İsrail'de 27 Ekim'de yapılan genel seçimler, ülkeye yeni bir hükümet çıkaramadı. 

Oy sayımının sürdüğü 28 Ekim sabahında Likud, en fazla oyu alan parti konumunu korurken Binyamin Netanyahu'nun dayandığı sağ ve dinci blok parlamentoda çoğunluğa ulaşamadı. Oyların yüzde 48,4'ünün sayıldığı aşamada aktarılan tabloya göre Netanyahu bloğunun 55, Gadi Eisenkot liderliğindeki muhalefet bloğunun 50 sandalye elde etmesi beklenirken Arap partileri toplam 15 sandalyeyle kritik bir konuma yerleşti. Knesset'te hükümet kurmak için 61 sandalye gerekiyor. 

Sonuçlar, Netanyahu açısından bir yenilgiye işaret ediyor. Ancak bu yenilgi, iktidarın hemen el değiştireceği anlamına gelmiyor. Likud'un birinci parti konumunu korumasına rağmen ittifakının çoğunluğu sağlayamaması, hükümet kurma sürecini haftalarca sürebilecek bir pazarlık dönemine dönüştürüyor. Bu süreçte Netanyahu başbakanlık görevini sürdürecek; yeni bir hükümet kurulana kadar mevcut hükümet görevine devam edecek.

Seçimlerin ardından ortaya çıkan tablo, yalnızca kimin hükümet kuracağı sorusuyla sınırlı değil. Asıl mesele, hükümetin kurulamadığı bir dönemde siyasetin ve savaş gündeminin nasıl şekilleneceği.

Netanyahu için yenilgi, ama iktidarın sonu değil

Likud'un birinci parti olarak çıkması, Netanyahu'nun siyasi hareket alanını koruduğunu gösteriyor. Buna karşılık sağ ve dinci partilerden oluşan ittifakın 61 sandalyeye ulaşamaması, Netanyahu'nun alışık olduğu koalisyon düzenini sürdürmesini zorlaştırıyor.

İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, parti temsilcileriyle görüşmelerin ardından hükümeti kurma görevini hangi milletvekiline vereceğine karar verecek. İsrail'de bu görev geleneksel olarak en çok sandalyeye sahip partinin liderine verilebilse de hukuken otomatik bir kural değil. Cumhurbaşkanı, hükümet kurma ihtimali en yüksek görünen adayı görevlendirmek durumunda.

Netanyahu'nun ilk görevi alması hâlinde önünde 28 günlük bir süre bulunacak. Cumhurbaşkanı bu süreyi 14 güne kadar uzatabilecek. Netanyahu'nun çoğunluğu sağlayamaması durumunda görev başka bir milletvekiline verilebilecek. Eisenkot'un da aynı süreçten geçmesi gerekecek.

Bu takvim, İsrail'de siyasi belirsizliğin kısa sürede sona ermeyebileceğini gösteriyor. Üstelik yeni bir hükümet kurulamazsa mevcut hükümet, yeni seçimlere gidilene kadar görevde kalmayı sürdürebilecek.

Belirsizlik dönemi ve savaş siyasetinin ağırlığı

Hükümet kurma görüşmelerinin uzaması, Netanyahu'nun siyasi gündemi belirleme imkânını ortadan kaldırmıyor. Tersine, görevde kalmaya devam ettiği süre boyunca savaş politikası ve bölgesel gelişmeler, koalisyon pazarlıklarıyla iç içe geçebilir.

Netanyahu seçim kampanyasında "askeri başarıları" ve İran'a karşı izlenen politikayı öne çıkardı. Seçim sonrasında da ABD Başkanı Donald Trump'la İran konusunda yeniden ortak hareket etme ihtimalini gündeme getirdi. 

Önümüzdeki dönemde İran'la gerilimin tırmanması veya yeni bir askeri gelişme yaşanması, hükümet kurma sürecindeki siyasi dengeleri de etkileyebilir. Savaş gündeminin öne çıkması, Netanyahu'nun kendisini ülkenin "güvenliğini sağlayabilecek lider" olarak sunmasına ve rakiplerini bu başlık üzerinden sıkıştırmasına imkân verebilir.

Netanyahu, İran’la savaşı tırmandırabilecek askeri adımları seçim öncesinde de gündeme getirmişti. İsrail basınına yansıyan haberlere göre Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir, İran’la yeni bir çatışmayı tetikleyebileceği değerlendirilen harekât önerisine karşı çıkmış ve siyasi yönetimden yazılı hukuki yetkilendirme istemişti. Netanyahu yönetimi ise iddiaları reddetmişti. Muhalefet temsilcileri, başbakanı seçim öncesinde güvenlik gerilimini siyasi amaçlarla kullanmakla suçlamıştı. 

Arap partileri belirleyici konumda

Seçimlerin dikkat çeken sonuçlarından biri, Arap partilerinin sandalye sayısındaki artış ve Arap yurttaşların yüksek katılımı oldu. Seçim öncesi anketler ve çıkış anketleri, iki Arap listesinin toplamda 17 ila 18 sandalyeye ulaşabileceğine işaret ediyordu. Sayımın ilerleyen aşamalarında tahminler değişse de Arap partilerinin parlamentodaki ağırlığı, hükümet kurma hesabının merkezinde yer alıyor.

Seçimlere katılan Mansur Abbas liderliğindeki Birleşik Arap Listesi (Ra'am) ile Hadaş'ı da içeren Ortak Liste (Joint List) ayrı siyasi yapılar. Aralarındaki farklılıklar, hükümet kurma görüşmelerinde izleyebilecekleri tutum bakımından önem taşıyor.

