Son aylarımız ülkenin her yöresinde çoğalan işçi direnişleri ve hak arama kavgalarının haberleriyle geçti, geçmeye de devam ediyor.

Dalga dalga yayılan direnişlerin ve insanca yaşam mücadelesinin yarınlarımıza konuşulacak, yazılacak, tartışılacak çok şey bırakacağı kesin. İşte o öyküde bugünlerin resmine bakarken en çok da, dipten gelen dalganın ilk ayak seslerini oluşturan esnaf/moto kuryeleri göreceğiz.

İşçi hikayeleri dizisinin bu bölümünde, iki teker üzerinde yaşam kavgasına karışan Yemeksepeti işçisi Umut’un direnişlerde yoğrulan ekmek mücadelesine ortak olmaya çalışacağız.

***

Umut... Adıyla başlayıp adıyla biten bir duygu var her cümlesinde görüşmeye başladığımız ilk andan itibaren. Umut’la, bugünlerde yapılan kötü hava uyarıları, sözde alınan kamu tedbirlerinin arefesinde bir akşam vakti görüşüyoruz. Hava sıfırın altında eksi bir derece ilk tanış olduğumuzda ve günlerdir bu zor koşullarda çalışan moto-kuryelerin hepsinin yorgunluğunu direnişten arkadaşları adına Umut’un gözlerinde görüyoruz.

Hayatın, onu iki teker üzerinde sürüp gidecek bir yaşam yolculuğuna nerede dahil ettiğini sorarak başlıyoruz, böyle bir yorgunluğun ve kar fırtınalarının gölgesinde geçen çalışma günlerinde.

‘’Bir tutkuydu hep motor sürmek benim için, sonra ekmek kapım oldu 15 yaşımda..’’

- Okulu bırakıp mı başladın 15 yaşında peki Umut?

Bu sektöre girenler de iyi bilir. Ailede illaki bu işleri yapmış birileri olur genelde. Benim de babam 35 yıllık taksiciydi. Sonra babamı kaybettik. Öyle olunca hem ondan gelen tutkum hem de ailemi ayakta tutmak için küçük bir dükkanın paketçiliğiyle başladım.

'15 yıldır iki teker üstündeyim, çalışmak zorundasın yaşamak için çünkü..'

Sonra baktım ki, okulla birlikte gitmiyor, hayatın gerçekleri var diyip okulu bırakıp, tamamen kuryeciliğe başladım. O gün bu gün 15 sene oldu. Şimdi 30 yaşımdayım ve 15 yıldır iki teker üstündeyim, çalışmak zorundasın yaşamak için çünkü...

'Tek amaç o paketi yetiştirmek, yoksa öldük mü kaldık mı kimin umurunda?'

Uzun yıllardır kuryecilik sektörünü tarif ederken sık sık kazaların bıraktığı izlere geliyor konumuz. Bu işin kitabında kaza yapmadan çalışmak yazmıyor, ölümü göze alıp koltuğa oturmak yazgısı bu işin.

Umut’a hava sıcaklığının eksilere düştüğü anlarda hep bahsettiği kazaları ve bunların sıklığını sorduğumuzda hemen vücudundaki birçok kaza izini gösteriyor. Yüzünde şaşkınlığın emaresi bile yok, çünkü moto kuryeler, kazalarla birlikte yaşıyor.

"Ben çok kaza yaptım, benim gibi birçok arkadaşım da. Zaman baskısı ile bakımları hiçbir şekilde düzenli yapılmayan, en basit önlemlerin dahi alınmadığı motorlarla böyle havalarda bile yolda oluyoruz. Tek amaç o paketi yetiştirmek, yoksa öldük mü kaldık mı kimin umurunda?"

'Kuryeler çalışmadığı zaman açtırlar'

-Şu an özellikle havalar çok kötü ve valilik kararı var kuryelerle ilgili. Bu karar kuryelerin çalışmasına engel oluyor mu?

Bu kararlar Ocak ayında o havalarda kazalarımız gündem olunca geldi en sonunda, ama mahalle aralarında birçok kurye arkadaşımız fiili olarak şu anda da çalışıyor.

