Türkiye yeni yıla işçi eylemleriyle girdi. Ocak ve Şubat aylarında yakın tarihte alışık olmadığımız ölçüde hareketliydi işçi sınıfı. Her ne kadar iktidar ve muhalefet ülkenin gördüğü en ağır ekonomik krizlerden biri yaşanırken işçilerin bu süreci sessiz sedasız geçirmesini istese de görülen o ki önümüzdeki süreçte de bu dinamizm kolayca geri çekilmeyecek.

Metal işçilerinin Türkiye’deki işçi sınıfı hareketinde hep özel bir yeri olmuştur. Örgütlülükleri, üretim zincirindeki kritik pozisyonları, mücadele gelenekleri ve lojistik olarak ülkenin en gelişmiş bölgelerini etkileme potansiyelleriyle bu durum hala değişmedi.

Son işçi eylemlerinde ön planda kuryeleri görsek de Farplas’taki direnişle metal işçileri de bu sürece kendi renklerini çaldılar. Patron karşısındaki dirençleri, kolluk kuvvetlerine rağmen boyun eğmeyişleri ve verdikleri direniş fotoğrafları mücadele eden tüm işçilere cesaret kaynağı oldu.

İşçi hikayeleri dizisinde, ülkenin farklı iş kollarından işçilerle yaptığımız görüşmelerle çalışma koşullarının, bu koşulların ortaya çıkardığı yaşamların fotoğrafını çekmeye devam ediyoruz. Dizinin üçüncü görüşmesinde bu sefer metal işçilerine odaklanacağız.

Bursa Türkiye’nin en yoğun sanayileşmiş şehirlerinden biri. Dolayısıyla da bir işçi şehri. Diziyi takip edenler bir önceki görüşmeyi Bursalı bir tekstil işçisi olan Hacer’le yaptığımızı hatırlayacaktır.

Bugün de Bursa’dayız. Kentin siluetinde başrolü oynayan, metal havzasının sırtında, kestane ve duman kokusunun birbirine karıştığı işçi mahallesi Emek’te yaşayan, otomotiv için yedek parça üreten büyük fabrikalarından birinde çalışan metal işçisi Selim’le birlikteyiz.

Selim’in Erzurum’dan 80’li yılların ortasında Bursa’ya göç eden 5 çocuklu bir ailenin en küçük çocuğu. Kendinden önceki dört kardeşinden farklı olarak o Bursa doğumlu. 1987 yılında, ailesi göç ettikten 2 yıl sonra dünyaya geliyor. Anne ve babası, Bursa’ya ilk geldikleri yıllarda sigortalı iş bulamayan diğer aileler gibi Bursa ovasındaki tarlalarda yevmiyeli tarım işçisi olarak çalışmış. Takip eden yıllar içinde tarlalarda yevmiyeli işçilik kervanına ailenin büyük kardeşleri de katılıyor. Selim bu durumu ‘Ben çocukken bizim oradan gelenlerin tarlada çalışmak dışında bir şansı yok gibiydi. Sanki bizim oradan gelince bir tek bu iş yapılıyor gibi geliyordu bana…’ diye anlatıyor.

Selim’in fikri en büyük abisi kibrit fabrikasında işe girdikten sonra değişiyor. 2000’li yılların başında aileden birinin büyük bir fabrikada işe girmesi sigortasız ve yevmiyeli çalışma yazgısıyla işlenmiş Selim’in ailesinde ilk dönüştürücü etkiyi yaratıyor. Selim o günü ‘En büyük abim kibrit fabrikasına işe girdiğinde akşam evde bayram havası oldu.’ diyerek anlatıyor.

Fabrikalarda, tarlalarda kendileri gibi zor şartlarda yaşamasın diye Selim’i okutmak için tüm aile elinden geleni yapıyor. Belki ailenin hayallerindeki kadar ileri gidemese de, yine de ailenin yazgısı karşısında önemli bir adım sayılacak bir adım atarak meslek lisesinin elektrik-elektronik bölümünün kapısında buluyor Selim kendini.

Ailenin fedakarlığı karşısında hep ezildiğini düşünen Selim daha ilkokulda kentin alışılmışlarından olan tahta tepsili simitçi vazifesiyle aile bütçesine katkı sunuyor.