Ra'am'ın 2021'de Bennett ve Lapid hükümetine destek vermesi, bir Arap partisinin İsrail'de hükümet kurma sürecine katılabildiğini göstermişti. Ancak bugünkü koşullar, aynı modelin kolaylıkla tekrarlanabileceği anlamına gelmiyor. Özellikle Hadaş'ın da yer aldığı Ortak Liste'yle bir hükümet ortaklığı kurulması, Siyonist muhalefet içindeki partiler bakımından ciddi siyasi engellerle karşılaşabilir.

Eisenkot, Netanyahu'ya karşı çoğunluk oluşturabilmek için Arap partilerinin desteğine ihtiyaç duyabilir. Ancak bu desteğin doğrudan koalisyon ortaklığı biçiminde mi, dışarıdan güvenoyu desteğiyle mi, yoksa belirli konularda anlaşmalarla mı sağlanacağı belirsiz. Muhalefet içindeki partilerin Arap listeleriyle işbirliğine ilişkin çekinceleri de bu seçeneği zorlaştırıyor.

Bu nedenle Arap partilerinin seçim başarısı, kendiliğinden hükümete girecekleri anlamına gelmiyor. Buna karşılık hükümet kurma sürecindeki pazarlık güçlerini artırıyor.

soL, daha önce Hadaş listesinden milletvekilliği yapan İsrail Komünist Partisi'nden Ofer Cassif'le söyleşisinde, İsrail'in politikalarının ve Trump’ın “barış planı”nın bir barış girişimi değil, klasik bir sömürgeci dayatma olduğunu aktarmıştı. İsrail’de Arap partilerinin seçimler sonrasında kazandığı ağırlık, Filistinlilerin hakları ve bölgedeki sömürgeci politikalarına karşı hareketi güçlendirebilir.

Eisenkot'un önünde de kolay bir yol yok

Eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot, seçim gecesi Netanyahu'nun yenildiğini savunarak yeni bir siyasi dönem çağrısı yaptı. Ancak Netanyahu karşıtı partilerin bir araya gelmesi, hükümet kurmak için gerekli çoğunluğu sağlamaya yetmeyebilir.

Eisenkot'un liderliğindeki blok, Arap partilerinin desteğini alsa bile kendi içinde farklı siyasi önceliklere sahip. Naftali Bennett ve Yair Lapid'in birlikte hareket ettiği liste, Yair Golan'ın Demokratlar partisi ve Avigdor Liberman'ın İsrail Evimiz partisi aynı toplumsal tabana ve siyasi programa dayanmıyor.

Arap partileriyle işbirliği meselesi de bu farklılıkları görünür kılıyor. Ra'am'ın dışarıdan destek verdiği bir hükümet seçeneği bazı partiler açısından tartışılabilir olsa da İsrail Komünist Partisi'nin de bileşeni olduğu Hadaş'ın yer aldığı Ortak Liste'yle doğrudan hükümet ortaklığı kurulması çok daha güç bir ihtimal.

Dolayısıyla Eisenkot'un hükümeti kurma görevi alması, krizin sona ermesi anlamına gelmeyecek. Netanyahu'nun çoğunluğu oluşturamaması durumunda muhalefetin önüne geçecek bu süreç de haftalarca sürebilir. Eisenkot'un başarısız olması hâlinde ise yeni bir seçim olasılığı gündeme gelebilir.

Yük paylaşımı tartışması ve toplumsal gerilim

Seçimlerin arkaplanında, İsrail'deki askerlik yükümlülüğü tartışması da bulunuyor. Uzun süren savaşlar ve yedek askerlerin üzerindeki yük, Haredi erkeklerin askerlik muafiyetlerini yeniden siyasi gündemin merkezine taşıdı.

Netanyahu'nun geleneksel ortakları arasında yer alan Haredi partileri, muafiyetlerin korunmasını isterken farklı siyasi kesimler askerlik yükünün toplumun daha geniş bir bölümü tarafından paylaşılmasını savunuyor. Bu mesele, yeni hükümetin kurulması sırasında da önemli bir pazarlık başlığı olmaya aday.

İsrail toplumundaki gerilimler yalnızca askerlik yükümlülüğüyle sınırlı değil. Mizrahi ve Aşkenaz Yahudiler arasındaki tarihsel eşitsizlikler, sınıfsal ayrımlar, dini ve seküler kesimler arasındaki çatışmalar da siyasal tablonun parçaları. Ancak bu ayrımların tek bir siyasi blok oluşturduğu söylenemez. 

Yeni seçim ihtimali masada

İsrail'deki hükümet kurma sürecinin önümüzdeki haftalarda nasıl sonuçlanacağı belirsiz. Netanyahu'nun ilk görevi alması ve çoğunluğu oluşturmak için girişimlerde bulunması mümkün. Bu girişim başarısız olursa Eisenkot'un önüne de benzer bir sınav çıkacak.

Her iki liderin de hükümet kuramaması, ülkeyi yeniden seçime götürebilir. Bu durumda Netanyahu'nun görevde kalmayı sürdürmesi, siyasi mücadeleyi yeni seçim kampanyasıyla birleştirebilir.

Ortaya çıkan tablo, Netanyahu'nun iktidarının sona erdiği bir döneme değil, hükümet kurma kapasitesinin tartışmalı hâle geldiği bir sürece işaret ediyor. Likud'un birinci parti olarak kalması Netanyahu'ya siyasi hareket alanı sağlarken ittifakının çoğunluğu kaybetmesi, iktidarını yeniden üretmesini zorlaştırıyor.

soL'un dört kez sansürlenen X hesabını takip ederek yaygınlaştırabilirsiniz.

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.