Irak’ta aylardır süren hükümet kurma krizinde yeni aşamaya geçildi. Cumhurbaşkanı Nizar Amedi, Şii partilerin oluşturduğu ve parlamentoda çoğunluğu elinde bulunduran Koordinasyon Çerçevesi’nin adayı Ali el-Zeydi’yi başbakan adayı olarak görevlendirdi.

Koordinasyon Çerçevesi, Bağdat’ta yapılan toplantının ardından yaptığı açıklamada, “adayların isimlerinin değerlendirilmesinin ardından” Ali el-Zeydi’nin en büyük parlamento bloğunun başbakan adayı olarak seçildiğini duyurdu. 

El-Zeydi’nin 30 gün içinde kabinesini oluşturup parlamentodan güvenoyu alması gerekiyor. Irak Anayasası’na göre hükümetin güvenoyu alabilmesi için 167 milletvekilinin desteği gerekiyor. 

Maliki ABD baskısıyla geri çekildi

El-Zeydi’nin adaylığı, eski Başbakan Nuri el-Maliki’nin yeniden başbakanlık koltuğuna dönmesini engelleyen ABD baskısının ardından geldi. İran’a yakınlığıyla bilinen Maliki’nin adaylığına ABD Başkanı Donald Trump açık biçimde karşı çıkmış, Maliki’nin başbakan olması halinde Irak’a verilen tüm desteğin kesileceği tehdidinde bulunmuştu.

Koordinasyon Çerçevesi, Maliki’nin yanı sıra mevcut Başbakan Muhammed Şiya es-Sudani’nin de adaylıktan çekildiğini açıkladı. Açıklamada iki isme “siyasi tıkanıklığın aşılmasına katkı sunan tarihi ve sorumlu tutumları” nedeniyle teşekkür edildi. Sudani de el-Zeydi’yi tebrik eden bir açıklama yayımladı.

Siyaset dışından gelen sermaye temsilcisi

Ali el-Zeydi, Irak siyasetinde daha önce üst düzey bir görev üstlenmemiş bir isim. El Cenup İslam Bankası’nın yönetim kurulu başkanı olarak bilinen el-Zeydi, bankacılık, yatırım ve iş çevreleriyle bağlantıları nedeniyle Koordinasyon Çerçevesi içinde “uzlaşı adayı” olarak öne çıktı. ABD'li haber ajansı Associated Press, el-Zeydi’yi “iş insanı ve siyasi yeni isim” olarak tanımlarken, adaylığının haftalar süren pazarlıkların ardından ortaya çıktığını aktardı.

Adaylığının açıklanmasının ardından konuşan el-Zeydi, Irak’ı “bölgesel ve uluslararası düzeyde dengeli bir ülke” haline getirmeye odaklanacağını söyledi. El-Zeydi, görevlendirmenin “tüm siyasi ve toplumsal güçlerin ortak çabasını gerektiren hassas bir dönemde” geldiğini belirtti.

İşgal sonrası düzenin yeni pazarlığı

Irak’ta 2003’teki ABD işgalinin ardından kurulan mezhepsel güç paylaşımı sisteminde cumhurbaşkanlığı Kürtlere, başbakanlık Şii Araplara, parlamento başkanlığı ise Sünnilere bırakılıyor. El-Zeydi’nin görevlendirilmesi de bu sistem içindeki yeni pazarlığın ürünü olarak değerlendiriliyor.

Yeni hükümetin önünde ağır başlıklar bulunuyor. ABD-İsrail’in İran’a karşı savaşı, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla petrol ihracatında yaşanan aksaklıklar ve Irak ekonomisinin petrol gelirlerine bağımlılığı yeni kabinenin en önemli sınavları arasında yer alıyor.

El-Zeydi hükümeti ayrıca yolsuzluk, silahlı grupların denetimi ve Haşdi Şabi’nin geleceği gibi başlıklarla da karşı karşıya kalacak. Haşdi Şabi resmiyette Irak ordusuna bağlı görünse de fiilen büyük ölçüde kendi komuta yapısını koruyor. Bu başlık, hem Irak iç siyasetinde hem de ABD ve İran arasındaki bölgesel gerilimde merkezi konulardan biri olmayı sürdürüyor.