2015’te NOS’ta okuduğum bir haberi hatırlıyorum. Hollanda ordusu mühimmat sıkıntısı nedeniyle atış eğitimlerini azaltmıştı. Askerî personel sendikası VBM’ye göre bazı eğitimlerde askerler ağızlarıyla “pang pang” diye atış sesi çıkarıyordu. Sendika bütçe kesintilerini işaret ediyor, Bakanlık da bazı eğitim mühimmatlarının yetersizliğini kabul ediyordu. O zaman savaş bana ne kadar uzak gelmişti.

Bugün haberlerde, sosyal medyada, her yerde karşıma üniformalı kraliyet ailesi çıkıyor. Yemin töreni, terfi töreni, askerî birlik ziyareti… Ailece yan yanalar, yüzleri gülüyor. Ben bu fotoğraflara bakınca, yarın o silahları kimlerin taşıyacağını düşünüyorum.
13 Kasım’da Breda’da yemin eden Kraliçe Máxima, yarbay rütbesiyle Kraliyet Askerî Hanesi’nde görev alıyor. Prenses Amalia ekimde çavuşluğa yükseltildi. Kral Willem-Alexander, 12 Kasım’da askerî dron kullanımını incelemek için Amersfoort’taydı. Savunma Bakanı Dilan Yeşilgöz de ekimde Teksas’taki pilotları uçuş tulumuyla ziyaret etti.

Kraliyet Askerî Hanesi’nin başındaki Ludger Brummelaar, 24 Temmuz’da Savunma Bakanlığı’nın yayınında ordunun personelini artırmak için yoğun biçimde çalıştığını anlatıyordu. Ailenin rolünü de açıklıyordu: “Kraliyet ailesi, herkesin Hollanda’nın güvenliğine katkıda bulunabileceğini göstermeyi çok önemli buluyor.” Kralın eğitimlere katılmasını örnek olma göreviyle ilişkilendiriyordu.

Saray, itibarıyla asker toplama işine katılıyor.

Halktan savaşa hazırlanması isteniyor

Hükümetin 24 Nisan 2026’da parlamentoya gönderdiği mektuptaki ifade şu: “Barışın getirisinden muharebe gücüne.” D66, VVD ve CDA koalisyonu bu geçiş için zihniyet değişikliği istiyor. Savunma harcamalarını hükümet döneminde millî gelirin yüzde 2,8’ine, 2035’te yüzde 3,5’ine çıkarmayı hedefliyor. İkinci hedefin yasaya bağlanma gerekçesi de açık: “Böylece orduya ve savunma sanayiine uzun vadeli mali güvence sağlıyoruz.”

Rusya’nın saldırganlığı ve değişen güvenlik koşulları gerekçe gösterilerek hastanelerin, üniversitelerin, belediyelerin ve şirketlerin de askerî hazırlığa katılması isteniyor. Hastanenin hastasına, üniversitenin öğrencisine karşı sorumluluğunun yanına ordunun ihtiyaçları yerleştiriliyor.

11 Eylül’de açıklanan askerlik modeli (Dienmodel), bu hazırlığın gençlere uzanan kısmı. 18–27 yaş grubuna yönelik anket, görüşme, seçme ve sağlık kontrolü aşamalarının giderek zorunlu hâle getirilebilmesi öngörülüyor. Güvenlik koşulları ağırlaşır ve ordunun hızla büyümesi gerekirse, seçilen kişilerin zorunlu olarak askere çağrılması da son seçenek. Bakanlık gönüllülüğün esas olduğunu söylüyor; zorunlu aşamalar için yeni yasa gerekiyor.

Üniforma sınıf farkını kaldırmıyor

Máxima’nın yemin töreninde Kara Kuvvetleri Komutanı Jan Swillens şöyle diyordu: “Ve herkes buna katkıda bulunabilir. İster fırıncı, hemşire, güvenlik görevlisi, ister kraliçenin kendisi olun.”

