Manisa'nın Soma ilçesinde faaliyet gösteren İmbat Madencilik'te çalışan işçiler, bir yılı aşkın süredir düzenli ödenmeyen ücretleri, primleri ve toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan alacakları için eyleme geçmişti. 

İşçiler, 27 Ekim'de Ankara'ya yürüyüş başlattı. Şirket yönetimi ise çalışanlara gönderdiği açıklamada, yaşanan mali krizin temel nedenlerinden birinin Soma B Termik Santrali'ni işleten şirketten tahsil edilemeyen kömür bedeli olduğunu bildirdi.

İmbat Madencilik'in açıklamasına göre, Konya Şeker'den tahsil edilemeyen alacak 1 milyar 475 milyon liraya ulaşmıştı. Şirket, çalışanlarına gönderdiği mesajda kasasında maaşları düzenli ödeyebilecek başka bir kaynak kalmadığını ve varlıklarının ipotek altında olduğunu savundu.

Burada adı geçen Torku, bağımsız bir enerji şirketi değil. Torku markasıyla tanınan Konya Şeker Sanayi ve Ticaret AŞ, Anadolu Birlik Holding bünyesinde faaliyet gösteriyor. Soma B Termik Santrali'ni işleten Soma Termik Santral Elektrik Üretim AŞ'nin sermayesinin tamamı da Konya Şeker'e ait.

Dolayısıyla İmbat Madencilik'in işçilere yaptığı açıklamada işaret ettiği borç, Konya Şeker'in yüzde 100 sahibi olduğu santral işletmecisiyle arasındaki ticari ilişkiden kaynaklanıyor.

Soma B Termik Santrali'nin Türkiye Kömür İşletmeleri'ne (TKİ) olan borcu ise çok daha büyük. Santralin TKİ'ye kömür bedellerinden kaynaklanan borcunun 20 milyar lirayı aştığı bildirildi. 

Bu tutar, Türkiye'de son dönemde gündeme gelen fon soruşturmasında TMSF'nin 9 Kasım itibarıyla gönüllü iade yoluyla geri aldığı tutarın yarısından fazlasına denk geliyor.

Başka bir ifadeyle, yalnızca Soma B Termik Santrali'nin kamu kuruluşuna biriken borcu, fon soruşturmasında geri alınan varlıkların neredeyse üçte ikisi büyüklüğünde.

Soma'daki tabloyu önemli kılan yalnızca borcun büyüklüğü değil. Kömürünü TKİ'den alan, ürettiği elektriği piyasaya satan ve yıllarca kamu desteği mekanizmalarından yararlanan özel işletme, borçlarını ödeyemeyince önce santrali, ardından da işçilerin çalışma güvencesini kaybetti.

Şirket battı, ödeme yok

Soma B Termik Santrali'nin borçları nedeniyle başlayan icra sürecinde TKİ, alacaklarını tahsil etmek için santralin varlıklarının satışını talep etti. İlk açık artırma 7-14 Eylül tarihleri arasında yapıldı ancak alıcı çıkmadı. İkinci açık artırma ise 30 Eylül-7 Ekim tarihleri arasında gerçekleştirildi.

Bu ihalede de özel sektörden teklif gelmedi. Santral, birinci alacaklı konumundaki TKİ tarafından KDV hariç 6 milyar 946 milyon lira bedelle devralındı. 

Böylece 2015 yılında özelleştirilen Soma B Termik Santrali yeniden kamu mülkiyetine geçti. 

Ancak bu devir, şirketin biriken borçlarının tamamının ödendiği anlamına gelmiyor. İhale bedeli TKİ'nin alacağından mahsup edilecek; geriye kalan borç için tahsilat süreci devam edecek.

Santralin mali tablosu da yaşanan çöküşün boyutunu ortaya koyuyor. Şirketin 2025 yılı bağımsız denetim raporuna göre, 31 Aralık 2025 itibarıyla toplam ticari borçları 19,76 milyar liraya ulaşmıştı. Bunun 11,11 milyar liralık kısmı doğrudan TKİ'ye olan borçlardan oluşuyordu. Şirket aynı yıl 5,7 milyar lira net zarar açıklamış, özkaynakları 1,69 milyar lira açığa düşmüştü.

Denetim raporunda şirket yönetiminin faaliyetleri sürdürme niyeti ve imkânı bulunmadığı, işletmenin tasfiyesi veya faaliyetlerin kalıcı olarak sona ermesi dışında gerçekçi bir alternatif görülmediği de kaydedildi.

Şirketin tek hissedarı Konya Şeker ise mevcut sermaye koyma yükümlülüğü dışında ek finansal destek sağlamayacağını ve herhangi bir borç üstlenme taahhüdünde bulunmayacağını bildirdi.