Yaşı büyüdükçe, kentteki yaygın çocuk işçiliklerinden birine geçerek, omzunda boya sandığıyla ayakkabı boyacılığına başlıyor. Mahalle kahvelerinde gece geç saatlere kadar boya yaparak lise yıllarında kendi masraflarını karşılayarak hayata tutunmaya çalışıyor. Bu süreci hiç unutamadığını söyleyen Selim o günlere dair şunları söylüyor.

“Simit sattım, ayakkabı boyadım askere gidene kadar. Sabahları derslerin ilk iki saati çoğu zaman uyuyakalırdım. Öğretmenler de beni akşamları ya simit satarken ya da ayakkabı boyarken çok görmüştür. Bunu bildiklerinden ses etmezlerdi bana. O günün şartlarında mühendis olmayı çok istesem de iki yıllık bir bölümü kazanabilmiştim.”

Sene 2006’yı gösterdiğinde metal fabrikasının kapısından adımını atan Selim hala aynı fabrikada işleyişin kritik noktalarından birinde yoğun bir zaman baskısıyla çalışmaya devam ediyor. Yedek parçaların üretim bandında geldiği son test noktasında çalışıyor.

“Fabrikada herhangi bölümde iş aksarsa hepimiz sıkıntıya gireriz. Eğer ben hata yaparsam diğeri gider, o hata yaparsa ben giderim. Bu fabrika adama bunu yaşadıkça öğretiyor. Vardiyada aile gibiyiz hepimiz. Böyle olunca herkes işini dikkatini verip yapıyor. Zaman baskısı var mesela benim bölümde. Testte bir hata yapabilirsiniz ama bu sık olursa uyarı cezası var. O yüzden çok mu yoruluyoruz? O değil de, yorulmak bu işin kitabında var diye söylemek daha mantıklı.”

- Bursa’nın önemli bir bölümünü oluşturan metal işçileri hangi şartlarda çalışıyor?

Bu fabrikadan fabrikaya değişir. Ölçeği, şirketin kurumsal yaklaşımı. Benim çalıştığım firma çok büyük mesela. O yüzden bizim ücretler küçük fabrikalara göre fena değil. Ama böyle dedim diye yanlış anlama. Benim maaşım 6.000-6500 lira seviyesinde, hem de onca yıldır sendika olmasına rağmen. İyi dediğim de bu.

- Konuşmaya başlarken küçük çocuğun olduğunu söyledin. Bu maaşla geçinebiliyor musunuz?

Nasıl geçineceksin ki? Ucu ucuna yaşıyoruz. Süt fiyatlarına bakıyorum kızımdan dolayı. Fiyatı her hafta ikiye katlanıyor. Bir çocuğun masrafları zaten malum. Çocuğuma bakıp üzülüyorum bazen. Eşim de çalışmıyor. Çocuk doğunca bıraktı mecbur. Borçlanıp bile ev alınacak durumumuz da yok artık. Kiradayız, bir de bu var.

- Bu konuya niye bu kadar sinirlisin, merak ettim açıkçası. Aldığınız maaşı çok ya da yeterli görenler mi oluyor?

Üç vardiya çalışıyoruz mesela. Yeri geliyor 12 saate kalıyoruz yetiremediğimizden. Bazı fabrikalarda 16 saate uzatan arkadaşlarım var. Bizim iş anlattığım gibi çok dikkat ve yoğun baskı olan iş. Vardiya amiri tepende. Ayaktasınız bir kere. Maaşımıza çok diyenler gece vardiyasında bir gün çalışsınlar, az bile derler. Takip eden biriyim ülkede olan bitenleri. İnternette yazanları görüyorum arada. İşçiler de daha ne istiyor patrondan diye. Kardeşim, emeğini istiyor ne istesin?

Ben burada otomobile yedek parça üreteyim ama hakkım olanı isteyince ayıp. Bunu diyenin alnını karışlarım.

- Sen böyle söyleyince sorayım hemen: İnsanlar aldıkları maaşla geçinebiliyor mu, fabrikaya baktığında nasıl görüyorsun durumu?