Kraliçe olunca fırıncıyla aynı cümlede yer almak kolay. Máxima’ya kralın eşi sıfatıyla 2027 bütçesinde öngörülen anayasal ödeneğin yalnızca kişisel gelir bölümü yıllık 475 bin avro. Personel ve diğer giderler için öngörülen 822 bin avro buna dahil değil. Máxima’nın geçimi askerî maaşına bağlı değil. Ücretli iş ararken orduya başvuran bir gencin hayatını ise alacağı maaş, sözleşmesinin süresi ve gönderileceği yer belirleyecek. Aynı üniformayı giymeleri bu farkı ortadan kaldırmıyor.

Şirketlere yirmi yıllık güvence

Örneğin Savunma Bakanlığı’nın, askerî radarlar üreten savunma sanayisi şirketi Thales ile yaptığı kapasite artırımı anlaşmasının süresi yirmi yıl. Bakanlık ve şirket birlikte yatırım yapıyor; Bakanlık üretim sıralarında öncelik kazanıyor. Çok görevli radarların yıllık üretim kapasitesi 18’den 24’e çıkarılacak. Genişlemenin 2027 sonunda tamamlanması planlanıyor.

Ekonomi Politikası Analiz Bürosu’nun (CPB) şubatta yayımladığı koalisyon programı hesabında, 2030 için önceki harcama planına göre savunmaya 8,1 milyar avro ekleniyor. Sağlıkta 7,9 milyar, sosyal güvenlikte 2,5 milyar avro kısıntı öngörülüyor. Sağlık harcamaları yine artacak, fakat önceki plandan daha yavaş. Eğitim için aynı tabloda 1,6 milyar avro ek kaynak bulunuyor.

Eylülde sunulan 2027 bütçe gerekçesinde bazı önlemler değişti: sağlık sigortasındaki zorunlu cepten ödeme tutarına yapılacak 60 avroluk ek artış 2028’e ertelendi. Aynı belge, mevcut hükümetin politikalarının 2031’de vergi ve prim yükünü 5,2 milyar avro artıracağını belirtiyor. Başlıca gerekçenin adı “özgürlük katkısı” (vrijheidsbijdrage).

Diğer yandan, Hollanda Sağlık Otoritesi eylülde, konuşma terapisi merkezlerinin yüzde 88’inde bekleme listesi bulunduğunu, hastaların çoğunun iki ila altı ay beklediğini açıkladı. Silah şirketi yirmi yıl sonrasını planlayabilirken hasta önündeki ayları tedavi sırası bekleyerek geçiriyor.

İş arayan gence askerlik ilanı

Gönüllü askerî hizmet yılı (Dienjaar), 18–27 yaş grubuna bir yıl ücretli askerlik ve ardından orduda çalışmayı sürdürme olanağı sunuyor. 2025’te yaklaşık 1.100 kişinin katıldığı programın 2026 hedefi 1.500 kişi. Hollanda’da aynı yılın üçüncü çeyreğinde 407 bin kişi işsiz. Yarı zamanlı çalışanların 588 bini daha fazla çalışmak istiyor ve buna hazır. Potansiyel işgücüyle birlikte atıl işgücü 1 milyon 283 bin kişiye ulaşıyor. Bu veriler 15–74 yaş nüfusunu kapsıyor; askere başvuranların profilini göstermiyor.

Bakanlık, eylülde başlayan Dienjaar kampanyasında özellikle mesleki eğitimli gençleri hedefliyor. Scooter tamir eden, oyun oynayan eller reklamda dron kullanıyor, haberleşme bağlantıları kuruyor. Reklamlar spor salonlarında, istasyonlarda ve oyunların içinde yayımlanıyor.

Askerî personel sendikası AFMP’nin Temmuz 2025 tarihli dergisinde Andrea Kawczynski’nin şu sözlerini okudum: “Müşteri hizmetlerindeki sözleşmem yenilenmeyince, Hollanda’da Dienjaar’ın hâlâ var olup olmadığına baktım.” Andrea daha önce de askerlikle ilgileniyordu. Programa katıldı, memnun kaldı ve orduda çalışmayı sürdürdü.

Ama ücretini almak için uğraşması gerekti. Üç haftalık tatbikatta meslek askerlerine hafta sonları için ödeme yapılırken Dienjaar katılımcıları başlangıçta bu parayı alamamış. Andrea tekrar tekrar sormuş; ödeme programın sonlarına doğru yapılmış. AFMP, ücret ve izin sorunlarını Bakanlığa taşıdığını, katılımcıların geçici askerî atamayla daha güçlü bir statüye alınması konusunda anlaşmaya varıldığını belirtiyor.