Bu gelişmelerin ardından Soma Termik Santral Elektrik Üretim AŞ, 25 Eylül 2026 tarihinde Konya 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nde doğrudan iflas talebinde bulundu. Dava 2026/893 esas numarasıyla kayda geçti. Mahkemenin duruşma tarihi 16 Aralık 2026 olarak ilan edildi.

İşçilere kapı gösterildi

Şirketin 15 Ekim'de yaptığı açıklamada ise santralin icra yoluyla satışının gerçekleşmesi nedeniyle faaliyetlerini durdurmak zorunda kaldığı belirtildi. Yönetim, teknik, idari ve mali işleri yürütecek asgari personel dışında kalan çalışanların önce yıllık izinlerini kullanmasını, ardından ücretsiz izne çıkarılmasını kararlaştırdı.

3 Kasım'da yapılan yeni açıklama ise sürecin bir sonraki aşamasını ortaya koydu. Şirket, santralin icra yoluyla TKİ'ye ihale edildiğini, ihalenin kesinleştiğini ve mülkiyetin hukuken TKİ'ye geçtiğini bildirdi. 

İşyerinin bütünüyle kapatıldığını ve faaliyetlerin kesin ve devamlı olarak sona erdirildiğini duyurdu.

Aynı açıklamada şirketin tüzel kişiliğinin iflası ve ardından tasfiyesi için Konya 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nde dava açıldığı da belirtildi. Yönetim Kurulu, hukuki, mali ve güvenlik süreçlerini yürütecek asgari personel dışında kalan çalışanların iş akitlerinin sona erdirilmesine karar verdi.

Böylece santrali işleten şirketin borçları ve iflas süreci devam ederken çalışanlar da iş güvencelerini kaybetti.

Üstelik sorun yalnızca santral çalışanlarıyla sınırlı değil. Soma'da maden işçilerinin ücret ve özlük hakları için yürüttüğü mücadele de aynı ekonomik ilişkiler ağının bir başka yüzünü gösterdi. İmbat Madencilik işçilerinin alacaklarının 7 Kasım'da sendika tarafından yapılan açıklamayla ödendiği duyuruldu. Ancak bu ödeme, özel işletmeciliğin yarattığı yapısal sorunları ortadan kaldırmış değil.

Özel şirketler çare değil, çözüm devletleştirme

Peki TKİ'nin santrali yeniden kamu mülkiyetine alması sorunu çözüyor mu?

Tek başına hayır. Çünkü mesele yalnızca mülkiyetin el değiştirmesi değil, enerji üretiminin hangi kamusal planlama ve işletme anlayışıyla yürütüleceği.

Soma örneğinde şirketin kendi bağımsız denetim raporu, mali sorunların önemli bir bölümünün kömür tedarik sözleşmesi ve teşvik mekanizmalarıyla ilişkili olduğunu ortaya koyuyor. Şirket, 2015'te özelleştirme sırasında devraldığı TKİ kömür tedarik sözleşmesindeki fiyat güncelleme formülünün yıllar içinde kömür fiyatlarını piyasa fiyatlarının üzerine taşıdığını savunuyor. TKİ ile yapılan protokolün sürdürülemediğini, kömür tedarikinin 2025'te durdurulduğunu ve bunun ardından faaliyetlerinin önemli ölçüde azaldığını belirtiyor.

Ancak bu açıklama, şirketin borçlarını ödememe ve çalışanların haklarını güvence altına almama sorumluluğunu ortadan kaldırmıyor. Üstelik şirketin tek hissedarı Konya Şeker'in ek finansal destek vermeyeceğini açıklaması, özel mülkiyet altında kamusal bir enerji tesisinin geleceğinin nasıl şirket bilançosuna bağımlı hale geldiğini gösteriyor.

İthal kömüre dayalı üretim ağırlığını koruyor

Türkiye'nin enerji politikası da bu tablonun dışında değil. 

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı verilerine göre 2025 yılında yerli kömüre dayalı santraller 44,26 teravatsaat, ithal kömüre dayalı santraller ise 76,59 teravatsaat elektrik üretti.

Kömürden üretilen elektriğin toplam üretimdeki payı yüzde 34,1 olurken yerli kömürün payı yüzde 12,5'te kaldı.

Enerji politikalarını izleyen kuruluşlardan Ember'in Türkiye Elektrik Görünümü 2026 raporun da kömürden elektrik üretiminin yaklaşık üçte ikisinin ithal kömüre dayandığını ortaya koyuyor. Yerli kömür santrallerinin kurulu gücü daha yüksek olmasına rağmen kapasite kullanım oranları yüzde 45'e kadar gerilerken ithal kömür santrallerinde bu oran yüzde 80'in üzerinde seyrediyor.

Bu veriler, Türkiye'nin yerli kömür kaynaklarını değerlendiren bir enerji üretim planından uzaklaştığını gösteriyor. Üstelik yerli kömür santrallerine 2026-2029 döneminde uygulanacak alım garantileriyle üretimin artırılması hedeflenirken ithal kömüre dayalı üretim de ağırlığını koruyor.