-Yani özetle, yasak hepsini kapsıyor ama patronlar bu yasağı delebildiği ölçüde deliyorlar desek yeridir.

Aynen öyle, patronlar da bir şeyi çok iyi biliyor.

Kuryeler çalışmadığı zaman açtırlar. Bu havalarda çalışmayınca ne yiyecek kuryeler? O yüzden hava nasıl olursa olsun aç kalmamak için motor üstünde kuryeler.

***

'Onların kârı artarken bizler için de o kadar tersi oldu'

Umut ve arkadaşları, geçtiğimiz yıldan birikmeye başlayan, son aylarda tüm ülkenin gündemine oturan, ilmek ilmek bir kavga örüyorlar, ölümü hayatlarının gerçeği yapan patronlarına karşı. Konumuz kazaları konuşurken elbette bu şartlara karşı başlattıkları direnişe geliyor.

Trendyol’dan Yemeksepeti'ne uğrayan o direniş rüzgarının en öndeki taşıyanlarından Umut.

Kazalarla birlikte anılan çalışma koşullarının diğer sorunlarını konuşmaya başlıyoruz hal böyle olunca.

Günde 11 saat çalışmanın zaten patronun dolaylı oyunlarıyla kural haline geldiğini anlatarak başladığı çalışma koşullarında ise nasıl bir emek gettosu kurduklarını görüyoruz depolardan, motor üstünde sipariş götürene kadar.

‘’Pandemiden sonra olay başka boyutlara geldi. Motorun affetmeyeceği şeyler var. Ama neredeyse hiçbir motor eğitimi olmayan insanlar, işe ihtiyacı olduğu için ölümü göze alıp işe giriyorlar. Şirketlerin de canına minnet. Siparişler öyle arttı, kârları öyle arttı ki şirketlerin... İşte onların kârı artarken bizler içinde o kadar tersi oldu.’’

-Şartlar zaten kötüydü diyorsun ve gerçekten de söylediğin gibi kazalarla birlikte yaşamaya mecbur bırakılıyor moto-kuryeler.Günde 15-16 saat motor üstündesiniz bir yanıyla. Bu kadar kötü olan şartlardan daha da kötüsünün dayatıldığını mı söylüyorsun?

Kesinlikle. Burada işverenlerin iştahı hiç kapanmıyor. Yeter ki daha fazla sipariş olsun, daha fazla insan alışveriş yapsın. Bu durum pandemide inanılmaz artınca, bizim depolarda savaş alanına döndü. Önceden en azından sipariş bazlı çalışıyorduk. Yani siparişi bırakıp geri depoya dönüp sıraya giriyorduk. Yine çok zor tabi ki. Don, buzlanma, yağmur vs.. Ama pandemi sonrası artık şöyle oldu:

Pakete gidiyorsun o gün istenen ortalama götürme süresinde, oradan çıkarken başka sipariş geliyor, ona koşuyorsun, ondan diğerine derken, depodan bir çıkıyoruz, bazen saatler sonra sipariş yığılmasından çıkıp iki dakika dinlenecek vakit buluyorsun. O da şanslıysan olur.

-Bahsettiğin yoğunlukta geçen bu çalışmanın yorgunluğu da aynı motorun üstünde oluyor sonuçta. Bu dayanılır bir şey değil pek, kazaların olmaması ne yazık ki içten bile değil.

Neler neler oluyor hem de .Şimdi bir taraf esnaf kurye dediğimiz şekilde dahil işe. Yani tipi, fırtına da olsa çalışacak, tehlikeli olsa da .Çünkü altındaki motorun kirası ya da borcu var. Benzin masrafı, kendi sigortası ve zorunlu giderleri düşünen insan nasıl çalışmadan altından kalkacak? Ellerine ilk bakışta çok para geçiyor diye söyleyenler de olabiliyor, halbuki bilmediklerinden söylüyorlar. Bütün masrafları çıkınca geriye eline çoğunun asgari ücret kalıyorsa kalıyor desem yeri.

