‘Gönül çalamazsan aşkın sazını
Ne perdeye dokun ne teli incit..’

Hepimizin hayatında bir yeri var seslerin. Seslerle ifade ediyor, derdimizi, hüznümüzü, sevincimizi ve tabi umutlarımızı, onlarla not düşüyoruz. Sesleri işleyen, heybesinde biriktiren, notalarda gezdiren ve sonunda duygularımızı bize bin telde anlatanların işçiliği var. "Aşkın sazını" çalarken dokunduğu perdeyi incitmeyenlerin emekçiliğine diyoruz bir yanıyla müzik emekçiliği diye.

Bu hafta işçi hikayelerinde işte o emekçilerden Süleyman Can Aslanyürek var. Süleyman’ı dinlerken, çocuk yaşta peşinden koşmaya başladığı "aşkın sazı" ile sosyalizm kavgasının yan yana gelişine sık sık tanık olduk. Süleyman’dan; işte o tanıklığın içinde, müzik emekçisi olmaktaki inadın hayatına getirdiklerini dinleyeceğiz.

***

1987 sonbaharında Hatay’a bağlı İskenderun’da; demir-çelik işçisi bir babanın oğlu olarak hayata merhaba diyor Süleyman. Üç çocuklu bir ailenin en küçüğü. Üstelik ilk olarak ablası ve ağabeyinin elinde gördüğü bağlamaya hevesi de çok küçük yaşlarına dayanıyor. Ailenin kültüründe oldukça büyük bir yeri olan bağlama, onun ilk kundağı oluyor desek yeri. ‘’Kendimi bildim bileli bu ezgilerin içindeyim aslında. Evimde türküler eksik olmazdı. Ben de 9 yaşımda aldım bağlamayı elime. O gün bugündür de bırakmadım..’’

İskenderun yıllarından sonra üniversite için 19 yaşında İstanbul’a geliyor Süleyman, mühendislik okumaya. O günün şartlarında ailesinin güvenceli ve rahat olur diye yönlendirmesiyle geldiği mühendislik eğitimi sırasında da türkülerle bağı hiç azalmıyor. ‘’Babamı 14 yaşımda kaybettim. O yüzden ablamın yardımlarıyla İstanbul’da yaşamaya çalıştım. Onların da hayalleri farklıydı ama mühendisliğe ve hekimliğe yöneldiler. Ben hayallerimi terk edemedim. Direndim bunun için. Direnmeye de öyle başladım diyebilirim.’’

Öyle başladım derken, bugün de devam mı ediyorsun direnmeye, onu mu anlamalıyım?

‘’Şöyle açayım o zaman konusu geldi madem. Üniversite maddi zorluklara direnmek demek emekçi ailelerin çocukları için. Hele bugün daha da fazla böyle. Neyse ki; müzik ile yaşamaktan başka yolum yok diye bir inatla başladım üniversiteye de. O direnişimi hayatımda merkeze koyduğum yıllarımda, 2009 yılında Nâzım Hikmet Kültür Merkezi’nde akademi ile yolum kesişti. Erdal Erzincan gibi bir üstadın öğrencisi olma imkanım oldu bu sayede.’

Nasıl bir akademiydi peki?

‘Bence bu ülkenin gördüğü en iyi örneklerden biridir. Erdal Erzincan’ın bağlama sınıfı, Erkan Oğur’un perdesiz gitar, Ayşe Tütüncü’nün piyano, Şebnem Ünal ve Ufuk Karakoç’un da şan sınıfı vardı. Ayrıca müzik sınıfları dışında da edebiyat ve sinemada da çok değerleri bilim insanları, sanatçılar ile buluşma fırsatı bulduğum bir akademi imkanına erişmiş oldum.

Mühendislik okumana rağmen, hayatının merkezine koymak istediğin müzisyenlik için büyük bir kırılma bu anladığım kadarıyla.

Olmaz mı? Hem de birçok açıdan kırılma oldu. Bir kere bu kadar virtüözü yan yana getiren ve emekçi çocuklarına böyle bir üretme ortamı hazırlayan başka yer yok diye biliyorum. Buna erişmemizi sağlayan da NHKM oldu. Parasızlıktan intihar eden müzisyenlerin olduğu bir ülkede, komünistlerin böyle bir üretim alanını sunuyor olması bende çok şeyi pekiştirdi. Sosyalizm varsa üretmek var, sanat var. Yoksa intiharlar, açlık, başka işleri istemeye istemeye yapmaya itiyor bu düzen sizi."

***

'Parti, inadına türkü söyleyebilmeyi anlatıyor bana...'

Sohbet akıp gittikçe Süleyman’ın 25 yıldır inadına elinden bırakmadığı bağlaması ve ekmeğini kazandığı türküler eşlik ediyor bize. Nâzım Hikmet Kültür Merkezi, onun hayatında müzik için kavga edebilmenin eşiğini anlatıyor, dolayısıyla üyesi olduğu TKP de. Bahçesinde türküler söylerken soruyorum Süleyman’a:

Müzik emekçisi olarak yaşayabilme mücadelesi seni politikleştirdi o zaman, doğru mudur?

‘’Tam olarak tarifi odur diyebilirim. Üniversitede TKP ile tanıştım ben ve kısa süre sonra da örgütlendim. İyi ki de örgütlendim biliyor musun, parti inadına türkü söyleyebilmeyi anlatıyor bana. Çünkü; partiyle tanıştıktan sonra süreç içinde bilincim sağlamlaşmaya başladı. Neyin ne olduğunu da, müzisyen olarak yaşamanın neden aç kalma tehlikesi anlamına geldiğini de asıl anlamıyla kavrama yolunu açtı parti. Sınıf gerçeğini, sömürünün asıl kaynağını daha iyi kavradıkça bir bilinç açığa çıkıyor insanın hayatında. Komünistim diyebildiğim günden itibaren, zorluklara karşı daha dirençli olduğumu da hissetmek çok önemli orada.’