Burada asıl tartışılması gereken, kömürün yerli ya da ithal olmasının ötesinde, enerji üretiminin kamusal bir ihtiyaç olarak mı yoksa şirketlerin kâr hesabına göre mi örgütleneceği.

Soma B Termik Santrali'nin 2025 yılı denetim raporunda da önemli bir ayrıntı bulunuyor. Şirket, kapasite destek mekanizmalarının sona ermesini ve yerli kömür teşviklerinden yararlanamamasını faaliyetlerini durdurma kararının gerekçeleri arasında gösteriyor. Yani özel işletmecilik, kamu desteği ve teşvik mekanizmalarına bağımlı bir yapı içerisinde faaliyet yürütürken bu desteklerin değişmesiyle üretimi sürdüremediğini açıklıyor.

Böyle bir modelde yatırım, bakım ve çevresel yükümlülükler de kamusal denetim ve planlamanın konusu olmaktan çıkıp şirketlerin maliyet hesabına bırakılıyor. Şirketin mali dengesi bozulduğunda ise ortaya çıkan sonuç yalnızca bir işletmenin kapanması değil; kamunun alacaklarının tahsil edilememesi, üretimin aksaması ve yüzlerce emekçinin geleceğinin belirsizleşmesi oluyor.

Maaş almak, hayatta kalmak için mücadele eden madenciler...

Soma'da İmbat Madencilik'ten alınan kömürün bedelinin ödenmemesiyle başlayan tartışma, santralin icradan TKİ'ye geçmesi ve çalışanların iş akitlerinin sona erdirilmesiyle devam etti. Bir tarafta kamuya ödenmeyen milyarlarca liralık borç, diğer tarafta emeğinin karşılığını almak için mücadele eden madenciler var.

Soma'nın ve Zonguldak'ın geleceği, benzer bir modelin devam etmesi halinde yeni işsizlik dalgalarıyla karşı karşıya kalabilir. Madenlerin TKİ bünyesinde, elektrik üretim tesislerinin ise EÜAŞ bünyesinde kamusal planlama ve denetimle işletilmesi; yatırım, bakım, iş güvenliği ve istihdamın şirketlerin kâr hedeflerine bırakılmaması gerekiyor.

Soma'da yaşananlar bir kez daha gösteriyor: Enerji gibi stratejik bir alanda özel şirketlerin kârı güvence altına alınırken risklerin ve maliyetlerin kamuya, işsizliğin ve güvencesizliğin emekçilere bırakıldığı bir düzen kalıcı çözüm üretemiyor. Çözüm, kamusal kaynakların özel şirketlerin bilançosuna aktarılmasında değil, üretimin kamusal çıkar doğrultusunda örgütlenmesinde, yani devletleştirmede.

AKP’li yıllarda maden patronları büyüdü, madenciler yoksulluğa terk edildi

AKP’li yıllarda çıkarılan yasalar, teşvikler ve vergi düzenlemeleriyle maden sektörü büyürken, bedeli işçilere yazıldı. Madenlerin ve santrallerin önemli bölümü özelleştirildi. Enerji Bakanı Alparslan Bayraktar da 2002'den bu yana santralleri özel sektöre yaptırdıklarını söylemişti. 

Yeni ruhsatlarla binlerce hektar arazi rant alanına dönüştü. 

MAPEG verilerine göre Giresun’un yüzde 85'i, Ordu’nun yüzde 74'ü, Artvin’in yüzde 71'i, Muğla’nın yüzde 59'u, Erzincan-Tunceli bölgesinin yüzde 52'si maden arama, ihale ya da işletme ruhsatı kapsamında.

Madenciler ise bu büyümeden pay alamadı. Özelleştirmelerin kârı patronlara, maliyeti ise işçilere teslim edildi. Madencilerin kakları kırpıldı, maaşlar düzensizleşti, tazminatlar ödenmedi. 

Ankara’da seslerini duyurmaya çalışan Çayırhan işçileri bunun örneği. 2025'te özelleştirilen Çayırhan madeninde 21 Ağustos’ta meydana gelen göçükte bir işçi yaşamını yitirdi, 20 işçi yaralandı. Yıldızlar SSS Holding’e bağlı Doruk Madencilik’in Mihalıççık’taki işçileri de ödenmeyen maaşlar, tazminat talepleri ve sendikalaşma nedeniyle yapılan işten çıkarmalar yüzünden defalarca Ankara’ya yürüdü.

Madenciler, kendilerine reva görülen üç kuruşluk maaşı alabilmek ve haklarını kazanabilmek için mücadele ediyor. Soma’da İmbat Madencilik ve Soma B Termik Santrali işçileri de aynı yoldan geçiyor.

soL'un dört kez sansürlenen X hesabını takip ederek yaygınlaştırabilirsiniz. 

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.