Sana bununla ilgili bir örnek vereyim, sen gerisini anla. Bazı arkadaşlar öyle zor şartlarda ailesini geçindirmeye çalışıyor ki, fazla mesaiye kalacak gücü yoksa bile kalıyor, akşam yemeğini burada yemek için. Abartı geliyor olabilir ama gerçek bu. Aldığı parayla çocuklarına ailesine bakmak için her yerden kısmaya çalışıyor insanlar. Biz de öyleyiz farklı değil.

Son zamanlarda mesaiye kalan insan sayısı çok arttı. Yani nereden baksan 15-16 senedir bu fabrikadayım. Burada geçti gençliğimin büyük kısmı. Böyle bir mesaiye kalma yoğunluğu olan zaman görmedim. Bazen mahallede kahveye gidiyorum, kimse olmuyor. Herkes mesaide.

Çünkü korkuyor millet zamlardan. Her gün bir şeylere zam geliyor. İnsanlar da yetişebilmek için hep daha da fazla mesaiye kalıyor. İntihar etti borçlarından dolayı bizim mahallede Renault’ta çalışan gencecik çocuk. İnsanlar evden fabrikaya fabrikadan eve. Biz de hayat belli. Ev, servis, fabrika…

- Anlattığın çalışma hayatında eğlence, sosyal aktiviteye vb. şeylere pek zaman kalmıyor gibi.

Bizim fabrikada üçlü vardiya yedili sistem var. Kısacası şu: Üç vardiya çalışma saatleri olarak bölündüğü gibi, yedili sistemde yedi gün fabrikanın çalışmasını sağlıyor. Böyle olunca hayat şartları bastırdıkça mesaiye kalana da kapı açık. İzin Pazar günleri olur buralarda genelde. O zamanda yarısını uyursun vardiya çıkışından gelip, yarısında da çocukları göreyim, gezdireyim derken biter gider. O kadar çalış o kadar ayakta dur, yüksek ses ve gürültü zaten yoruyor. Ama 1 gün otur. Buna zaten adalet diyen varsa, kusura bakma, ya patrondur ya da kördür.

- Konudan kopmadan son birkaç şey sorup bitireyim. Bu kadar sıkıntı var diyorsun ve buralarda büyümüş biri olarak yakından da biliyorum; haksızlıklar ve şikayetler olunca eylemlerinizle meşhursunuz metal işçileri olarak. Hatta geçen aylarda yine MESS süreci eylemleri oldu burada da. Bütün bunları da tecrübe eden biri olarak çözümü nerede görüyorsun ?

Çözüm bir şeyi bilmekten geçer bana göre. Hepimiz işe girerken patrondan korkutularak giriyoruz. Öyle büyütmüş ailemiz. Ezilmişiz çünkü hep. Ama öyle değil. En başta da söyledim. Biz vardiyalarda aile gibiyiz. Hepimiz öyleyiz. Biz olmazsak mesela, arabalar yürümez. Bunu bilen bilmeyene daha fazla anlatırsa hakkımızı isterken aramıza nifak girmez.

- İşçiler son zamanlarda senin de dediğin gibi patronlara karşı açıkça direnişe geçiyorlar ve haklarını hızlıca aldıkları örnekler de az değil. Hala devam eden direnişlerde var. Mesela Farplas işçileri var. Senin gibi metal sektöründe işçiler. Polis fabrikaya kadar girip müdahale etti işçilere. Ancak işçiler gözaltına da alınsa vazgeçmediler. Hala direniş sürüyor. Madem öyle, devam eden direnişe dair bir şeyler söylemek ister misin?

Ben sendika işlerini burada öğrendiğimden beri böyle eylemleri elimden geldiğince takip etmeye çalışan biriyim. Bizde kimse, sendikadan dolayı bu eylemlere yabancı değildir. Farplas’da direnenler de bizim kardeşimiz. Metalci olmak zordur ama gurur duyarsın. Herkes bizim direnmeye gelince dik durduğumuzu bilir. Metal fırtına dönemini hatırla. Farplas işçisi, metal işçisine yakışanı yapıyor, inşallah kazanırlar.

Bizler yan yanayken patronların dizleri titriyor. Tabii patronlara yakın sendikacılar var bir de. Onlar işi bozuyor hep. Orası da uzun hikaye. Ama her şeye rağmen biz kol kola girince gerisi gelir. Babamdan bize bir tek dert ve yoksulluk kaldı değil mi? Benden çocuğuma bu kalmasın işte.

Başka yol varsa sen söyle.