Bugüne kadar birçok sigortasız iş, gündelik yevmiyeli işler derken müzisyenlerin müzik yapmakla arasına engeller çıkaran bir maddi zorluk gerçeği var. Sen nasıl geçiniyorsun sektörün zor şartlarına rağmen?

Aslında müzisyenlerin bir derdine parmak bastın. Müzik emekçisi dediğiniz gruptaki insanlar olarak, bizlerin güvencesi, sigortası, düzenli geliri vs. hayal gibidir. Ben de müzik ile yaşamımı idame ettirmeye çalıştığım günden beri çeşitli konserler, ek işler ve uzun süredir de vapur/metrolarda çalarak devam ediyorum. Artık önümüzdeki kutuya insanlar ne atarlarsa. Ekmek kavgası bu. Her koşulu önünüze çıkarıyor."

Kültürün, sanatın, iyiye dair olan her şeyin karşısında duran düzenin, ayırmadan kırdığı milyonlarca insandan nasıl farksız olduklarını da Süleyman’dan dinleyelim:

"Aslında bir yerin altını çizmem gerekiyor. Komünistim dedim ya, işte onun öğrettiği bir şey daha net ve gerçekçi olmamı sağlıyor. Yıllarca demir çelik işçiliği yapan babamla müzisyen olan benim yerim bu düzende aynı. Biz aynı taraftayız yani. Fabrika işçileri, yazılımcılar, mühendisler ya da... İlk bakışta farklı yaşamlar olduğunu görürüz ama içine girince tüm emeğini satarak yaşayanların nasıl sömürüldüğüne tanığız."

Söyleşi yapacağımız için benden önceki işçi hikayelerinin tamamına baktım. O hikayelerde anlatılan insanların yaşadığı ekonomik zorluklar, hayat pahalılığı, artan faturalar... Hepsi müzisyenleri de vurmuyor mu? Belki de en çok vurduğu sektörlerden biri. O yüzden müzik emekçileri de adı üstünde emekçidir.Yoksulluğun türkülerindeki yoksullardanız değil mi?

Sormazsam bu söyleşide, sanırım eksikliği hissedilir. Liberallerin savını sormak istiyorum. Onların iddia ettiği gibi politik ve örgütlü biri olmak sanatsal üretimini kısıtlıyor mu?

"Aslında çok şey söylenir de... Ben yine de söyleşiye sadık kalarak birkaç şey söyleyeyim. Yıllarca müzisyenlik yaptığımı düşünürsen, belki de milyonlarca insan gördüm; metrolarda, Marmaray'da, vapurlarda... O kadar insan bazen durdu dinledi, baktı, ağladı...

Hepsinde gördüğüm şey sadece ayrılık acısı, hasret değil. Yokluğuna ağlıyor adam, yoksulluğuna ağlıyor. Onların duygularına tercüman olan türküleri dillendirmek benim için yaşamak demek. Peki o türkülerde geçen açlıkla, yoksullukla kavga etme düşüncesi niye köreltsin sanatsal üretimi? Aksine o dertlere karşı kayıtsız kalanların ideolojileri çürütür, anlamsızlaştırır üretimi.’

Ruhi Su, Rahmi Saltuk, Sadık Gürbüz, Hasret Gültekin... Daha birçok örnek halk sanatçısı sayılabilir sanırım bahsettiğin gibi. Hem politik hem üretkenliğiyle örnek olmuş.

Hem de ne örnekler sayılır. Zaten halk müziği halk ile hal olanların müziği bir kere. Bu halkın maalesef bu düzende sevinçleri değil acıları, ayrılıkları, yoksulluğu ağır basıyor. Umutlu türküleri de görürüz tabi o ayrı. Ama genel durum bu. Peki neden? Çünkü; bu düzen insana yakışan her duyguyla kavgalı. Hepsini çiğneme merakında. O zaman sosyalizm diyen sanatçıdan daha iyi kim anlar halkı, kim derdini anlatabilir saz ile söz ile?

'Ya sosyalizm gelecek ya da enstrümanlar susacak...'

Son bir sözün var mı iletmek istediğin? Zira umut dolu ve her soruma cevap aldığım
bir söyleşiydi benim için.

Müzik emekçiliği ve örgütlü olmak ağırlıklı geçen bir söyleşinin sonunda söylenecek iki şeyim var müsaadenle.
Birincisi; aynı sorunlarla boğuşan diğer müzik emekçilerine. ‘Sosyalizm dışında derdimizi çözecek bir çözüm yok. Ya sosyalizm gelecek ya da enstrümanların sesi her gün biraz daha kısılacak, susturulacak."

**

İkincisini merak ederken Süleyman yine üç telli curasını eline alıyor ve işçi hikayelerini takip edenlere sözün sonunu bir Anadolu deyişiyle bağlayacağını söylüyor. Hasret Gültekin’in sesiyle aklımızda yer eden ‘Gönül Çalamazsan Aşkın Sazını’ ile...

Haber

İşçi Hikayeleri |  Metal işçisi Selim anlatıyor: Hiçbir dönem bu kadar çok mesaiye kalan olmadı

Haber

İşçi Hikayeleri | İki teker üstünde verilen yaşam kavgasının öyküsü