Maaşın karşılığında hangi yükümlülük var

Kara ve hava kuvvetlerinin 1 Eylül 2026 tablosunda, eğitim sonrası er başlangıç ücreti sabit ek hizmet ödeneğiyle birlikte aylık yaklaşık 3.194 avro brüt. Eğitim sırasında ücret yaşa ve rütbeye göre daha düşük: 19 yaş ve altındaki üçüncü/ikinci sınıf er öğrenciler için brüt tutar 1.581,25 avro.

Dienjaar’a giren genç geçici meslek askeri oluyor. İlk altı ayda ayrılabilirken, bu sürenin ardından sözleşme sonuna kadar hizmet etmekle yükümlü. Komutan eğitimini yeterli bulur ve ihtiyaç görürse yurt dışı görevine gönderilebiliyor. Bakanlık bunun kara ve hava kuvvetleri ile jandarmada seyrek olduğunu, deniz kuvvetlerinde gemiyle göreve çıkma olasılığının daha yüksek olduğunu belirtiyor.

Bir de amirin değerlendirmesine bağlı performans ödeneği ve parasal ödüller var. Bunlar bütün yeni askerlerin maaşına eklenen ortak primler değil; performans ödeneği için ücret kademesinin tavanına ulaşmak gibi koşullar aranıyor. Tatil ve yıl sonu ödemeleri ise performans primi sayılmıyor.

Vurulursam bana yardım edecekler mi?

Bakanlık, göçmen kökenli yurttaşları da daha fazla işe almak istiyor. 29 Ekim 2024 tarihli parlamento belgesinde bu gruptaki “kullanılmayan işgücü potansiyelinden” söz ediliyor. Haziran 2025’te açıklanan CBS araştırmasında, 2022’de meslek askerlerinin yüzde 13,2’sinin Hollanda dışı kökene sahip olduğu belirtiliyor. Bakanlığa göre bu kesimin savunma personeli içindeki temsili, genel çalışan nüfusa göre düşük.

Follow the Money’nin 2 Mayıs 2026 tarihli haberinde ise Youssouf Bah ve Hollandalı-Faslı asker Zaahir’in Mali görevlerinde karşılaştıkları ırkçılığı okudum. Haberi hazırlayan Dieuwertje Kuijpers iki askerin personel dosyalarını da incelemiş. Zaahir, silah arkadaşlarının yanında kendini güvende hissetmediğini şu soruyla anlatıyor: “Vurulursam bana yardım edecekler mi?”

Habere ilişkin soruları 22 Haziran’da yanıtlayan Savunma Devlet Sekreteri Boswijk, çalışanların kariyerlerine etkisinden korktukları için uygunsuz davranışları bildirmekte zorlanabildiğini kabul ediyor. Bakanlığın verdiği bilgiye göre beş yılda olası ırkçı olaylarla ilgili 82 bildirim kaydedilmiş. En sık uygulanan tedbir, ilgili kişiyle davranışı hakkında görüşme yapmak. Bakanlık bireysel dosyaların içeriği hakkında kamuya açık değerlendirme yapmıyor.

Kimin güvenliği

Orduya çağırırken herkesin katkısını isteyenler, Zaahir’in sorusuna da yanıt vermeli. NATO’nun asker ve silah ihtiyacını herkesin ortak çıkarı saymamız isteniyor. İşçi sınıfının güvenliğinin silah tekellerinin büyümesine bağlı olduğu fikrini kabul etmiyorum. Bu rekabette Rusya’nın ya da başka bir gücün arkasına geçmek de emekçilere bir çıkış sunmuyor.

Benim aklım fotoğraftaki hanedandan çok, askerlik ilanında iş arayan gençlerde. Hans’ta, Youssef’te, Mehmet’te. İnsanın geçinmek için aradığı işin, bir gün savaşa gönderilebileceği bir sözleşmeye dönüşmesine alışmamız isteniyor. Güvenceli iş ve ulaşılabilir sağlık hizmeti isteyenlerin bu hazırlığa itiraz etmek için çok somut nedenleri var.

soL'un dört kez sansürlenen X hesabını takip ederek yaygınlaştırabilirsiniz. 

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.