımca bir ihtiyaçtır ve güçlendirici bir güvence düzenlemeye dönüşür.

Buna göre yeni anayasada “Egemenlik, kayıtsız şartsız Milletindir” hükmünün ilk dört madde kapsamına alınması içeride milli egemenliğe ortak olmaya çalışan gayri meşru yapılara ve odaklara, dışarıda ise milli egemenlikleri sınırlamaya hatta tasfiyeye çalışan küresel emperyalizmin neo liberal siyasetlerine bir meydan okuma ve kararlılık tavrı olur.

Unutulmamalıdır ki Milli Devletine sahip ve hakim olan bir Milletin, Milli Devletinin, Ülkesi ve Milletiyle bütünlüğünün korunması ve yüceltilmesi o milletin milli ülküsü/mefküresi ve Milli Devletin de amacıdır.

Bu da ancak Devletin Bütünlüğü ilkesiyle ifade edilebilir. Bu bakımdan, Türkiye (Cumhuriyeti) Devletinin “ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü” hükmü hem semantik olarak hem de anayasal teori açısından çok doğru bir ifadedir. Tartışmaya açılması hem yersizdir hem de sorunludur. O nedenle ilk dört maddenin diğer esasları gibi bu konu da tartışma dışıdır."

Kurtulmuş'tan yeni açıklama: Konuşmamda 3. maddeyle ilgili bir şey geçmedi

Öte yandan Numan Kurtulmuş bugün yaptığı açıklamada "3. maddeyle ilgili bir tartışma varmış gibi göstermek en hafif tabiriyle haksızlıktır yanlışlıktır ve bir algı operasyonudur" dedi.

Anayasa'nın 3. maddesiyle ilgili bir tartışma olmadığını öne süren Kurtulmuş, tartışmayı başlatan konuşmasının hiçbir yerinde 3. maddenin geçmediğini savundu.

TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş açıklamasında şunları kaydetti:

"Konuşmamın hiçbir yerinde 3. maddeyle ilgili bir şey geçmemiştir. Ben şunu söylüyorum, usul esasa mukaddemdir. Yani anayasa hangi maddeleri yazacağından daha ziyade anayasanın nasıl yapılacağı, demokratik şeffaf süreçlerin hangi yöntemle yönetileceği ve bu süreçte de anayasanın ruhuna yapımına diline ilişkin konuları şimdiye kadar konuştum. 3. maddeyle ilgili bir tartışma varmış gibi göstermek en hafif tabiriyle haksızlıktır yanlışlıktır ve bir algı operasyonudur."

Geçmişteki tartışmalar

AKP 2011'deki tartışmada 'değiştirilemeyecek hüküm' istememişti

AKP daha önce yeni Anayasa’da “değiştirilmez” maddeler olmaması gerektiğini savunmuştu.

Hüda-Par’ın çıkışına AKP’nin “gündemimizde yok” şeklinde açıklamalarla yanıt vermesi akla daha önce TBMM’nin 2011-2013 yılları arasında Anayasa Uzlaşma Komisyonu’ndaki tekliflerini getirdi.

O dönemde ilk dört maddeye ilişkin tartışmalarda AKP’nin “Anayasa’da değiştirilemeyecek hüküm önermediği” şeklindeki notlar Meclis tutanaklarına geçmişti.

Bu konu üzerindeki tartışmalarda BDP de yeni anayasada değiştirilemez maddeler olmaması gerektiği görüşünü ortaya koymuş, CHP ve MHP ise değiştirilemez maddelerin yeni anayasada yer alması gerektiğini savunmuştu.

Şentop 2016'da 'değişmezlik meselesi çok yanlıştır' demişti

60 madde üzerinde uzlaşma sağlandıktan sonra 2013 yılı sonunda komisyon çalışmaları bitmiş, Şubat 2016’da bir kez daha Anayasa Uzlaşma Komisyonu Meclis’te kurulmuştu. Ancak komisyon masası iki hafta geçmeden yeniden devrilmişti. Daha sonra AKP içinde kurulan Anayasa Komisyonu içinde yer alan Mustafa Şentop Nisan 2016’da yaptığı açıklamada Anayasa’nın ilk 4 maddesiyle ilgili tartışmalar hakkında "Anayasa'nın ilk 3 maddesinin değişmezliği sadece ve sadece siyasi tarihimizde, 12 Eylül darbesini yapan 5 generalin tasarrufudur. Önce bunu bilmek lazım. Bunu bilmeden konuşuyorlar” demişti.

Şentop "Değişmezlik meselesi çok yanlıştır. Hiçbir kuşak, kendisinden sonraki kuşakların anayasa yapma iradesini bağlayacak bir iradeye sahip olamaz. Onların iradesinin bizimkinden üstünlüğü nedir? Bir konuyu tartışırken bu bağlam önemli” ifadelerini kullanmıştı.

Anayasa'nın ilk 4 maddesi nedir?

MADDE 1- Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.

MADDE 2- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.

MADDE 3- Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür. Dili Türkçedir. Bayrağı, şekli kanununda belirtilen, beyaz ay yıldızlı al bayraktır. Millî marşı “İstiklal Marşı”dır. Başkenti Ankara’dır.

MADDE 4- Anayasanın 1 inci maddesindeki Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu hakkındaki hüküm ile, 2 nci maddesindeki Cumhuriyetin nitelikleri ve 3 üncü maddesi hükümleri değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez.

Haber

AKP’de Anayasa’nın 4. Maddesi tartışması: Eski-yeni danışmanlardan zıt sesler