İşçinin ücretinden her ay kesilen primler Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve İşsizlik Sigortası Fonu'nda toplanıyor.

Sayıştay bu iki kasanın 2025 hesaplarını denetleyen raporları Meclis'e sundu. 

İki rapor da gösterdi ki, işçinin ücretinden kesinti her ay şaşmadan yapılırken, patronların yatırmadığı primlerin kurumların resmi hesaplarında görünmüyor.

SGK patronların trilyonluk borcunu gizliyor

Sayıştay'a göre SGK'nın 2025 sonu itibarıyla tahsil edemediği prim alacağı 2,2 trilyon lira. Bunun 1,3 trilyon lirası ücretli çalışanların primleri, yani patronun işçi adına yatırması gerekirken yatırmadığı para, kalan 892 milyar liraysa esnaf gibi kendi işini yapanların borcu.

Ancak kurumun bilançosunda bütün alacaklar 469 milyar lirada kalıyor. Aradaki yaklaşık 1,8 trilyon lira kayıtlarda yok ve bu rakam, SGK'nın 1,3 trilyon liralık bilançosunun tamamından, yani kurumun bütün varlığından daha büyük.

Bunun nedeni üç yıldır kasıtlı olarak kurulmayan bir sistem. Kurumun prim takip yazılımıyla muhasebe sistemi arasında bağlantı yok. Patronların borçları tahsil edildiğinde bile muhasebeye işlenmiyor. Yıllardır giderilmeyen bu sorunun asıl nedenini ödemelere bakınca anlıyoruz.

Son iki yılda 170 bin patronun yalnızca 110 milyar liralık borcu tecil edilmiş ya da taksite bağlanmış. 2025'te icraya 340 milyar liralık alacak gönderilmiş ama sadece 154 milyarı tahsil edilmiş. Yani SGK, patronlardan alacağını tahsil edemeyince çözümü bunu kayda geçmemekte bulmuş.

Bu yüzden hangi patronun ne kadar borcu olduğu, bunun ne kadarının taksitlendirildiği ya da silindiği kurumun resmi hesaplarından izlenemiyor.

İşsizlik fonunda da tablo aynı: 94 milyar lira yok

İşsizlik Sigortası Fonu 1999'da, işini kaybeden işçiye bir süre gelir sağlamak için kuruldu. Fonun geliri işçinin ücretinden kesilen yüzde 1, işverenden alınan yüzde 2 ve devletin yüzde 1'lik payından oluşuyor. Primleri SGK topluyor ve her ay fona aktarıyor.

Sayıştay, fonun 2025 hesaplarına tek bir bulgu yüzünden şerh düştü. Patronların ödemediği işsizlik primleri ve bunların gecikme zamları, fonun alacağı olarak bilançoya yazılmamıştı.

Kurumlar bu alacağın kimin hanesine yazılması gerektiği konusunda topu birbirine atsa da gerçek değişmiyor. Raporların dipnotlarından öğreniyoruz ki patronlar İşsizlik Sigortası Fonu'na ödemeleri gereken 94 milyar lirayı ödememiş.

Ama sıra para almaya geldiğinde yaşanan tabloysa bunun tam aksi.

İşsize ödenenin 1,5 katı patrona verildi  

Fondan 2025'te 256 milyar lira harcandı. Bunun 97 milyar lirası teşvik ve destek ödemesi adı altında doğrudan patronlara gitti. MESEM gibi patronlara ücretsiz işgücü sağlayan programlar kapsamında da 29 milyar lira harcandı. İkisi birlikte 126 milyar lira ediyor. İşini kaybeden işçiye ödenen işsizlik ödeneğiyse 80 milyar lirada kaldı. Yani patronun fondan aldığı, işsizin aldığının bir buçuk katı oldu.

Ödenekten yararlanabilen işsiz de az. Haziran 2026'da kayıtlı işsiz sayısı 2 milyon 688 bin, işsizlik ödeneği alan ise 460 bin 501 kişiydi. Her 100 işsizden yalnızca 17'si ödenek alabildi.

Asıl işlevini yerine getirmeyen fon, AKP iktidarı tarafından bir finansman yöntemi haline getirildi. 14 Temmuz 2025'te Erdoğan'ın imzasıyla fonun işverene aktarılabilecek payı yüzde 30'dan yüzde 50'ye çıkarıldı. 2025 sonunda 651 milyar liraya ulaşan fon varlığının 388 milyar lirası devlet tahvillerinde, yani devlete borç olarak duruyor.

İşsizin parası vurgunculara çalışan Takasbank'ta

Fonun parasının bir kısmı da Takasbank Para Piyasası'nda değerlendiriliyor. Bu yetki fona 2022'de yapılan değişiklikle verildi. Çalışma Bakanı Vedat Işıkhan'ın komisyonda anlattığına göre fon, Takasbank'ın faizi mevduat faizinden yüksek olduğunda bu piyasada borç veriyor, işlemleri Halkbank yürütüyor. 

Ancak Takasbank, fon vurgunu soruşturmasının tam ortasında duruyor. Vurgunun bir numaralı şirketi Tera'nın bu piyasadan "son haftaya kadar" yararlandığını Meclis'te bizzat anlatan Takasbank Genel Müdürü Yunus Arıncı soruşturmada "şüpheli" olarak yer alınca görevinden istifa etti. 

Takasbank'ın çoğunluk hissesi Borsa İstanbul'da, Borsa İstanbul'un yüzde 80,6'sı ise başında Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan'ın bulunduğu Türkiye Varlık Fonu'na ait.

Komisyonda Işıkhan, fonun tasfiye edilen fonlarla hiçbir ilgisi olmadığını savundu ve "Herhangi bir fona takılan 1 kuruşumuz dahi bulunmamaktadır" dedi. Ne var ki aynı görüşmede milletvekillerinin sorularını yanıtlayan İŞKUR Genel Müdürü Samet Güneş, fonun 2,9 milyar lirasının hâlâ Takasbank'ta olduğunu açıkladı. Güneş'e göre Ekim'de 600 milyon lira geri geldi, 1,9 milyar lira Kasım'da dönecek, kalanıysa en geç Şubat'ta tamamlanacak.

Söz verilen tarihlerde para dönmezse zararı kimin üstleneceği bilinmiyor.

soL'un 4 kez sansürlenen X hesabını takip ederek yaygınlaştırabilirsiniz. 

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.