'Patronlar herkesi bir şekilde kendine muhtaç hale getirmenin yolunu buluyorlar'

-Bu bahsettiğin kısım esnaf-kurye diye tabir edilenler. Bir de şirketlerin bordrolu çalışanları olarak sizin kısım var. Bu açıdan ne gibi farklar oluyor ya da işveren burada ayrım yapıyor mu?

Aslında dediğim gibi ilk bakışta o şekilde çalışmak cazipmiş gibi sunuyorlar. Halbuki işin içine girince rengi değişiyor. Şirket bir sürü masrafı kendi hesabına çalışan arkadaşlarımızın üstüne yıkmış oluyor. Ne de olsa kendi çalışanı değilmiş gibi. Ama her şey onların belirlediği gibi yürüyor. O nasıl olacak?

Bize gelince, biz de birçok konuda diğer arkadaşlarımız gibi sorunlarla karşı karşıyayız, sadece şirket çalışanı olmamızın getirdiği ekstra baskılar var. Bize karşı daha çabuk istediklerini uygulayabiliyor, çünkü diğer arkadaşlarımız en azından çalışmıyorum diyebilir düşüncesi var. Gerçi onu da kaçı diyebilir ki, hayat şartları ortada. Öyle dese aç kalacak, biz de şirketin dayattıklarına karşı bırakıp gidemeyiz, biz de aç kalırız değil mi?

İşin özeti, şirketin çalışanı ya da esnaf-kurye olanı ..Patronlar herkesi bir şekilde kendine muhtaç hale getirmenin yolunu buluyorlar. O yüzden de direnişimizin anlamı bence çok büyük.

Bizi birbirimize düşürmeye çalışanlara; ‘biz yan yanayız ve birlikte kazanacağız’ mesajını açıkça veriyoruz.

'Herkesi nankörü görmeye, direniş alanımıza bekleriz'

Her türlü baskıya, hava koşullarına rağmen devam eden direnişlerinden böyle bahşediyor Umut. Kararlı oldukları kadar cüretli de olduklarını görüyoruz Yemeksepeti çalışanlarının.

Bu cüreti, bir kez daha, her gün yaygınlaşan online siparişlerin gölgesinde büyüyen dijital sömürünün en bilinen örneklerinden Yemeksepeti kurucusu Nevzat Aydın’ın her yanından dökülen emekçi düşmanlığına eklediği son açıklamalarına karşı verdikleri cevaplar da görüyoruz.

Direnen yemek sepeti işçilerine ‘nankör’ diye buyurmuştu hazretleri.

Patron türünün en iyi örneklerinden Nevzat Aydın;

15-16 saatlere varan çalışma sürelerine, asgari ücret seviyesindeki sefalet ücretlerine, mobbing ve baskıların vardığı şiddetli tabloya boyun eğmeyen kuryelere, vücudundaki yara izlerinden tanıdığımız emekçilere yakıştırdı bu lafı.

Onun, bu yaptığının nankörlükten ileri bir anlamı var elbette.

Sömürünün her gün daha da derinleştiği koşullarda, emekçilerin yaşamı da  çaresizliğin kıyısına doğru daha hızlı yol alıyor. Bu çarkın tüm dengelerini ayakta tutmak için rolüne soyunduğundan salyaları akıyor Nevzat Aydın’ın.

Kendi sınıfının bekçiliğini yapmak bu sefer de ona düştüğü için.

'Yoktan gelen Nevzat Aydın gibi işçi düşmanı patronlar, yeniden yok olana kadar boyun eğmeyeceğiz'

Sömürü çarkından payına sefalet ücretlerinde, iki teker üstünde ölümü göze almasını beklediği işçiler veriyor en güzel cevabı da.

Bu hikayeyi de, her yerinden kir dökülen sömürü düzenine karşı, insanca yaşam sesleriyle her gün bayrak açan onurlu direnişçiler adına, asıl nankör olanlara, Umut’un verdiği cevapla bitirmek düşüyor bize de:

‘’Yoktan gelen Nevzat Aydın gibi işçi düşmanı patronlar, yeniden yok olana kadar boyun eğmeyeceğiz..’’

Haber

İşçi Hikayeleri |  Metal işçisi Selim anlatıyor: Hiçbir dönem bu kadar çok mesaiye kalan olmadı